Báo cáo về sự cần thiết xây dựng Nghị định và những định hướng lớn trong xây dựng Nghị định về đăng ký biện pháp bảo đảm, Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường Nhà nước, Bộ Tư pháp Nguyễn Thị Thu Hằng cho biết, trong thời gian vừa qua, Đảng và Chính phủ đã có nhiều chủ trương, chính sách về đổi mới toàn diện việc giải quyết thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công không phụ thuộc địa giới hành chính, hướng tới cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cá nhân hóa và khai thác thông tin dựa trên dữ liệu.
Bên cạnh đó, những sửa đổi của pháp luật liên quan, xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, sự xuất hiện ngày càng nhiều các định chế tài chính quốc tế tại Việt Nam đã tác động đến sự điều chỉnh của pháp luật về đăng ký biện pháp bảo đảm. Trên cơ sở đó, Thường trực Tổ soạn thảo đề xuất việc xây dựng Nghị định tập trung vào bốn định hướng lớn sau:
Thực hiện cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong đăng ký biện pháp bảo đảm.
Bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất với pháp luật liên quan; đáp ứng yêu cầu mới của các mô hình kinh tế, kinh doanh mới dựa trên công nghệ và nền tảng số trong phát triển kinh tế, tài chính, hội nhập quốc tế.
Giải quyết vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành Nghị định số 99/2022/NĐ-CP.
Hoàn thiện cơ chế kết nối, chia sẻ dữ liệu về đăng ký biện pháp bảo đảm.
Hai vấn đề được Thường trực Tổ soạn thảo xin ý kiến đó là: Quy định về đăng ký hợp đồng cho thuê tài chính, hợp đồng chuyển giao quyền đòi nợ, khoản phải thu, quyền yêu cầu thanh toán khác, hợp đồng cho thuê tài sản, hợp đồng ký gửi hàng hóa tại dự thảo Nghị định; Cắt giảm thủ tục hành chính về chuyển tiếp đăng ký thế chấp quyền tài sản phát sinh từ hợp đồng mua bán nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất sang thế chấp nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất theo hướng chuyển thủ tục chuyển tiếp đăng ký thế chấp thành một tình huống đăng ký thế chấp nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất (đăng ký thế chấp nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất mà trước đó các bên đã đăng ký thế chấp quyền tài sản phát sinh từ hợp đồng mua bán nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất).
Thảo luận tại cuộc họp, các ý kiến cơ bản nhất trí với bốn định hướng lớn trong xây dựng dự thảo Nghị định, đồng thời, Nghị định này chỉ điều chỉnh các vấn đề liên quan đến thủ tục đăng ký biện pháp bảo đảm mà không nên điều chỉnh các vấn đề thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật nội dung đến bảo đảm thực hiện nghĩa vụ (như xác định phạm vi, điều kiện của tài sản được dùng làm tài sản bảo đảm).
Bên cạnh đó, các ý kiến thảo luận cũng kiến nghị về một số vấn đề cụ thể như: Đối với định hướng cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cần nghiên cứu thêm cơ chế liên thông thủ tục công chứng hợp đồng điện tử với đăng ký trực tuyến biện pháp bảo đảm, nghiên cứu cơ chế thay thủ tục xóa đăng ký bằng việc chấm dứt hiệu lực của việc đăng ký trên cơ sở thông báo của tổ chức tín dụng về việc khách hàng đã thực hiện nghĩa vụ được bảo đảm.
Đối với định hướng bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất với pháp luật liên quan; đáp ứng yêu cầu mới của các mô hình kinh tế, kinh doanh mới dựa trên công nghệ và nền tảng số trong phát triển kinh tế, tài chính, hội nhập quốc tế, đề nghị làm rõ hơn về giải pháp, mục tiêu thúc đẩy việc sử dụng tài sản là động sản (hàng hóa, quyền tài sản, khoản phải thu…) làm tài sản bảo đảm để tiếp cận nguồn vốn, giảm phụ thuộc vào tài sản bảo đảm là bất động sản nhằm bảo đảm tiệm cận với thông lệ quốc tế.
Nhiều ý kiến đồng tình về sự cần thiết về quy định đăng ký hợp đồng tại dự thảo Nghị định. Quy định này là phù hợp thông lệ quốc tế, theo đó, việc đăng ký đối với hợp đồng cho thuê tài chính, hợp đồng chuyển giao quyền đòi nợ, hợp đồng cho thuê tài sản, hợp đồng ký gửi hàng hóa nhằm góp phần công khai, minh bạch hóa thông tin về tình trạng pháp lý của tài sản, giảm thiểu rủi ro cho các chủ thể khi xác lập, thực hiện hợp đồng, tham gia chuỗi cung ứng vốn.
Đối với định hướng chuyển thủ tục chuyển tiếp đăng ký thế chấp thành một tình huống trong đăng ký thế chấp nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất, các ý kiến thảo luận cho rằng, cần tiếp tục nghiên cứu thêm để có cơ chế điều chỉnh phù hợp, theo đó vẫn bảo lưu được thời điểm đăng ký thế chấp quyền tài sản mà không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính mới (thí dụ cơ chế liên thông thủ tục đăng ký thế chấp quyền tài sản sang đăng ký thế chấp nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất, các tổ chức tín dụng có thể ký kết phụ lục hợp đồng thế chấp để chủ động thực hiện đăng ký thế chấp nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất).
Về các dạng thức tài sản mới (như tài sản số), các ý kiến thảo luận cho rằng, đây là vấn đề mới, liên quan pháp luật về nội dung (điều kiện được sử dụng làm tài sản bảo đảm, thông tin mô tả tài sản…), do đó, vấn đề này cần được nghiên cứu kỹ lưỡng và nên để cho pháp luật nội dung giải quyết, trước mắt nên cân nhắc việc quy định đăng ký biện pháp bảo đảm đối với loại tài sản này tại dự thảo Nghị định.
Phát biểu kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc ghi nhận và đánh giá cao ý kiến góp ý của các thành viên Tổ soạn thảo. Thứ trưởng đề nghị Thường trực Tổ soạn thảo tiếp thu đầy đủ ý kiến góp ý, chỉnh lý, hoàn thiện hồ sơ dự thảo Nghị định và thực hiện các bước tiếp theo trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
