Đến Việt Nam du lịch 7 ngày, ông David Williams (du khách người Anh) được bạn bè giới thiệu một khu mua sắm theo mô hình outlet ở khu vực ngoại ô gần sân bay. Ban đầu chỉ định đi thử cho biết, nhưng ông bất ngờ vì nơi đây không gian rộng, nhiều thương hiệu quốc tế giảm giá mạnh.
“Tôi không nghĩ Việt Nam lại có nơi mua sắm hiện đại như vậy… Nếu có nhiều nơi như thế này hơn, tôi sẽ chi tiêu nhiều hơn khi đi du lịch Việt Nam”.
Chìa khóa thúc đẩy chi tiêu
Làn sóng du lịch quốc tế đang phục hồi mạnh mẽ với số lượng khách tăng trưởng liên tục qua các năm. Lượng khách quốc tế đến Việt Nam đã tăng từ 12,6 triệu lượt vào năm 2023 lên 21,2 triệu lượt trong năm 2025 - một tốc độ tăng trưởng ấn tượng. Đặc biệt, du khách ngày nay không chỉ tìm kiếm trải nghiệm văn hóa hay nghỉ dưỡng, mà còn mong muốn có những cơ hội mua sắm, tiếp cận các thương hiệu quốc tế và nội địa với mức giá hấp dẫn.
Dù đã hình thành từ lâu, song mô hình outlet tại Việt Nam hiện vẫn chưa phát triển thành hệ thống đúng nghĩa. Các điểm mua sắm giảm giá chủ yếu còn ở quy mô nhỏ lẻ và chưa hình thành các “làng outlet” hay trung tâm outlet tập trung gắn với du lịch.
Điều này khiến trải nghiệm mua sắm của du khách chưa được trọn vẹn, dù một số trung tâm mua sắm đã tạo được ấn tượng ban đầu. Phần lớn các mô hình outlet vẫn mang tính thử nghiệm, chưa trở thành một cấu phần rõ nét trong sản phẩm du lịch quốc gia. Hệ quả là giá trị chi tiêu của khách du lịch quốc tế đến Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn. Hiện mức chi tiêu bình quân chỉ khoảng 1.050-1.150 USD/người, thấp hơn đáng kể so với Thái Lan và Singapore.
Không chỉ du khách quốc tế, nhiều người tiêu dùng Việt Nam vẫn lựa chọn ra nước ngoài để mua sắm các sản phẩm hàng hiệu với giá tốt hơn. Anh Hoàng Minh, một nhân viên văn phòng tại Hà Nội cho biết, mỗi năm anh đều kết hợp du lịch Thái Lan hoặc Singapore để “săn” hàng outlet. Điều này đồng nghĩa với việc một phần chi tiêu đáng kể của người Việt Nam đang chảy ra nước ngoài, thay vì được giữ lại trong nước.
Theo lời anh Minh: “Cùng một sản phẩm, giá ở outlet nước ngoài có thể rẻ hơn đáng kể, lại có nhiều lựa chọn hơn. Ở Việt Nam gần như chưa có nơi nào tương tự để mua sắm tập trung”.
Trong khi đó, áp lực từ nhu cầu tiêu dùng mới lại đang ngày càng rõ nét. Dự báo đến năm 2030, Việt Nam sẽ có hơn 50 triệu người thuộc tầng lớp trung lưu, nhóm khách hàng vừa đề cao thương hiệu, vừa nhạy cảm về giá. Đây chính là “tệp khách hàng vàng” để phát triển các mô hình outlet, nếu được tổ chức bài bản và gắn kết hiệu quả với du lịch và bán lẻ hiện đại.
Thực tế, nhiều quốc gia trong khu vực đã đi trước và chứng minh thành công của mô hình này. Tại Thái Lan và Singapore, các khu outlet như Siam Premium Outlets Bangkok hay Changi Airport's Jewel không chỉ là nơi mua sắm mà đã trở thành địa điểm du lịch, thu hút hàng chục triệu lượt khách mỗi năm và đóng góp đáng kể vào tổng chi tiêu du lịch.
Tại Mỹ, thị trường outlet đạt quy mô khoảng 65 tỷ USD mỗi năm với hàng trăm trung tâm mua sắm, thu hút hàng triệu lượt khách du lịch và trở thành một phần quan trọng trong hệ sinh thái tiêu dùng - du lịch. Ở châu Âu, doanh thu outlet năm 2023 đạt khoảng 21,4 tỷ euro, ghi nhận mức tăng trưởng mạnh so với giai đoạn trước đại dịch Covid-19, với sự tham gia của hàng trăm thương hiệu quốc tế lớn.
Tại châu Á, các quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc và Thái Lan đã phát triển thành công mô hình outlet gắn với du lịch trải nghiệm, qua đó đóng góp đáng kể vào GDP và nguồn thu ngoại tệ. Những “làng outlet” tại các quốc gia này không chỉ đơn thuần là điểm mua sắm, mà còn được tích hợp đồng bộ các dịch vụ giải trí, ẩm thực và sự kiện văn hóa, trở thành một phần không thể thiếu trong hành trình du lịch của du khách quốc tế.
Cùng với đó, ở mảng cửa hàng miễn thuế, các mô hình cũng rất đa dạng và linh hoạt. Hoạt động mua sắm của khách du lịch ở Mỹ gắn chặt với hệ sinh thái logistics và hàng không. Liên minh châu Âu duy trì thị trường ổn định và quản lý chặt chẽ do đặc thù liên minh thuế quan. Trong khi đó, Hàn Quốc phát triển mạnh mô hình này nhưng cũng cho thấy mức độ “nhạy cảm” cao với biến động thị trường, đặc biệt phụ thuộc vào dòng khách quốc tế và chính sách du lịch.
Hình thành ít nhất 5 trung tâm outlet
Tại dự thảo Đề án "Phát triển các mô hình outlet và cửa hàng miễn thuế tại Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045", Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành ít nhất 5 trung tâm outlet gắn với du lịch tại các địa bàn trọng điểm như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Ninh và An Giang (Phú Quốc). Xa hơn, đến năm 2045 sẽ phát triển các “làng outlet cao cấp” tại ba miền.
Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương), mô hình outlet tại Việt Nam sẽ được định hướng phát triển theo hai phân khúc. Một là “làng outlet cao cấp” quy mô lớn, được quy hoạch như tổ hợp tích hợp mua sắm, giải trí và trải nghiệm văn hóa, hướng tới nhóm khách hàng trung - cao cấp và trở thành điểm đến du lịch. Hai là các trung tâm outlet tại đô thị hoặc vùng ven, có quy mô linh hoạt hơn, tập trung vào các thương hiệu phổ thông và trung cấp, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng đại chúng, đồng thời phù hợp điều kiện quỹ đất và hạ tầng của từng địa phương.
Với cửa hàng miễn thuế, mục tiêu là phủ kín 100% sân bay quốc tế và cửa khẩu lớn, đồng thời mở rộng vào nội đô tại các trung tâm du lịch. Đáng chú ý, định hướng mới cho phép kết hợp phục vụ cả khách nội địa và khách được hưởng ưu đãi miễn thuế, mở rộng không gian tiêu dùng. Một điểm nhấn khác là mục tiêu nâng tỷ lệ hàng Việt Nam trong mô hình bán hàng outlet và cửa hàng miễn thuế lên 30-40%, đồng thời phát triển các nhóm “quà tặng quốc gia” đạt chuẩn quốc tế, vừa quảng bá thương hiệu Việt, vừa gia tăng giá trị xuất khẩu tại chỗ.
“Việc sớm hoàn thiện cơ chế, chính sách không chỉ là điều kiện để phát triển outlet và cửa hàng miễn thuế, mà còn góp phần mở rộng không gian tăng trưởng, thúc đẩy thị trường trong nước theo hướng hiện đại, bền vững, đồng thời gia tăng chi tiêu du lịch và tạo hiệu ứng lan tỏa tới nhiều ngành kinh tế liên quan”, ông Trần Hữu Linh kỳ vọng.
Ở góc độ địa phương, Thành phố Hồ Chí Minh định hướng phát triển “làng outlet” quy mô lớn, với tổ hợp mua sắm, dịch vụ và giải trí tích hợp, hướng tới trở thành điểm đến du lịch - tiêu dùng hấp dẫn. Đề xuất thí điểm mô hình mua sắm miễn thuế trong nội đô theo cơ chế “mua tại chỗ, nhận hàng tại sân bay”, đồng thời áp dụng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư chiến lược nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị dự án. Thành phố cũng đang chủ động chuẩn bị quỹ đất, hoàn thiện hạ tầng và các điều kiện cần thiết, sẵn sàng triển khai ngay khi đề án được phê duyệt.
Tuy nhiên, rào cản đáng kể hiện nay vẫn nằm ở cơ chế, chính sách chưa hoàn thiện. Bà Lê Hồng Thủy Tiên, Tổng Giám đốc Tập đoàn Liên Thái Bình Dương (IPPG), chỉ ra nghịch lý: Việt Nam là trung tâm sản xuất lớn nhưng lại thiếu outlet đúng nghĩa, trong khi khả năng thu hút thương hiệu quốc tế còn hạn chế do khung pháp lý chưa rõ ràng và chính sách chưa đủ cạnh tranh.
Từ thực tiễn, doanh nghiệp kiến nghị nhiều giải pháp “mở khóa” thị trường: Giao đất sạch cho nhà đầu tư chiến lược với ưu đãi như khu công nghiệp; xây dựng chính sách khuyến mãi riêng cho outlet với mức giảm giá sâu; triển khai hoàn thuế giá trị gia tăng điện tử ngay tại điểm bán để nâng cao trải nghiệm của du khách. Với mô hình cửa hàng miễn thuế, đề xuất mở rộng không gian ra ngoài sân bay, cho phép hoạt động tại khu thương mại tự do, đồng thời phát triển bán hàng trực tuyến và tích hợp thanh toán quốc tế.
“Bên cạnh ưu đãi về thuế và đất đai, yếu tố then chốt vẫn là khung pháp lý minh bạch, ổn định và khả thi. Đây chính là nền tảng để thu hút đầu tư, bảo đảm mô hình phát triển bền vững, tránh tình trạng manh mún, thiếu đồng bộ”, bà Thủy Tiên kiến nghị.
