Giải quyết ba “nút thắt”, nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật

Gia hạn là để hoàn thành chứ không phải để tiếp tục trì hoãn

Sáng 23/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật và Báo cáo đánh giá tình hình thi hành Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

Cho ý kiến tại Tổ về tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá, đây là Nghị quyết chưa có tiền lệ, Quốc hội mở cho Chính phủ một "làn tốc hành” để tháo gỡ những vướng mắc mà nếu xử lý theo quy trình thông thường sẽ mất rất nhiều thời gian.

Dẫn báo cáo hơn một năm qua, thực hiện cơ chế này đã có 26 nghị quyết được thông qua; 556/786 phản ánh, kiến nghị đã được xử lý; riêng 5 nghị quyết về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh đã giúp tiết kiệm khoảng 23 nghìn tỷ đồng mỗi năm, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh đây là những kết quả, thành tích đáng ghi nhận, tuy nhiên cũng lưu ý "ba nút thắt" phải giải quyết trước khi Nghị quyết hết hiệu lực.

Thứ nhất, gỡ nhanh ở "đầu nguồn", nhưng vẫn đang tắc ở "hạ nguồn".

Chủ tịch Quốc hội cho biết, 26 nghị quyết đã ban hành yêu cầu sửa đổi 317 văn bản, nhưng đến nay mới xử lý được 112 văn bản. Đối với các văn bản thuộc thẩm quyền của Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đã xử lý 36/79 văn bản. Đối với các văn bản thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ vẫn còn 109/152 văn bản chưa được xử lý.

Đáng chú ý, tiến độ chậm lại nằm ngay ở các bộ, ngành - những cơ quan đề xuất cơ chế tháo gỡ. Bên cạnh đó, số liệu báo cáo cũng cần được rà soát, chưa chính xác.

"Số liệu không chính xác thì không thể quản trị tiến độ, càng không quy được trách nhiệm", Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Đồng tình với việc kéo dài hiệu lực các văn bản được ban hành theo cơ chế đặc biệt đến ngày 31/12/2027 để không tạo khoảng trống pháp lý, tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu: Nghị quyết của Kỳ họp thứ hai phải quy định thật rõ ba vấn đề: Chỉ gia hạn một lần, không có lần thứ hai; phải có phụ lục danh mục cụ thể từng nghị quyết, văn bản được kéo dài hiệu lực. Văn bản sửa đổi có hiệu lực chậm nhất vào ngày 1/1/2028; Chính phủ phải định kỳ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về tiến độ thực hiện; bộ, ngành nào chậm thì người đứng đầu phải giải trình.

"Gia hạn là để hoàn thành chứ không phải để tiếp tục trì hoãn", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Cải cách phải thực chất, đo bằng hiệu quả và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp

Thứ hai, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, thực hiện nhanh nhưng phải giải quyết được vấn đề thực tiễn.

Chủ tịch Quốc hội dẫn chứng một số Nghị quyết sau khi ban hành đã phải tạm ngưng thực hiện do chi phí tuân thủ và các quy định chuyển tiếp chưa khả thi hay phải sửa đổi sau 3 tháng, khiến mất thời gian, công sức; doanh nghiệp và cán bộ tại bộ phận một cửa chưa kịp làm quen với quy trình cũ lại phải học quy trình mới; có thủ tục đã được bãi bỏ trong văn bản nhưng chưa cập nhật lên cơ sở dữ liệu quốc gia, chưa tái cấu trúc quy trình điện tử, nên người dân vẫn chưa được hưởng lợi.

Nhấn mạnh nội dung trên, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu thay đổi thước đo đánh giá cải cách; không nên chỉ đếm số thủ tục được cắt giảm hay số nghị quyết được ban hành, mà phải đo bằng thời gian, chi phí người dân, doanh nghiệp thực tế tiết kiệm được và mức độ hài lòng của họ.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý một số nghị quyết thời gian thực hiện còn ngắn, chưa đủ thời gian kiểm nghiệm đầy đủ hiệu quả thì chưa vội vàng luật hóa.

Phải hết sức thận trọng khi luật hóa cơ chế ủy quyền lập pháp

Thứ ba, Chủ tịch yêu cầu hết sức thận trọng khi luật hóa cơ chế ủy quyền lập pháp

Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là vấn đề liên quan nguyên tắc tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước.

"Cơ chế đặc biệt phải là van an toàn trong những tình huống cần thiết, không thể trở thành lối đi thường xuyên. Nếu ngoại lệ trở thành thông lệ thì kỷ cương lập pháp sẽ bị bào mòn, sự ổn định của pháp luật, điều mà nhà đầu tư cần nhất cũng sẽ bị ảnh hưởng", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Dẫn Kết luận của Bộ Chính trị mới yêu cầu nghiên cứu vấn đề trên, chưa đặt ra yêu cầu phải luật hóa ngay, Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu nghiên cứu kỹ Kết luận để có cách tiếp cận phù hợp. Nếu thực sự cần thiết thì cần thiết kế cơ chế: Chính phủ đề xuất, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định; chỉ áp dụng trong trường hợp khẩn cấp, cấp bách mà Quốc hội không thể họp kịp thời; có thời hạn cụ thể, loại trừ những lĩnh vực liên quan quyền con người, quyền công dân, tội phạm, thuế; đồng thời phải trình Quốc hội tại Kỳ họp gần nhất để xem xét, phê chuẩn hoặc bãi bỏ.

"786 phản ánh, kiến nghị được xử lý cũng là lời nhắc nhở về những vướng mắc phát sinh trước hết từ chất lượng xây dựng pháp luật. Chất lượng đó phụ thuộc vào cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra và chính Quốc hội trong quá trình xem xét, quyết định", Chủ tịch Quốc hội nói.

Cho biết, dự kiến năm 2026, Quốc hội sẽ xem xét, ban hành 63 luật, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ, nếu không kiểm soát chất lượng ngay từ đầu thì hôm nay tháo gỡ, ngày mai lại tiếp tục tháo gỡ.

"Cách bền vững nhất không phải là thường xuyên sử dụng cơ chế đặc biệt, mà là bảo đảm mỗi đạo luật ngay từ đầu phải rõ ràng, khả thi. Đó là trách nhiệm của Chính phủ, nhưng trước hết cũng là trách nhiệm của chính Quốc hội", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Luật về làm luật phải là đạo luật mẫu mực nhất

Cho ý kiến về dự án Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, đây là đạo luật gốc, quyết định chất lượng của cả hệ thống pháp luật, vì vậy phải là đạo luật mẫu mực nhất, chuẩn xác về thẩm quyền, chặt chẽ về quy trình, rõ ràng về trách nhiệm; không đánh đổi chất lượng lấy tốc độ, bảo đảm pháp luật được ban hành ổn định, khả thi và thực sự đi vào cuộc sống.

Nhấn mạnh yêu cầu đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trong giai đoạn mới, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, khi điểm nghẽn về thể chế về cơ bản đã được tháo gỡ thì khâu yếu cần tập trung khắc phục hiện nay chính là tổ chức thực thi.

Khi quy định pháp luật đã rõ ràng, các cơ quan phải tập trung triển khai thực hiện, không thể tiếp tục lấy lý do vướng mắc pháp luật để giải thích cho những hạn chế trong tổ chức thực thi.

"Luật về làm luật phải là đạo luật mẫu mực nhất, chuẩn nhất về thẩm quyền, chặt chẽ về quy trình, rõ trách nhiệm", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu Quốc hội; đối với những nội dung còn ý kiến khác nhau, cần xây dựng phương án cụ thể, báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình Quốc hội quyết định.