Khẳng định vai trò chủ đạo, tiên phong của kinh tế nhà nước

Khẳng định kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nghị quyết số 79 ra đời đã mở ra không gian mới cho kinh tế nhà nước bứt phá, đồng thời là nguồn cảm hứng để các thành phần kinh tế khác cùng phát triển.

Kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa, cơ cấu lại nền kinh tế và xác lập mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Kích hoạt nguồn lực tổng thể quốc gia

Theo Tiến sĩ Bùi Quý Thuấn, Trưởng ban Nghiên cứu, Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam, ở góc độ kinh tế vĩ mô, có thể đánh giá Nghị quyết số 79-NQ/TW (gọi tắt là Nghị quyết số 79) mang tính bước ngoặt, tạo nền tảng chiến lược để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn đến 2045 của Đảng.

Cụ thể, Nghị quyết số 79 xác lập vai trò của kinh tế nhà nước như một công cụ điều tiết vĩ mô; giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, định hướng chiến lược phát triển, giữ vững quốc phòng, an ninh. Thay vì chỉ tập trung vào những lĩnh vực tư nhân không muốn làm, nghị quyết hướng kinh tế nhà nước vào các ngành công nghệ cao, chuyển đổi số và hạ tầng chiến lược để trở thành lực lượng kiến tạo và dẫn dắt.

Nghị quyết cũng đặt mục tiêu quản lý, khai thác nguồn lực nhà nước theo nguyên tắc thị trường; giai đoạn 2026-2030 xác định tỷ lệ huy động ngân sách (18% GDP), bội chi (5% GDP) và nợ công (dưới 60% GDP) nhằm thiết lập kỷ luật tài khóa chặt chẽ. Đáng lưu ý, Nghị quyết số 79 nhấn mạnh kinh tế nhà nước bình đẳng trước pháp luật, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh với các khu vực kinh tế khác. Sự kết hợp giữa kinh tế tư nhân (Nghị quyết số 68-NQ/TW) và kinh tế nhà nước sẽ tạo ra cấu trúc kinh tế vững chắc: Kinh tế nhà nước nắm giữ hạ tầng và các ngành then chốt tạo “nền” trong khi kinh tế tư nhân tạo sự linh hoạt, năng động, sáng tạo, từ đó kết hợp thành “chìa khóa” để xây dựng nền kinh tế tự lực, tự cường, giảm phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài, kích hoạt nguồn lực tổng thể quốc gia để bước vào kỷ nguyên mới.

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt, Trưởng nhóm nghiên cứu Kinh tế và Chính sách, Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết số 79 là thể hiện tư duy mở về phát triển kinh tế nhà nước, xóa bỏ tư duy khép kín trước đây. Theo định hướng phát triển mới, kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết số 79 là thể hiện tư duy mở về phát triển kinh tế nhà nước, xóa bỏ tư duy khép kín trước đây. Theo định hướng phát triển mới, kinh tế nhà nước phải tiên phong kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường, thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Việt, Trưởng nhóm nghiên cứu Kinh tế và Chính sách, Đại học Quốc gia Hà Nội

Đồng thời, kinh tế nhà nước sẽ tập trung vào các ngành công nghiệp mũi nhọn và công nghệ cao, các ngành công nghệ tương lai, các dự án lớn trong các lĩnh vực ưu tiên như hạ tầng số, năng lượng, điện tử-viễn thông, tài chính ngân hàng, logistics, khai thác chế biến khoáng sản chiến lược, vận tải… thay vì đầu tư dàn trải ở nhiều ngành nghề, lĩnh vực. “Như vậy, kinh tế nhà nước sẽ trở thành đòn bẩy để kéo theo các tập đoàn tư nhân lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cùng tham gia vào những lĩnh vực khó, lĩnh vực mới, có tính chất chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu tầm nhìn 2045”, ông Việt nói.

Xây dựng “sếu đầu đàn” cho nền kinh tế

Từ góc nhìn của doanh nghiệp, ông Lưu Anh Tú, Chủ tịch kiêm Giám đốc Công ty Xăng dầu Khu vực V, trực thuộc Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam nhận định, Nghị quyết số 79 có những điểm mới mang tính đột phá, thể hiện rõ sự phát triển tư duy của Đảng về vai trò, cách thức phát triển và quản trị khu vực kinh tế nhà nước. Đó là nêu bật yếu tố khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính; tập trung nâng cao hiệu quả hoạt động, áp dụng công nghệ tiên tiến, mô hình quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế; tăng cường công khai, minh bạch, tự chủ, tự chịu trách nhiệm và đề cao trách nhiệm giải trình,…

Từ đó, mở ra triển vọng hình thành các tập đoàn kinh tế có năng lực cạnh tranh toàn cầu. Tuy nhiên, cơ hội luôn đi liền với thách thức đòi hỏi đột phá mạnh mẽ về nhận thức, tư duy và hành động thực chất. Trước hết cần thể chế hóa nhanh, đồng bộ và nhất quán tạo hành lang pháp lý bảo đảm hoạt động của doanh nghiệp nhà nước thuận lợi và hiệu quả, không bỏ lỡ cơ hội. Trong đó, trao quyền thực chất gắn trách nhiệm rõ ràng khuyến khích tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, đồng thời ràng buộc trách nhiệm giải trình, tránh lạm quyền, thất thoát.

Khẳng định kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, Nghị quyết số 79 đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2030, có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ một đến ba doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, nghị quyết nêu rõ: “Doanh nghiệp nhà nước được quyết định sử dụng quỹ phát triển khoa học và công nghệ để chủ động triển khai hoặc đặt hàng nghiên cứu phát triển bên ngoài theo cơ chế khoán sản phẩm. Có cơ chế cho phép các doanh nghiệp nhà nước tự hình thành hoặc liên kết với Nhà nước và các doanh nghiệp khác hình thành Quỹ đầu tư mạo hiểm. Khuyến khích các doanh nghiệp nhà nước tham gia mở rộng, nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua việc tham gia vào các dự án đầu tư, hợp đồng chuyển giao công nghệ và thương vụ mua bán, sáp nhập gắn với hoạt động chuyển giao công nghệ”.

Theo Phó Bí thư phụ trách Đảng bộ Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng quốc gia Việt Nam Trần Quang Dũng, nghị quyết có các mục tiêu nhiệm vụ, giải pháp đồng bộ và có nhiều điểm mới, nhất là đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ và giải pháp sẽ phải đổi mới về công tác quản trị, đặc biệt hướng tới quản trị hiện đại; tất cả những mục tiêu, giải pháp đồng bộ, điểm mới trong nghị quyết sẽ là cơ sở để thúc đẩy phát triển kinh tế nhà nước, tháo gỡ các nút thắt, điểm nghẽn trong thời gian tới.

Điểm thú vị là, các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp đặt ra trong nghị quyết hết sức cụ thể, điều này thể hiện sự gần gũi với đời sống doanh nghiệp, vừa cấp bách với nền kinh tế. Đơn cử một mục tiêu cụ thể đến năm 2030, đó là xây dựng từ một đến ba doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Từ tháng 8/2025, Đại hội lần thứ 4 của Đảng bộ Tập đoàn đã xác định chỉ tiêu, mục tiêu này và có các hệ thống giải pháp đồng bộ, gần gũi với tinh thần của Nghị quyết số 79. Doanh nghiệp kỳ vọng sớm thể chế hóa các quan điểm, chủ trương đó để hiện thực hóa, giúp nghị quyết đi vào cuộc sống.

Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông quân đội (Viettel) Cao Anh Sơn cho biết: Viettel đặt mục tiêu đến năm 2030 làm chủ tất cả thiết kế và sản xuất các sản phẩm chip phục vụ quốc phòng, an ninh và một số loại chip chuyên dụng đột phá thế hệ mới như chip AI, chip IoT, từng bước tham gia sâu vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ cao và bảo đảm an ninh, chủ quyền số quốc gia.

Để đạt được những mục tiêu, định hướng này, Viettel đề xuất sớm có hướng dẫn về việc triển khai, sử dụng hiệu quả nguồn ngân sách dành cho nghiên cứu phát triển; trong đó tập trung ưu tiên nguồn lực cho các dự án nghiên cứu công nghệ đóng vai trò nền tảng như công nghệ bán dẫn, vệ tinh tầm thấp, công nghiệp quốc phòng lưỡng dụng,… Viettel cũng kiến nghị Chính phủ sớm triển khai việc hình thành và ban hành cơ chế vận hành quỹ đầu tư phát triển công nghiệp chiến lược để kịp thời triển khai các nhiệm vụ trọng tâm đặt ra trong chiến lược quốc gia về phát triển khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo các chuyên gia kinh tế, Nghị quyết số 79 ra đời đánh dấu một bước điều chỉnh quan trọng trong tư duy và phương thức phát triển khu vực kinh tế nhà nước, có ý nghĩa định hướng cho con đường phát triển kinh tế Việt Nam trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.