Công trình có tổng mức đầu tư lên đến 25.550 tỷ đồng. Đặc biệt hơn, tuyến cao tốc còn mở ra hành lang giao thương quốc tế, kết nối từ cảng Lạch Huyện (Hải Phòng) qua Trung Quốc, Kazakhstan tới châu Âu. Các địa phương như Cao Bằng, Lạng Sơn nằm trên tuyến đường sẽ được nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực phát triển mới. Khi hoàn thành, thời gian di chuyển từ Hà Nội tới Cao Bằng sẽ rút ngắn đáng kể, đồng thời “giảm tải” lưu lượng cho quốc lộ 4A.
Nhiều giải pháp vô tiền, khoáng hậu
Tuyến cao tốc Đồng Đăng-Trà Lĩnh đi qua khu vực có địa hình hiểm trở, địa chất phức tạp và điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Trong năm 2025, mưa lũ đặc biệt lớn kéo dài, đã ảnh hưởng lớn tới thời gian thi công. Thực tế này đã thúc đẩy nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án và các nhà thầu phải linh hoạt, chủ động áp dụng nhiều giải pháp sáng tạo để triển khai. Kể từ khi khởi công đến nay, trên công trường xuyên qua hai tỉnh Lạng Sơn và Cao Bằng này hiếm có ngày nào im tiếng máy. Sau hơn 700 ngày đêm “3 ca, 4 kíp”, các đơn vị đã xác lập cột mốc thông tuyến giai đoạn 1 vào ngày 19/12/2025.
Để bắt kịp tiến độ hoàn thành dự án vào dịp kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/2026), Chính phủ đã yêu cầu phát động "Chiến dịch Đông Khê năm 2026" tại dự án. Công trường huy động tới hơn 1.400 thiết bị, máy móc cùng 3.000 cán bộ, kỹ sư và công nhân, tổ chức thi công “3 ca, 4 kíp”, triển khai đồng loạt hơn 200 mũi thi công, tập trung xử lý các hạng mục “đường găng” như nền đường, cầu, hầm, cống,...
Quân khu 1 đã điều động hơn 500 cán bộ, chiến sĩ đến hỗ trợ thi công dự án, “giải cơn khát” nhân công trong thời gian dài. Với khí thế mới của quân đội, “Chiến dịch Đông Khê năm 2026” đã giúp tiến độ thi công dự án có bước tiến vượt bậc. Đến nay, sản lượng thực hiện đã đạt khoảng 8.500/11.470 tỷ đồng, tương đương khoảng 75% giá trị hợp đồng.
Được triển khai theo phương thức hợp tác công tư (PPP), trong bối cảnh cơ chế, chính sách còn đang hoàn thiện, có thể coi đây là dự án mang tính “thí điểm” với nhiều giải pháp lần đầu áp dụng. Đây là một trong những dự án giao thông đầu tiên thực hiện theo Nghị định 63/2018/NĐ-CP và sau đó chuyển tiếp sang Luật PPP, kéo theo không ít vướng mắc về thủ tục, nguồn vốn và phương án tài chính.
Việc lựa chọn phương thức PPP đã giúp tiết kiệm đáng kể nguồn lực cho ngân sách nhà nước, ước tính hơn 10.000 tỷ đồng, gồm cả phần vốn nhà đầu tư tham gia và chi phí vận hành, bảo trì trong vòng đời dự án.
Theo ông Đặng Tiến Thắng, Tổng Giám đốc Công ty CP đường cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh (doanh nghiệp dự án) cho biết, đơn vị đang chủ động phối hợp với tỉnh Cao Bằng và các đơn vị liên quan để rà soát, hoàn thiện các thủ tục theo đúng quy định. Doanh nghiệp cũng kiến nghị các cơ quan chức năng sớm bố trí đầy đủ phần vốn ngân sách nhà nước theo tiến độ, đẩy nhanh thủ tục điều chỉnh dự án theo quy mô hoàn chỉnh và tiếp tục phối hợp trong giải phóng mặt bằng nhằm đẩy nhanh tiến độ. “Với các dự án PPP ở những khu vực đặc thù như miền núi, biên giới, cần có cơ chế đủ linh hoạt để vừa bảo đảm tính khả thi tài chính, vừa cho phép điều chỉnh phù hợp với thực tế địa hình, địa chất và lưu lượng khai thác”, ông Đặng Tiến Thắng đề xuất.
Trước cột mốc thông xe giai đoạn 1 vào 19/5 và đưa vào vận hành trong năm 2026, khối lượng công việc của tập thể kỹ sư và công nhân là vô cùng lớn. Phía trước vẫn còn hơn 50km đường thảm bê-tông nhựa, cấp phối đá dăm, cũng như hoàn thiện 62 cầu và các hạng mục phụ trợ khác. Khó khăn hơn khi cơn “bão giá” nhiên liệu (giá dầu diesel tăng hơn 60%) đang hoành hành, khiến nguồn cung nhiên, vật liệu không ổn định, hoạt động thi công dự án đang chịu tác động không nhỏ.
Dự án kiểu mẫu của hợp tác PPP
Tại chuyến kiểm tra công trường tháng 1/2026, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh đã đánh giá cao việc tổ chức thi công đồng thời 2 giai đoạn tại dự án. Đây là phương án cho thấy khả năng tổ chức công trường khoa học, mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét. Bộ trưởng cũng kỳ vọng khi hoàn thành tuyến đường cao tốc mới, các nhà đầu tư sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để phát triển các khu công nghiệp, nhà máy, trung tâm logistics, cảng cạn,… tạo ra nhiều việc làm cho người dân.
Đây cũng là tinh thần được thể hiện rõ trong Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng trung du và miền núi Bắc Bộ đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Trong đó, tuyến cao tốc Đồng Đăng-Trà Lĩnh được xác định là “nút thắt” cần khơi thông để biến dòng người thành dòng tiền, biến địa hình hiểm trở thành lợi thế chiến lược. Dự án cũng tạo tác động tích cực rõ nét, từ phát triển nguồn nhân lực tại chỗ đến thúc đẩy dịch vụ, vật liệu xây dựng và logistics; giúp doanh nghiệp địa phương tham gia chuỗi cung ứng, tiếp cận công nghệ và nâng cao năng lực quản trị.
Nhiều hạng mục trong giai đoạn 1 tuyến cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh đã được điều chỉnh thiết kế theo hướng phù hợp phương án mở rộng giai đoạn 2 với quy mô nền đường 22m. Việc tổ chức thi công đồng thời hai giai đoạn đã giúp tiết giảm hơn 500 tỷ đồng chi phí đầu tư cho dự án.
Theo ông Lê Hải Hòa, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng, việc đặt lợi ích người dân lên trên hết cùng cách làm sáng tạo đã giúp dự án tạo sức lan tỏa, trở thành kinh nghiệm để nhiều địa phương học tập. Điểm nhấn là mô hình Ban Chỉ đạo dự án đã quy tụ đầy đủ hệ thống chính trị và nhà đầu tư, vận hành trên cơ chế phối hợp chặt chẽ, hài hòa lợi ích. Nhờ vậy, địa phương đã kịp thời tháo gỡ các điểm nghẽn, bảo đảm dự án triển khai thông suốt, trở thành hình mẫu để Trung ương có định hướng chỉ đạo, nhiều địa phương khác nghiên cứu áp dụng.
“Bằng ý chí của chính quyền và doanh nghiệp, đường cao tốc Đồng Đăng-Trà Lĩnh đã trở thành một dự án đặc biệt, không chỉ được áp dụng cách triển khai mô hình mới, nguồn vốn mới, mà lồng ghép trong đó cả lòng tin mới và quyết tâm mới. Tinh thần hợp tác công-tư thực chất được gói gọn trong hai hành động hợp tác và sẻ chia, là chìa khóa mở cánh cửa của tuyến cao tốc ”, ông Lê Hải Hòa nhấn mạnh.
Với tổng chiều dài 121km, tuyến Đồng Đăng-Trà Lĩnh là câu trả lời trực tiếp cho khát vọng thoát khỏi “vùng trắng” đường cao tốc của Cao Bằng. Trong chuyến kiểm tra thực địa dự án ngày 14/3 vừa qua, ông Phan Thăng An, Bí thư Tỉnh ủy Cao Bằng một lần nữa nhấn mạnh ý nghĩa quan trọng của “Chiến dịch Đông Khê năm 2026” tại dự án, đồng thời yêu cầu lực lượng thi công tập trung tối đa nhân lực, máy móc, tổ chức thi công khoa học, khắc phục khó khăn, tranh thủ điều kiện thời tiết thuận lợi để tăng tốc các phân đoạn còn khối lượng lớn.
Khởi đầu từ khát vọng mở đường, hiện thực hóa bằng mô hình hợp tác công-tư đột phá, trên công trường dự án hiện nay, khí thế thi công đang được đẩy lên mức cao nhất cho mục tiêu thông xe giai đoạn 1 vào dịp 19/5, đáp ứng kỳ vọng của Chính phủ và chính quyền, nhân dân hai tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng, phát huy hiệu quả đầu tư và vai trò kết nối chiến lược.
