Theo Bộ Y tế, trong bối cảnh mô hình bệnh tật tại Việt Nam đang có sự thay đổi nhanh chóng, phức tạp với sự xuất hiện nhiều bệnh truyền nhiễm mới, nhất là tỷ lệ bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần ngày một gia tăng... đã và đang đặt ra yêu cầu cấp bách nâng cao năng lực y tế dự phòng một cách chủ động, bền vững. Do vậy, việc xây dựng và ban hành Luật Phòng bệnh với phạm vi điều chỉnh bao quát toàn diện về phòng bệnh là hết sức cần thiết.
Luật Phòng bệnh được ban hành đã thể chế hóa đầy đủ, toàn diện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về phòng bệnh, được khẳng định trong Hiến pháp: Mọi người có quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe, bình đẳng trong việc sử dụng các dịch vụ y tế và có nghĩa vụ thực hiện các quy định về phòng bệnh, khám, chữa bệnh; cũng như Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới…
Thời gian qua, ngành y tế đang chuyển mạnh từ tư duy tập trung “khám, chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”, “phòng bệnh từ sớm, từ xa, từ cơ sở”, chú trọng bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời.
Chia sẻ về những điểm nổi bật của Luật Phòng bệnh, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương cho biết: Luật Phòng bệnh gồm 6 Chương, 46 Điều, được xây dựng trên cơ sở kế thừa, sửa đổi, bổ sung và phát triển các quy định còn phù hợp của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm.
Luật được ban hành với mục tiêu hoàn thiện cơ sở pháp lý về phòng bệnh, góp phần nâng cao sức khỏe thể chất và tinh thần, tầm vóc, tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của người Việt Nam. Luật quy định toàn diện các nội dung liên quan đến phòng, chống bệnh truyền nhiễm; phòng, chống bệnh không lây nhiễm; phòng, chống rối loạn tâm thần; dinh dưỡng trong phòng bệnh; cũng như các điều kiện bảo đảm để triển khai hiệu quả công tác phòng bệnh. Luật áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài hoạt động tại Việt Nam, thể hiện tính bao quát, thống nhất và phù hợp với thông lệ quốc tế.
Đáng chú ý, Luật kế thừa năm điều liên quan đến phạm vi điều chỉnh, giải thích từ ngữ và chế độ dự trữ quốc gia về thuốc, vaccine, sinh phẩm y tế; sửa đổi 38 điều về các quy định chung và biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm như giám sát an toàn sinh học, sử dụng vaccine, kiểm dịch y tế biên giới, khai báo và báo cáo dịch, các biện pháp bảo vệ cá nhân, tổ chức cách ly y tế…
Mặt khác, Luật bổ sung mới 17 điều quan trọng về an ninh sinh học trong xét nghiệm, phát triển dịch vụ phòng bệnh, nghiên cứu-ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phòng bệnh; phòng, chống bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần và dinh dưỡng trong phòng bệnh. Một trong những nội dung bổ sung mới so với quy định hiện hành là phòng, chống bệnh không lây nhiễm như: Quy định các biện pháp phòng, chống bệnh, các yếu tố nguy cơ gây bệnh; phát hiện sớm, dự phòng bệnh và quản lý bệnh tại cộng đồng.
Luật Phòng bệnh cũng bổ sung quy định người dân được hưởng chính sách khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần theo nhóm đối tượng và lộ trình ưu tiên để hiện thực hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó có nêu rõ mục tiêu: “Từ năm 2026, người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần”.
Luật cũng quy định các yếu tố nguy cơ, phát hiện sớm và các biện pháp phòng ngừa mắc rối loạn sức khỏe tâm thần; quyền và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng, chống rối loạn sức khỏe tâm thần; quy định về nguyên tắc thực hiện dinh dưỡng trong phòng bệnh, trong đó nhấn mạnh phải được thực hiện trong suốt vòng đời, chú trọng dinh dưỡng 1.000 ngày đầu đời từ khi mang thai đến trẻ 24 tháng tuổi.
Luật cũng thiết lập cơ chế tài chính bền vững cho phòng bệnh, trong đó ngân sách nhà nước bảo đảm kinh phí thường xuyên và chỉ đầu tư cho y tế dự phòng; thành lập Quỹ phòng bệnh nhằm tạo nguồn lực ổn định, lâu dài cho các hoạt động phòng bệnh…, đồng thời đưa ra nhiều ưu đãi cho nhân lực làm công tác phòng bệnh, nhất là tại tuyến y tế cơ sở và y tế dự phòng; khuyến khích khu vực công lập tham gia cung ứng dịch vụ phòng bệnh; cho phép cơ sở y tế dự phòng được quyết định mức thu nhập tăng thêm từ nguồn thu hợp pháp; nhiều chính sách ưu tiên được thiết kế riêng cho khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và vùng đặc biệt khó khăn…
Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương khẳng định, Luật Phòng bệnh đã chuyển mạnh từ tư duy tập trung “khám, chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”, “phòng bệnh từ sớm, từ xa, từ cơ sở”, chú trọng bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời. Để Luật Phòng bệnh sớm đi vào cuộc sống, hiện Bộ Y tế đang khẩn trương phối hợp các bộ, ngành liên quan xây dựng, hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật; đồng thời, đẩy mạnh công tác truyền thông để người dân hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm trong việc chủ động phòng bệnh. Qua đó, hướng tới xây dựng một hệ thống y tế bền vững, công bằng và hiệu quả, lấy sức khỏe của nhân dân làm thước đo thành công của ngành Y tế Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
