Đây là hoạt động mở đầu chuỗi sự kiện giới thiệu một số thành tựu nổi bật của Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, chào mừng kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền nam, thống nhất đất nước; Ngày Khoa học công nghệ Việt Nam, Ngày Quốc tế Bảo tàng; hưởng ứng Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Đến dự có Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, cùng đông đảo các đại biểu, nhà khoa học, nhà nghiên cứu và công chúng yêu thích chuyên ngành dân tộc học.
Phát biểu tại lễ khai mạc, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh vai trò đặc biệt của khoa học xã hội và nhân văn trong tiến trình phát triển đất nước: không chỉ dừng lại ở lĩnh vực nghiên cứu học thuật mà còn là nền tảng tri thức quan trọng, cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chính sách, định hướng phát triển bền vững quốc gia.
Đồng thời khẳng định, trong bối cảnh mới với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, khoa học xã hội cần tiếp tục phát huy vai trò tiên phong trong việc làm sáng tỏ các vấn đề lịch sử, văn hóa, con người; đồng thời đóng góp thiết thực vào quá trình hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế-xã hội.
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi cũng cho biết, thông qua trưng bày, Viện Hàn lâm mong muốn truyền tải một thông điệp sâu sắc: “Khoa học xã hội không chỉ là lĩnh vực nghiên cứu học thuật mà còn là nguồn tri thức quan trọng góp phần định hướng sự phát triển bền vững của đất nước".
Không gian trưng bày diễn ra từ ngày 11/4 đến ngày 15/5, giới thiệu những thành tựu nghiên cứu tiêu biểu, các công trình khoa học có giá trị lý luận và thực tiễn cao, nhằm khẳng định những đóng góp quan trọng của khoa học xã hội Việt Nam đối với việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; góp phần làm sáng tỏ các vấn đề cơ bản về lịch sử, văn hóa, con người và xã hội Việt Nam.
Điểm nhấn của trưng bày này là giới thiệu những phát hiện mới, đồng thời trình bày các luận cứ khoa học của ngành Khảo cổ học và Sử học đã góp phần làm sáng tỏ tiến trình hình thành và phát triển của lịch sử-văn hóa Cội nguồn dân tộc Việt Nam.
Một thành tựu nghiên cứu khoa học nổi bật khác, dựa trên các cuộc điều tra dân tộc học quy mô toàn quốc, là việc xác định Danh mục thành phần 54 dân tộc, được Nhà nước chính thức công bố năm 1979. Đến nay, kết quả này vẫn là nền tảng khoa học quan trọng cho công tác điều tra kinh tế-xã hội và nghiên cứu cấu trúc tộc người, phân bố dân cư và bản sắc văn hóa của các cộng đồng dân tộc ở Việt Nam: Thống nhất trong đa dạng bản sắc của quốc gia.
Ngoài các pa nô giới thiệu về thành tựu nghiên cứu khoa học xã hội của các đơn vị trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, trưng bày này còn giới thiệu những nguồn tài liệu khoa học bổ trợ có giá trị. Tiêu biểu là các tư liệu của nhà dân tộc học Từ Chi như bản vẽ sơ đồ Cửa Sót và Cửa Nhượng (Nghệ An), bản thảo viết tay “Ký họa Mường”, sổ ghi chép điền dã tại Hòa Bình, những bức ảnh điền dã gắn với hoạt động nghiên cứu thực địa của các viện trực thuộc Viện Hàn lâm và các hiện vật (dụng cụ hỗ trợ nghiên cứu: Máy chụp ảnh, máy quay phim) của Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã sử dụng trong các đợt nghiên cứu, sưu tầm, làm phim dân tộc học... phục vụ trưng bày, trình diễn tại Bảo tàng.
Đặc biệt, trưng bày này còn giới thiệu hai bộ trang phục mới của dân tộc Chứt được xây dựng trên cơ sở kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ (cấp Sở) “Nghiên cứu, đề xuất mẫu trang phục của dân tộc Chứt ở tỉnh Quảng Bình” năm 2024.
Hai bộ trang phục này là kết quả điền dã và phỏng vấn cộng đồng người Chứt ở Quảng Trị của các nhà nghiên cứu từ Viện Dân tộc học và Tôn giáo, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. Trên cơ sở lý luận khoa học và thực tiễn kết hợp với tham vấn người dân, kết quả của nhiệm vụ đã thiết kế thành công hai bộ trang phục sinh hoạt cộng đồng cho nam và nữ người Chứt ở tỉnh Quảng Trị với sự thống nhất cao của người dân cũng như chính quyền địa phương.
