Tận dụng cơ hội, tăng sức bật nền kinh tế

Nhìn lại quý I/2025, mức tăng GDP cũng chỉ 7,07%. Thông thường quý I luôn có mức tăng trưởng thấp nhất. Quý III và IV sẽ là chu kỳ bứt tốc của nền kinh tế.

Điểm sáng trên bản đồ tăng trưởng

Nhìn nhận quý I/2026, theo bà Nguyễn Thị Mai Hạnh, Trưởng ban Hệ thống Tài khoản Quốc gia, Cục Thống kê, việc không đạt mục tiêu tăng trưởng (9,1%) do nhiều nguyên nhân. Biến động địa chính trị tại Trung Đông đã làm gia tăng rủi ro đối với thị trường năng lượng toàn cầu, đẩy giá dầu và các nhiên liệu đầu vào tăng cao, tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp. Tác động này thể hiện rõ nét ở các ngành có cường độ sử dụng năng lượng lớn như vận tải, logistics, công nghiệp chế biến, đồng thời lan tỏa gián tiếp sang các lĩnh vực xây dựng, thương mại và dịch vụ. Chi phí đầu vào tăng trong khi sức cầu chưa phục hồi hoàn toàn đã làm thu hẹp biên lợi nhuận. Doanh nghiệp buộc phải thận trọng hơn trong mở rộng sản xuất, đầu tư.

Giữa bối cảnh đó, các điểm nghẽn nội tại chưa được xử lý triệt để làm suy giảm khả năng hấp thụ và chuyển hóa các động lực tăng trưởng. Nội lực của nền kinh tế vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, thể hiện ở năng suất lao động chưa cao, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp còn yếu, mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu còn khiêm tốn. Môi trường kinh doanh, thể chế chính sách cũng chưa thật sự bứt phá làm điểm tựa cho hoạt động sản xuất, đầu tư, kinh doanh.

Tuy nhiên, một số "mũi nhọn" vẫn tiếp tục tô thêm gam màu sáng vào bức tranh kinh tế chung. Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo duy trì đà tăng trưởng tốt. Hoạt động xuất khẩu vẫn diễn ra sôi động, tạo điểm tựa vững chắc cho hoạt động sản xuất trong nước.

Đáng chú ý, động lực tiêu dùng được thúc đẩy đáng kể bởi hiệu ứng mùa vụ từ kỳ nghỉ Tết Nguyên đán kéo dài. Tiêu dùng của hộ gia đình giữ vai trò nền tảng và có đóng góp chủ đạo. Diễn biến này được phản ánh qua mức tăng khá của tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng, ước tăng khoảng 10,9% (loại trừ yếu tố giá tăng 7%) và du lịch quốc tế đến Việt Nam tăng cao (quý I đạt gần 6,8 triệu lượt, tăng 12,4% so với cùng kỳ).

“Sự phục hồi tích cực của tiêu dùng nội địa và du lịch đã góp phần bù đắp hiệu quả cho những biến động bất lợi từ thị trường bên ngoài”, bà Hạnh chia sẻ.

Củng cố niềm tin của nhà đầu tư

Theo tính toán của Cục Thống kê, để đạt mục tiêu tăng trưởng cả năm theo Nghị quyết 01, nền kinh tế phải rất nỗ lực trong các quý sau với các quý có tăng trưởng hơn 10,5%. Trong đó, đầu tư công tiếp tục là vốn mồi dẫn dắt năng lực sản xuất dài hạn. Điển hình như các siêu dự án hạ tầng (Sân bay Long Thành, đường sắt cao tốc, cụm đường vành đai, cao tốc…). Đây không chỉ là chi tiêu Chính phủ đơn thuần mà là quá trình tích lũy sản xuất cho nền kinh tế, giúp giảm chi phí logistics, kích thích dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và đầu tư tư nhân đổ vào các khu vực vệ tinh chung quanh hạ tầng mới.

Tiêu dùng nội địa dự báo sẽ cải thiện nhờ chính sách cải cách tiền lương, chính sách kích cầu tiêu dùng nội địa của các tỉnh, thành phố trên cả nước. Sức mua của thị trường hơn 100 triệu dân được kích hoạt mạnh mẽ sẽ tạo động lực cho các ngành dịch vụ, lưu trú, ăn uống và thương mại điện tử phát triển, bảo đảm vòng xoáy kinh tế nội địa không bị đình trệ khi xuất khẩu gặp khó.

Chính sách tài khóa linh hoạt song hành với chính sách tiền tệ sẽ là công cụ quản trị rủi ro hiệu quả. Trong đó, việc chủ động sử dụng các công cụ thuế xăng dầu và Quỹ bình ổn giá là "van an toàn" ngăn chặn lạm phát chi phí đẩy. Bằng cách kiềm chế đà tăng của giá năng lượng, Chính phủ trực tiếp hỗ trợ biên lợi nhuận cho doanh nghiệp vận tải và sản xuất, ngăn chặn tác động dây chuyền lên mặt bằng giá cả sinh hoạt, từ đó bảo vệ sức mua của người dân và sự ổn định vĩ mô.

Cùng với đó là việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) và làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng, các ngành mũi nhọn như điện tử, linh kiện và dệt may xanh. Nếu thực hiện tốt sẽ là "đầu kéo" ngoại tệ, giúp ổn định cán cân thanh toán và thúc đẩy sản xuất công nghiệp.

Việc ứng dụng AI và tự động hóa không chỉ là xu hướng mà đã trở thành công cụ bắt buộc. Trong bối cảnh giá nguyên liệu đầu vào biến động, công nghệ giúp doanh nghiệp sản xuất chuyển từ thâm dụng lao động sang thâm dụng tri thức, trực tiếp cải thiện chỉ số Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) và tạo ra dư địa tăng trưởng mới từ các mô hình kinh doanh số.

Ở góc nhìn thận trọng, TS Cấn Văn Lực, Chuyên gia kinh tế trưởng của Ngân hàng BIDV cho rằng, tình hình thế giới tiếp tục phức tạp, tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam trong cả năm nhiều khả năng sẽ chậm lại so kỳ vọng ban đầu. Xuất khẩu năm 2026 có thể tăng khoảng 10-12% (mục tiêu khoảng 16%) do sức cầu thế giới yếu, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng cũng như áp lực lạm phát gia tăng. Nhập khẩu và dòng vốn đầu tư nước ngoài cũng được dự báo tăng chậm hơn so với kế hoạch. Để đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% năm nay là rất thách thức.

Vị chuyên gia này cho rằng, trong ngắn hạn nên ưu tiên không để khủng hoảng giá xăng dầu và đứt gãy chuỗi cung ứng chuyển thành cú sốc, tạo sức ép lớn lên lạm phát. Cần lập Tổ phản ứng nhanh, xây dựng kịch bản ứng phó, bảo đảm đủ nguồn cung xăng dầu, đa dạng hóa nhập khẩu dầu khí và tăng cường kiểm tra để ngăn ngừa đầu cơ, găm hàng, tăng giá bất hợp lý.

Trong trung và dài hạn, trọng tâm là củng cố an ninh năng lượng thông qua đa dạng hóa nguồn cung, tăng dự trữ chiến lược, thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, đẩy nhanh triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường năng lượng nói chung và xăng dầu, khí nói riêng theo hướng tăng năng lực tự chủ chiến lược và an ninh năng lượng.

Ở góc độ vĩ mô, cần xây dựng các kịch bản tăng trưởng, lạm phát gắn với các biện pháp điều hành khác nhau. Đồng thời, cần có cơ chế hỗ trợ kịp thời cho các doanh nghiệp và ngành chịu tác động mạnh, trực tiếp từ chi phí nhiên liệu, vận tải, bảo hiểm và đầu vào tăng cao. Đây được xem là cơ sở để Việt Nam duy trì đà tăng trưởng, tận dụng cơ hội phục hồi và chủ động ứng phó với những biến động của kinh tế toàn cầu.

Còn theo GS, TS Hoàng Văn Cường, đại biểu Quốc hội Việt Nam khóa XV, những biến động địa chính trị tại Trung Đông vẫn đem lại một số cơ hội mới cho Việt Nam. Khi môi trường đầu tư tại một số khu vực trở nên kém ổn định, Việt Nam có thể tận dụng lợi thế về ổn định chính trị, kinh tế để thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính khi các trung tâm tài chính quốc tế đang được hình thành. Sự thay đổi trong chuỗi cung ứng và thị trường thương mại toàn cầu cũng có thể tạo điều kiện để Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu sang khu vực Trung Đông.

Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam cần tiếp tục duy trì ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát ở mức phù hợp và giữ tỷ giá tương đối ổn định. Đây là yếu tố quan trọng giúp củng cố niềm tin của nhà đầu tư, hạn chế lo ngại từ các cú sốc bên ngoài, qua đó tạo nền tảng để duy trì đà tăng trưởng của nền kinh tế.