2026 là năm đầu triển khai Chương trình “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035”, theo định hướng chuyển từ “phong trào” sang “hiệu quả”, lấy sản phẩm và khả năng ứng dụng thực tế làm thước đo.
Giá trị lan tỏa
8 giờ sáng, tại khu trưng bày Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên năm 2026, nhóm sinh viên Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội vẫn đang cặm cụi chỉnh lại mô hình sản phẩm vật liệu sinh học làm từ phế phẩm nông nghiệp. Những tấm mẫu mỏng, màu nâu nhạt được ép từ vỏ trấu và bã mía được xếp lại ngay ngắn trên bàn trưng bày. “Bọn em làm lại phần demo đến lần thứ 5 rồi, vì mẫu hôm qua chưa đạt độ bền”, Nguyễn Đức Anh, sinh viên năm thứ tư, thành viên nhóm, vừa nói vừa kiểm tra lại các thông số trên máy ép mini.
Đằng sau những gian hàng nhỏ ấy không chỉ là ý tưởng, mà là những bước đi đầu tiên của một thế hệ người trẻ đang chọn con đường tự tạo giá trị cho mình và xã hội.
Theo ghi nhận tại Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên lần thứ VIII năm 2026, chỉ trong hai tháng phát động đã có tới 880 dự án tham gia, trải rộng trên nhiều lĩnh vực như công nghệ, nông nghiệp, y tế, giáo dục và kinh doanh tạo tác động xã hội. Con số này phản ánh rõ sức hút của khởi nghiệp trong giới trẻ, khi ngày càng nhiều học sinh, sinh viên chủ động tìm kiếm con đường tạo ra giá trị thay vì chỉ tìm kiếm việc làm.
Sau 8 năm triển khai các chương trình hỗ trợ, khoảng 300 doanh nghiệp đã được ươm tạo từ môi trường giáo dục, nhiều dự án gọi vốn thành công, tiếp cận thị trường và có chỗ đứng nhất định. Khởi nghiệp vì thế không còn là phong trào ngắn hạn mà đang dần hình thành một hệ sinh thái. Điểm đáng chú ý là ngày càng nhiều dự án khởi nghiệp của người trẻ thành công về mặt kinh tế và tạo ra giá trị xã hội rõ nét.
Công ty CP Abivin, do cặp vợ chồng trẻ Nguyễn Hoàng Anh và Phạm Nam Long lập, có trụ sở tại Hà Nội, là một thí dụ tiêu biểu. Xuất phát từ bài toán tối ưu logistics, Abivin phát triển nền tảng ứng dụng trí tuệ nhân tạo giúp doanh nghiệp tối ưu tuyến đường vận chuyển, giảm chi phí và thời gian giao hàng. Sản phẩm từng giành Giải nhất cuộc thi khởi nghiệp toàn cầu Startup World Cup 2019. Thời gian đầu, nhóm sáng lập phải tự đi thuyết phục từng doanh nghiệp vận tải thử nghiệm hệ thống, đến nay Abivin đã phục vụ hàng trăm doanh nghiệp tại Việt Nam và khu vực, chứng minh rằng những ý tưởng xuất phát từ nhu cầu thực tế hoàn toàn có thể vươn ra thị trường quốc tế.
Hay tại phường Đà Lạt (tỉnh Lâm Đồng), anh Nguyễn Minh Thuận đã xây dựng mô hình trồng nấm sạch ứng dụng công nghệ cao. Ban đầu chỉ là một mô hình thử nghiệm nhỏ, nhưng nhờ áp dụng quy trình kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và truy xuất nguồn gốc, sản phẩm của anh đã được đưa vào hệ thống siêu thị và xuất khẩu. Không chỉ tạo thu nhập ổn định cho bản thân, mô hình này còn tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương, đồng thời góp phần thay đổi tư duy sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại.
Trong lĩnh vực công nghệ giáo dục, phải kể đến starup Marathon Education, do nhóm du học sinh Việt Nam sáng lập, đặt trụ sở tại TP Hồ Chí Minh. Nền tảng này cung cấp các khóa học trực tuyến với phương pháp cá nhân hóa, kết nối giáo viên chất lượng cao với học sinh trên toàn quốc. Trong bối cảnh giáo dục số phát triển mạnh, Marathon đã thu hút được nguồn vốn đầu tư lớn và mở rộng quy mô nhanh chóng. Đây là minh chứng cho việc khởi nghiệp trong giáo dục mang lại lợi nhuận và góp phần nâng cao chất lượng học tập.
Những mô hình khởi nghiệp thành công kể trên không chỉ dừng lại ở câu chuyện của cá nhân mà còn tạo ra tác động lan tỏa. Trước hết, khởi nghiệp tạo ra việc làm cho chính người bắt đầu, sau là cho những lao động khác. Nhưng giá trị lớn hơn nằm ở việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo, khi mỗi ý tưởng là một cách giải quyết mới cho những vấn đề cũ. Và quan trọng hơn, nó đang góp phần thay đổi tư duy của người trẻ…
Phát biểu ý kiến khai mạc ngày hội, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nêu rõ: “Đã đến lúc phải thay đổi thước đo thành công. Thành công của một trường đại học, trường cao đẳng không chỉ là tỷ lệ sinh viên có việc làm đúng chuyên môn, mà là bao nhiêu sinh viên có khả năng trở thành những người tạo việc làm - những cá nhân có thể tự tạo ra giá trị mới và cơ hội cho người khác”.
Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh yêu cầu khởi nghiệp chuyển từ “phong trào” sang “thực chất”, lấy sản phẩm và khả năng thương mại hóa làm thước đo. Theo đó, các dự án khởi nghiệp cần gắn với nhu cầu thị trường, có sản phẩm thử nghiệm, có khả năng phát triển thành doanh nghiệp. Chính phủ cũng yêu cầu tăng cường vai trò của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo và ươm tạo, đồng thời hoàn thiện cơ chế về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ tài chính.
Nuôi dưỡng khát vọng cống hiến
Có mặt tại Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia, nhiều bạn trẻ cho rằng điều khó nhất không phải là ý tưởng mà là triển khai. Thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm và thiếu kết nối thị trường là những rào cản lớn. Một sinh viên tham gia cuộc thi khởi nghiệp chia sẻ: “Chúng em cần môi trường để thử nghiệm thật, được sai và được sửa, hơn là chỉ thi rồi dừng lại”.
Đến dự và phát biểu ý kiến chỉ đạo tại ngày hội, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu khẳng định, một quốc gia muốn phát triển nhanh, bền vững phải có hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mạnh và lực lượng nhân lực trẻ có tư duy sáng tạo, có khả năng tạo ra sản phẩm, dịch vụ, mô hình mới và thích ứng nhanh với sự thay đổi của thời đại. Phó Thủ tướng giao Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp chặt chẽ với Bộ Giáo dục và Đào tạo hỗ trợ các cơ sở giáo dục kết nối với trung tâm đổi mới sáng tạo tổ chức ươm tạo doanh nghiệp khoa học và công nghệ. Song song đó, đẩy mạnh tư vấn, chuyển giao công nghệ; nghiên cứu, đề xuất cơ chế hỗ trợ đủ mạnh để các dự án của học sinh, sinh viên tiếp cận thuận lợi với khoa học, công nghệ, quỹ đầu tư, chuyên gia và thị trường.
Nhấn mạnh ý nghĩa của ngày hội, Phó Thủ tướng cho rằng điều quan trọng không chỉ là giải thưởng hay thứ hạng, mà là quá trình học sinh, sinh viên trưởng thành, tích lũy tri thức, khẳng định bản thân và nuôi dưỡng khát vọng cống hiến.
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, việc thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp không phải là tổ chức thêm một vài cuộc thi, mà là tái cấu trúc lại triết lý giáo dục và đào tạo. Chúng ta cần chuyển từ tư duy quản lý giáo dục, quản lý đào tạo sang quản trị hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Nhà trường phải là một nền tảng kết nối chặt chẽ giữa nhà trường - doanh nghiệp - nhà nước. Các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải là những mắt xích trung tâm, là “hạ tầng chiến lược” nơi tri thức được tạo ra, thử nghiệm và thương mại hóa ngay trong lòng hệ thống. Mỗi nhà giáo không chỉ là người truyền thụ kiến thức mà phải là những “tác nhân kinh tế tri thức”. Các thầy, cô phải là người đồng hành, hướng dẫn học sinh, sinh viên biến các kết quả nghiên cứu thành các sản phẩm, dịch vụ thực tế.
Theo các chuyên gia, dù có nhiều tiềm năng, khởi nghiệp Việt Nam vẫn đối mặt không ít thách thức như: sự kết nối giữa nhà trường - doanh nghiệp - nhà đầu tư còn lỏng lẻo. Các quy định về vốn, sở hữu trí tuệ, hỗ trợ khởi nghiệp còn thiếu linh hoạt. Người trẻ thường thiếu kỹ năng quản trị, marketing và phát triển thị trường. Một số dự án chỉ tập trung vào cuộc thi mà không có chiến lược dài hạn. Để khởi nghiệp thật sự trở thành động lực phát triển, cần một hệ sinh thái hoàn chỉnh: gắn đào tạo với thực tiễn, tăng cường vai trò doanh nghiệp, hoàn thiện chính sách hỗ trợ và xây dựng văn hóa chấp nhận rủi ro. Quan trọng hơn, cần thay đổi tư duy: khởi nghiệp không phải là phong trào mà là một quá trình dài hạn, đòi hỏi kiên trì và thực chất.
