Lan tỏa từ chủ trương đến thực tiễn
Theo Kế hoạch 462/KH-BYT của Bộ Y tế, các hoạt động hưởng ứng được triển khai đồng bộ trên toàn quốc, với tuần cao điểm từ ngày 4 đến 10/4/2026, trong đó trọng tâm là tổ chức khám sức khỏe, tư vấn, sàng lọc miễn phí cho người dân, đặc biệt là người cao tuổi, người nghèo và các nhóm nguy cơ cao.
Tại nhiều địa phương như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Cần Thơ…, hàng nghìn lượt người dân đã được tiếp cận dịch vụ y tế ngay tại cộng đồng. Những mô hình mới như “đội chăm sóc sức khỏe gắn với địa bàn dân cư” hay khám sức khỏe lưu động đã đưa dịch vụ y tế đến gần hơn với người dân.
Theo báo cáo tổng kết của Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam, trong khuôn khổ sự kiện Lễ mít-tinh phát động Ngày Sức khỏe toàn dân diễn ra ngày 5/4 tại Công viên Thống Nhất (Hà Nội), đã có 324 y, bác sĩ, nhân viên y tế đến từ nhiều bệnh viện tuyến T.Ư và cơ sở y tế uy tín như Bạch Mai, Việt Đức, Phụ sản T.Ư, Nhi T.Ư, Bệnh viện K, Medlatec… tham gia.
Hơn 7.800 lượt người dân đã được khám và tư vấn sức khỏe miễn phí tại sự kiện. Điểm nổi bật của chương trình là việc triển khai đồng bộ các kỹ thuật cận lâm sàng hiện đại ngay tại chỗ, giúp nâng cao độ chính xác trong sàng lọc và chẩn đoán. Cụ thể, các bác sĩ đã thực hiện 859 lượt siêu âm (tuyến giáp, ổ bụng, tim, khớp), 641 lượt chụp X-quang phổi và hơn 400 lượt điện tim. Nhiều kỹ thuật chuyên sâu cũng được triển khai như hơn 1.500 lượt đo mật độ xương, 1.380 lượt xét nghiệm máu theo chỉ định, 300 lượt nội soi tai - mũi - họng và 200 lượt FibroScan tầm soát gan.
Sau đó, cũng tại Thủ đô, thành phố đã triển khai khám sức khỏe miễn phí cho khoảng 5.000 người cao tuổi tại nhiều điểm. Người dân không chỉ được khám lâm sàng mà còn được xét nghiệm, siêu âm, chụp X-quang ngay tại cơ sở.
Tại TP Hồ Chí Minh, quy mô triển khai còn rộng lớn hơn khi 58 điểm khám đồng loạt được tổ chức tại 64 phường, xã, phục vụ khoảng 16.000 người dân chỉ trong một ngày. Đáng chú ý, nội dung sàng lọc không chỉ dừng ở các bệnh thông thường mà còn mở rộng sang tầm soát ung thư vú, cổ tử cung, tuyến giáp, khám chuyên khoa mắt, tai-mũi-họng, răng-hàm-mặt, thậm chí tầm soát tim bẩm sinh cho trẻ em.
Phát hiện sớm bệnh tật, giảm chi phí, nâng chất lượng sống
Tại điểm khám ở phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), ông Lê Văn H (62 tuổi) đi kiểm tra sức khỏe trong tình trạng không có biểu hiện rõ rệt. Tuy nhiên, qua sàng lọc, bác sĩ phát hiện ông bị tăng huyết áp ở mức nguy hiểm kèm rối loạn nhịp tim. “Nếu không được phát hiện kịp thời, nguy cơ dẫn tới tai biến mạch máu não hoặc suy tim là rất lớn, kéo theo chi phí điều trị cao và nguy cơ tàn phế. Nhờ được tư vấn để điều trị sớm, bệnh nhân sẽ được kiểm soát bệnh với chi phí thấp, tránh được những hệ lụy”, BS Ngô Thị Hiếu Minh, Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Đức Giang chia sẻ.
Một trường hợp khác tại điểm khám do Bệnh viện Thanh Nhàn (Hà Nội) thực hiện cũng cho thấy rõ giá trị của việc sàng lọc sớm. Chị Trần Thị M (45 tuổi), lao động tự do, lần đầu tham gia chương trình tầm soát ung thư vú miễn phí và được phát hiện khối u ở giai đoạn đầu. Theo các bác sĩ, việc can thiệp kịp thời giúp quá trình điều trị đơn giản hơn, chi phí giảm đáng kể và tiên lượng phục hồi tích cực. Nếu phát hiện ở giai đoạn muộn, người bệnh sẽ phải trải qua các phương pháp điều trị phức tạp như hóa trị, xạ trị kéo dài, với chi phí lớn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống.
PGS, TS Trần Đắc Phu, chuyên gia y tế trong lĩnh vực dự phòng cho rằng, việc triển khai khám sức khỏe miễn phí trên diện rộng không chỉ mang ý nghĩa trước mắt mà còn thể hiện rõ tính ưu việt của chính sách an sinh y tế. Trước hết, đây là giải pháp thiết thực giúp người dân, đặc biệt là người cao tuổi, người thu nhập thấp, tiếp cận dịch vụ y tế mà không phải lo ngại về chi phí. Trong bối cảnh nhiều người vẫn còn tâm lý “có bệnh mới đi khám”, việc tổ chức khám miễn phí ngay tại cộng đồng đã góp phần thay đổi nhận thức, hình thành thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ.
Ông Nguyễn Văn Hòa, Phó Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam nhận định: “Khi chính sách khám sức khỏe miễn phí được triển khai đồng bộ, kết hợp với mở rộng bao phủ bảo hiểm y tế, người dân không chỉ được phát hiện bệnh sớm mà còn được bảo đảm quyền lợi điều trị lâu dài. Đây là nền tảng quan trọng để tiến tới công bằng y tế”.
Thực tiễn triển khai đã chứng minh hiệu quả rõ rệt. Tại chương trình khám, tư vấn miễn phí cho 7.800 người dân, qua sàng lọc, ngành y tế phát hiện gần 2.830 trường hợp có dấu hiệu bất thường, chiếm gần 36%, chủ yếu liên quan đến tăng huyết áp, tim mạch, bệnh phổi và nghi ngờ ung thư. Những con số này không chỉ phản ánh nhu cầu khám sức khỏe rất lớn trong cộng đồng mà còn cho thấy giá trị thiết thực của việc phát hiện bệnh sớm.
Nếu không có những đợt khám như vậy, các bệnh này có thể tiến triển âm thầm, gây biến chứng nặng nề và chi phí điều trị cao hơn nhiều. Về lâu dài, chính sách này góp phần giảm tải cho hệ thống bệnh viện tuyến trên, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.
Y tế cơ sở “xắn tay”
Để triển khai hiệu quả chương trình khám sức khỏe toàn dân, hệ thống y tế cơ sở đã và đang có sự chuẩn bị kỹ lưỡng.
Tại Hà Nội, trong chương trình khám miễn phí cho 5.000 người cao tuổi, Sở Y tế đã tổ chức 5 điểm khám với 7 dây chuyền đồng bộ, trong đó các bệnh viện đa khoa lớn như Đức Giang, Saint-Paul, Thanh Nhàn, Hà Đông, Vân Đình trực tiếp hỗ trợ chuyên môn cho trạm y tế và phòng khám cơ sở. Đây được coi là bước “tập dượt” quan trọng để tiến tới triển khai khám sức khỏe định kỳ toàn dân trên toàn thành phố.
Ở TP Hồ Chí Minh, mô hình phối hợp còn được triển khai ở quy mô rộng hơn. Tại các phường như Xuân Hòa, Bà Rịa hay Bắc Tân Uyên, các trạm y tế đã phối hợp với nhiều bệnh viện tuyến thành phố và chuyên khoa như Bệnh viện Da liễu, Bệnh viện Mắt, Bệnh viện Ung bướu tổ chức khám tổng quát, tầm soát ung thư, xét nghiệm và siêu âm ngay tại địa phương. Nhờ đó, người dân, đặc biệt là người cao tuổi, phụ nữ và các đối tượng yếu thế có thể tiếp cận các dịch vụ kỹ thuật cao mà trước đây chỉ có ở tuyến trên.
Hay tại Trạm Y tế phường Tăng Nhơn Phú (TP Hồ Chí Minh), nơi các bác sĩ từ Bệnh viện Ung bướu và Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch trực tiếp về khám, tầm soát các bệnh lý như lao, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và ung thư. Việc “đưa bác sĩ về cơ sở” không chỉ giúp người dân được khám bệnh thuận tiện hơn mà còn góp phần nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ y tế cơ sở thông qua quá trình phối hợp, chuyển giao kỹ thuật.
Theo định hướng của Bộ Y tế, trong giai đoạn từ nay đến năm 2028, việc khám sức khỏe định kỳ sẽ được triển khai theo lộ trình, trước hết ưu tiên các nhóm đối tượng dễ tổn thương như người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính, người dân vùng sâu, vùng xa; sau đó từng bước mở rộng để bao phủ toàn bộ người dân. Điểm đáng chú ý là mô hình này không chỉ dừng ở việc “khám một lần”, mà hướng tới quản lý sức khỏe liên tục, lâu dài, thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử và sự theo dõi của y tế cơ sở.
Đáng chú ý, sự phối hợp này không mang tính thời điểm mà đang từng bước trở thành cơ chế vận hành thường xuyên của hệ thống y tế. Theo ngành y tế TP Hồ Chí Minh, việc huy động đồng thời hàng chục bệnh viện tham gia khám sàng lọc tại 64 phường, xã không chỉ phục vụ nhu cầu trước mắt mà còn nhằm xây dựng mô hình “y tế đa tầng”, trong đó y tế cơ sở là nền tảng, y tế chuyên sâu là động lực và người dân là trung tâm.
Song song với đó, công tác chuẩn bị về hạ tầng và quản lý cũng được đẩy mạnh. Hồ sơ sức khỏe điện tử đang được cập nhật sau mỗi đợt khám, giúp theo dõi sức khỏe người dân một cách liên tục; nhiều địa phương xây dựng kế hoạch thành lập các “đội chăm sóc sức khỏe theo địa bàn”, sẵn sàng đến tận hộ gia đình để khám và tư vấn khi cần thiết.
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan nhấn mạnh: “Chăm sóc sức khỏe phải bắt đầu từ phòng bệnh. Khi mỗi người dân được khám sức khỏe định kỳ, được tư vấn và theo dõi liên tục, chúng ta sẽ xây dựng được một hệ thống y tế dự phòng vững mạnh, giảm gánh nặng bệnh tật cho xã hội”. Trong thời gian tới, ngành y tế sẽ tập trung vào các giải pháp: Hoàn thiện cơ chế, chính sách để duy trì khám sức khỏe miễn phí hoặc hỗ trợ chi phí cho người dân; tăng cường đầu tư cho y tế cơ sở, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý sức khỏe; gắn khám sức khỏe định kỳ với quản lý bệnh không lây nhiễm và bảo hiểm y tế.
