Chủ động, tỉnh táo lựa chọn nguyện vọng

Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về sự chủ động, tỉnh táo trong việc lựa chọn nguyện vọng.

Áp lực cạnh tranh gia tăng rõ rệt

Sáng 5/4, Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hà Nội vừa công bố các quyết định giao chỉ tiêu tuyển sinh vào lớp 10 THPT năm học 2026-2027. Cụ thể, 124 trường THPT công lập và công lập chất lượng cao được giao tổng số 1.830 lớp và 81.448 học sinh lớp 10.

Trong đó, 119 trường THPT công lập không chuyên tuyển hơn 78.300 học sinh, trường chất lượng cao Phan Huy Chú tuyển 400 em, 4 trường THPT chuyên sẽ tuyển hơn 2.700 học sinh lớp 10. Tổng chỉ tiêu tương đương năm ngoái, nhưng năm nay Hà Nội có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, tăng khoảng 20.000 em. So với số học sinh tốt nghiệp THCS và tổng chỉ tiêu được giao cho các trường THPT công lập thì năm nay chỉ khoảng 55% số học sinh tốt nghiệp THCS có cơ hội vào lớp 10 công lập, thấp hơn so với các năm trước (khoảng 62-63%, bao gồm 4 trường chuyên với 78 lớp, 2.370 học sinh; 1 trường THPT công lập chất lượng cao được giao 10 lớp với 400 học sinh).

Sở GD&ĐT Hà Nội cũng đồng thời có quyết định giao chỉ tiêu tuyển sinh cho 89 trường THPT tư thục với 817 lớp và 34.059 học sinh. 29 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên được giao 262 lớp với 11.675 học viên.

Dự kiến, năm học 2026-2027, thành phố có thêm 6 trường THPT mới đi vào hoạt động và sẽ giao chỉ tiêu bổ sung sau khi có quyết định thành lập. Trong đó, khối công lập có 4 trường gồm: THPT Hoàng Quán Chi (phường Yên Hòa), THPT Vĩnh Hưng (phường Vĩnh Hưng), THPT Việt Hùng (xã Đông Anh) và THPT Xuân Khanh (phường Sơn Tây). Khối tư thục có thêm 2 trường mới dự kiến tuyển sinh năm nay là THPT Trần Hưng Đạo (phường Vĩnh Tuy) và THPT Edison (xã An Khánh).

Cô Nguyễn Thị Nghĩa, giáo viên THCS tại phường Cầu Giấy, nhận định: “Chỉ tiêu có tăng, nhưng số học sinh tăng nhanh hơn nhiều. Vì vậy, tỷ lệ cạnh tranh thực tế còn cao hơn năm trước. Vì vậy, các em học sinh không thể chủ quan. Bên cạnh đó, sự cạnh tranh cũng không phân bổ đều. Áp lực chủ yếu tập trung vào nhóm trường “tốp đầu”, nơi tỷ lệ chọi luôn ở mức cao, trong khi một số trường khác vẫn còn dư địa chỉ tiêu”.

Minh bạch hóa thông tin, tăng quyền chủ động cho học sinh

Một trong những điểm mới đáng chú ý năm nay là toàn bộ quy trình đăng ký dự thi vào lớp 10 của Hà Nội được thực hiện trực tuyến thông qua Cổng thông tin tuyển sinh đầu cấp của thành phố. Việc số hóa này không chỉ giúp giảm áp lực hành chính mà còn tạo điều kiện để học sinh và phụ huynh tiếp cận thông tin nhanh chóng, chính xác hơn. Theo kế hoạch, từ ngày 4 đến 6/4, Hà Nội vận hành thử nghiệm hệ thống đăng ký trực tuyến. Sau giai đoạn thử nghiệm, toàn bộ dữ liệu sẽ được xóa trước khi bước vào đăng ký chính thức từ ngày 10-17/4.

Đặc biệt, hệ thống cho phép cập nhật “tỷ lệ chọi” theo thời gian thật. Đây là điểm mới mang tính đột phá, giúp học sinh theo dõi số lượng đăng ký vào từng trường để có sự điều chỉnh kịp thời. Em Nguyễn Hoàng Anh, học sinh lớp 9 tại phường Hoàng Mai, chia sẻ: “Trước đây bọn em gần như chọn trường theo cảm tính hoặc nghe theo bạn bè. Năm nay em thấy rõ trường nào đông, trường nào ít nên có thể tính toán kỹ hơn. Nhưng em cũng hơi áp lực vì phải tự quyết định nhiều hơn”.

Cùng quan điểm, chị Lê Thu Trang, phụ huynh học sinh lớp 9 trên địa bàn phường Tây Hồ, cho biết: “Có dữ liệu thì tốt nhưng cũng dễ khiến phụ huynh lo lắng hơn. Nhiều người cứ thấy tỷ lệ chọi tăng là lại muốn đổi nguyện vọng liên tục. Theo tôi, quan trọng nhất vẫn là hiểu rõ năng lực của con!”.

Một thay đổi quan trọng khác là mức chênh lệch điểm chuẩn giữa các nguyện vọng (NV) được điều chỉnh giảm. Theo đó, chênh lệch giữa NV1 và NV2 giảm từ 1 điểm xuống còn 0,5 điểm; giữa NV2 và NV3 giảm từ 2 điểm xuống còn 1 điểm. Điều chỉnh này được đánh giá là hợp lý, giúp tăng cơ hội trúng tuyển cho học sinh, đặc biệt ở các nguyện vọng sau. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là học sinh có thể đăng ký “tùy ý”.

Thầy Trần Văn Hùng, giáo viên chủ nhiệm lớp 9 tại một trường THCS ở phường Đống Đa, nhận định: “Nhiều em nghĩ rằng, giảm chênh lệch điểm thì cứ đăng ký các trường có điểm chuẩn gần nhau là an toàn. Nhưng thực tế, nếu không cân đối tốt, vẫn có nguy cơ trượt cả ba nguyện vọng. Chiến lược đăng ký vẫn là yếu tố quyết định”.

Năm nay, học sinh cũng được đăng ký 3 nguyện vọng vào bất kỳ trường THPT công lập nào, không còn bị giới hạn theo khu vực tuyển sinh. Sự thay đổi này mở rộng quyền lựa chọn nhưng đồng thời cũng làm gia tăng cạnh tranh ở các trường “top” trên.

Theo ông Nghiêm Văn Bình, Trưởng phòng Quản lý thi và Kiểm định chất lượng, Sở GD&ĐT Hà Nội, việc bỏ phân tuyến nhằm tạo điều kiện công bằng cho học sinh, nhưng cũng đi kèm với yêu cầu phải lựa chọn nguyện vọng phù hợp năng lực và điều kiện thực tế. Một thực tế đáng lo ngại trong nhiều năm qua là tình trạng học sinh “dồn” nguyện vọng vào một số trường nổi tiếng. Điều này dẫn đến áp lực cạnh tranh rất lớn, trong khi nhiều trường khác lại thiếu chỉ tiêu.

Năm nay, với hệ thống cập nhật dữ liệu theo thời gian thật, Sở GD&ĐT kỳ vọng học sinh sẽ phân bổ nguyện vọng hợp lý hơn. Đồng thời, hệ thống cũng sẽ bổ sung tính năng gợi ý khoảng cách từ nơi cư trú đến trường, giúp học sinh cân nhắc yếu tố địa lý.

Em Phạm Quốc Bảo, học sinh tại phường Long Biên, cho biết: “Nhà em cách trường “top” là Nguyễn Gia Thiều khá xa, đi lại mất cả tiếng. Trước đây em vẫn định đăng ký, nhưng giờ thấy hệ thống gợi ý khoảng cách nên em đang cân nhắc lại, có thể chọn trường gần hơn”. Ở góc độ phụ huynh, chị Nguyễn Thị Lan (phường Thanh Xuân) chia sẻ: “Nhiều gia đình vẫn có tâm lý con em mình phải vào trường top mới yên tâm. Nhưng thực tế, nếu đi học quá xa hoặc áp lực quá lớn thì cũng không tốt. Tôi nghĩ chọn trường phù hợp với con mới là quan trọng”.

Cần chiến lược rõ ràng khi tuyển sinh vào hệ chuyên

Bên cạnh hệ không chuyên, tuyển sinh vào các trường THPT chuyên tiếp tục thu hút sự quan tâm lớn của học sinh và phụ huynh. Trên địa bàn Hà Nội hiện có 8 trường THPT chuyên, trong đó có 4 trường chuyên trực thuộc Sở GD&ĐT Hà Nội (chuyên Hà Nội - Amsterdam, chuyên Chu Văn An, chuyên Nguyễn Huệ, chuyên Sơn Tây) và 4 trường THPT chuyên trực thuộc các trường đại học (chuyên Khoa học tự nhiên, chuyên Khoa học xã hội và Nhân văn, chuyên Ngoại ngữ, chuyên Đại học Sư phạm). Đây là hệ thống đào tạo mũi nhọn, thu hút lượng lớn học sinh giỏi trên toàn thành phố và các tỉnh lân cận.

Năm nay, phương thức tuyển sinh cơ bản giữ ổn định, nhưng có một số điều chỉnh đáng chú ý. Việc chuyển từ xét hộ khẩu thường trú sang nơi cư trú thực tế giúp mở rộng cơ hội cho nhiều học sinh. Đồng thời, một số môn chuyên có sự kết hợp giữa trắc nghiệm và tự luận, đòi hỏi thí sinh phải linh hoạt trong cách làm bài.

PGS, TS Nguyễn Quang Liệu, Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Khoa học xã hội và Nhân văn cho rằng: “Học sinh cần nghiên cứu kỹ đề thi của ít nhất 5 năm gần đây. Nếu không, việc ôn tập sẽ thiếu định hướng, giống như đi trong biển mà không có la bàn”. Từ thực tế giảng dạy, cô Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Chu Văn An cũng nhấn mạnh rằng, việc lựa chọn môn chuyên cần gắn với định hướng lâu dài: “Không nên chọn môn chỉ vì dễ đỗ mà cần xem xét khả năng theo học lâu dài và định hướng nghề nghiệp trong tương lai”.

Kỳ thi vào lớp 10 từ lâu được xem là “cột mốc” quan trọng đối với học sinh. Tuy nhiên, các nhà quản lý giáo dục nhấn mạnh rằng, đây không phải là đích đến cuối cùng. Ông Nghiêm Văn Bình cho rằng: “Đỗ trường chuyên hay trường “top” là mục tiêu đáng khích lệ, nhưng điều quan trọng hơn là học sinh phát triển được năng lực và định hướng đúng cho tương lai”.

Các chuyên gia cũng khuyến nghị học sinh nên chia quá trình chuẩn bị thành ba giai đoạn: Trước, trong và sau kỳ thi. Trước kỳ thi là giai đoạn xây dựng kế hoạch ôn tập khoa học; trong kỳ thi cần giữ tâm lý ổn định; sau kỳ thi, dù kết quả ra sao, vẫn cần tiếp tục định hướng và phát triển bản thân.

Những đổi mới trong tuyển sinh lớp 10 năm nay cho thấy nỗ lực của ngành giáo dục Hà Nội trong việc xây dựng một hệ thống minh bạch, linh hoạt và công bằng hơn. Tuy nhiên, công cụ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn vai trò của sự tỉnh táo và chủ động từ phía học sinh.