Trong bối cảnh đó, yêu cầu “tuyệt đối không để thiếu điện” không chỉ là mục tiêu, mà đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng, chủ động cùng các kịch bản vận hành linh hoạt hơn.
Nhu cầu điện tăng mạnh, rủi ro gia tăng
Thực tế vận hành cho thấy áp lực cung ứng điện đang hiện hữu sớm hơn dự kiến. Ngày 31/3/2026, dù chưa bước vào cao điểm nắng nóng, hệ thống điện quốc gia lần đầu tiên ghi nhận sản lượng tiêu thụ vượt mốc 1 tỷ kWh, đạt 1.004,7 triệu kWh. Đây là mức chưa từng xuất hiện trước năm 2024; riêng năm 2025, phải đến giữa tháng 5 - thời điểm nắng nóng đỉnh điểm mới ghi nhận mức tiêu thụ tương tự.
Cùng với đó, công suất cực đại toàn hệ thống đạt 48.789 MW, tăng 5,4% so với cùng kỳ; sản lượng điện toàn quốc tăng 7,4%. Đáng chú ý, miền bắc ghi nhận mức tăng trưởng cao nhất, gần 12%, cho thấy áp lực phụ tải đang gia tăng rõ rệt tại khu vực này.
Về cơ cấu nguồn, nhiệt điện than tiếp tục giữ vai trò chủ lực với tỷ trọng 55%, tiếp đến là thủy điện (21,7%) và tuabin khí (9,3%). Các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió, sinh khối… dù gia tăng nhưng vẫn chiếm tỷ trọng khiêm tốn, chưa thể thay thế các nguồn nền trong ngắn hạn.
Theo Công ty TNHH MTV Vận hành Hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), năm 2026 dự báo có diễn biến khí hậu phức tạp: Hiện tượng La Nina duy trì đến hết quý I, sau đó chuyển sang trạng thái trung tính và có khả năng tiến tới El Nino từ giữa năm với cường độ trung bình đến cao. Kịch bản này có thể khiến lượng nước về hồ thủy điện suy giảm, làm giảm dư địa huy động nguồn thủy điện trong mùa khô.
Song song đó, nắng nóng được dự báo đến sớm và kéo dài trên diện rộng, với cao điểm rơi vào các tháng 6-8, có thể kéo dài nhiều ngày liên tiếp. Ở chiều cầu, nhu cầu điện tiếp tục tăng theo đà phục hồi kinh tế, với công suất có thể tăng hơn 12% và sản lượng tăng 10-12% trong các tháng cao điểm, tiềm ẩn nguy cơ lập đỉnh mới.
Một yếu tố đáng chú ý khác là sự gia tăng nhanh của xe điện, kéo theo nhu cầu sạc điện lớn, đặc biệt vào buổi tối - trùng với khung giờ cao điểm, làm gia tăng áp lực lên hệ thống.
Không chỉ vậy, bài toán nhiên liệu cũng đối mặt nhiều rủi ro khi biến động địa chính trị toàn cầu có thể ảnh hưởng đến nguồn cung LNG và than nhập khẩu. Trong khi đó, hạ tầng lưới điện, đặc biệt là các đường dây 500 kV, đang vận hành ở mức cao; tiến độ các dự án lưới điện trọng điểm, hệ thống lưu trữ năng lượng và tụ bù vẫn còn chậm, làm gia tăng thách thức trong vận hành.
Chủ động kịch bản, đồng bộ giải pháp
Trước những thách thức trên, NSMO cho biết, đã xây dựng và triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm bảo đảm cung ứng điện trong mùa khô, bao gồm cập nhật dự báo thủy văn, nhiệt độ, xây dựng phương án vận hành hệ thống điện quý II/2026 và kế hoạch huy động nguồn.
Đơn vị này kiến nghị cần bảo đảm nguồn cung khí và LNG cho phát điện, đồng thời duy trì đủ nhiên liệu cho các nhà máy nhiệt điện than vận hành ổn định. Đáng chú ý, việc đẩy nhanh phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS), đặc biệt tại miền bắc, được xem là giải pháp quan trọng nhằm tăng tính linh hoạt cho hệ thống.
Cùng với đó, NSMO đề xuất đẩy nhanh tiến độ các dự án lưới điện trọng điểm, nhất là tại miền bắc như các hạng mục tại Hòa Bình, Phố Nối, trạm biến áp 500 kV Vĩnh Yên, các tuyến 500/220 kV Nho Quan - Phủ Lý - Thường Tín… Đồng thời, cần nâng khả năng tải của các đường dây hiện hữu để giảm áp lực truyền tải.
Về vận hành, yêu cầu tối ưu khai thác thủy điện, điều tiết linh hoạt hồ chứa theo diễn biến thủy văn, tuân thủ quy trình liên hồ và sẵn sàng điều chỉnh trong các tình huống bất thường cũng được đặt ra. Các kịch bản vận hành nguồn - lưới tiếp tục được rà soát, bổ sung phương án xử lý sự cố và tăng cường diễn tập.
Cần sự vào cuộc của cả hệ thống
Từ góc độ quản lý và sử dụng điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã chủ động phối hợp với các địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm cung ứng điện. Trong đó, các chương trình tiết kiệm điện và điều chỉnh phụ tải (DR) được tăng cường, nhất là tại những khu vực có nguy cơ quá tải cao.
Các đơn vị điện lực cũng đã ký kết thỏa thuận với nhóm khách hàng tiêu thụ lớn, khuyến khích dịch chuyển nhu cầu sử dụng điện ra khỏi khung giờ cao điểm, đồng thời chuẩn bị sẵn sàng các nguồn điện dự phòng để ứng phó khi hệ thống gặp áp lực.
Theo ông Bùi Quốc Hoan, Phó tổng Giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC), để bảo đảm cung ứng điện năm 2026, đặc biệt trong mùa khô, cần sự phối hợp chặt chẽ hơn từ chính quyền địa phương và khách hàng sử dụng điện. Trọng tâm là thúc đẩy sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả; khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà theo hướng tự sản, tự tiêu gắn với hệ thống lưu trữ; đẩy mạnh các chương trình dịch chuyển phụ tải, đồng thời tháo gỡ vướng mắc để đẩy nhanh tiến độ các dự án điện trọng điểm.
Nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt mục tiêu tăng trưởng cao, EVN và EVNSPC đã ưu tiên nguồn lực đầu tư phát triển lưới điện tại các địa bàn như Tây Ninh và TP Cần Thơ. Tuy nhiên, nhiều dự án hiện vẫn gặp khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai, trong đó có không ít công trình cấp bách phục vụ cung ứng điện.
Trước thực tế này, ngành điện kiến nghị các địa phương cần vào cuộc quyết liệt hơn trong việc tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ các dự án, qua đó nâng cao năng lực cung ứng điện trên địa bàn.
Bên cạnh đó, lãnh đạo EVN cũng đề xuất chính quyền các tỉnh, thành phố tăng cường chỉ đạo để người dân, doanh nghiệp và các cơ quan, đơn vị nghiêm túc thực hiện Chỉ thị số 10/CT-TTg ngày 30/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường tiết kiệm điện và phát triển điện mặt trời mái nhà.
Theo mục tiêu đề ra, tổng sản lượng điện tiết kiệm toàn quốc cần đạt ít nhất 3%, riêng các tháng cao điểm (từ tháng 4 đến tháng 6) phấn đấu vượt 10%. Trong đó, khối cơ quan, công sở phải tiết giảm ít nhất 5% so với cùng kỳ; hệ thống chiếu sáng công cộng giảm ít nhất 30%; còn lĩnh vực thương mại, dịch vụ cần cắt giảm ít nhất 50% điện năng sử dụng cho chiếu sáng quảng cáo.
