Các bác sĩ cảnh báo, bệnh có thể diễn biến nhanh, gây biến chứng nguy hiểm nếu không nhận biết kịp thời những dấu hiệu chuyển nặng như sốt cao kéo dài, giật mình bất thường, run tay chân hoặc đi lại loạng choạng.
Dễ bỏ sót bệnh do triệu chứng ban đầu không rõ ràng
Từ đầu năm 2026 đến ngày 2/10, thành phố Hà Nội ghi nhận 5.727 trường hợp mắc tay chân miệng, không ghi nhận trường hợp tử vong, bệnh nhân ghi nhận tại 126 phường, xã. Đáng chú ý, trẻ dưới 5 tuổi vẫn là nhóm mắc bệnh chủ yếu, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi. Đây cũng là nhóm tuổi thường xuyên sinh hoạt tại nhà trẻ, trường mầm non, nơi trẻ có nhiều hoạt động tiếp xúc trực tiếp với nhau.
Tại các cơ sở khám, chữa bệnh, số trẻ đến khám và điều trị tay chân miệng cũng có xu hướng tăng. Phần lớn trẻ mắc bệnh ở mức độ nhẹ và có thể được chăm sóc, theo dõi tại nhà theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tuy nhiên, diễn biến của bệnh không phải lúc nào cũng giống nhau, một số trẻ có thể xuất hiện các biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Ghi nhận tại Bệnh viện Nhi Trung ương, số ca mắc tay chân miệng nhập viện cũng tăng hơn trước. Theo Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Phương Thảo, Trung tâm Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Trung ương, tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do các loại virus đường ruột gây ra, phổ biến là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Trong đó, EV71 là tác nhân đáng lưu ý vì có thể gây các biến chứng nghiêm trọng về thần kinh, hô hấp và tim mạch.
Bệnh lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc với dịch tiết từ mũi, miệng, phân của người nhiễm bệnh hoặc các đồ vật, bề mặt bị nhiễm virus. Trẻ nhỏ có nguy cơ mắc bệnh cao do hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện, trong khi thói quen sinh hoạt, vui chơi tập thể khiến trẻ dễ tiếp xúc với nguồn lây.
Thông thường, ở giai đoạn đầu, trẻ mắc tay chân miệng có thể xuất hiện các biểu hiện như sốt nhẹ, mệt mỏi, quấy khóc, biếng ăn. Sau khoảng 1-2 ngày, các nốt phỏng nước bắt đầu xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông, kèm theo những vết loét trong khoang miệng.
Các tổn thương ở miệng có thể khiến trẻ đau rát, khó ăn, khó uống, thậm chí bỏ ăn do đau.
Tuy nhiên, không phải trường hợp mắc tay chân miệng nào cũng xuất hiện đầy đủ những biểu hiện điển hình kể trên. Một số trẻ có triệu chứng không rõ ràng, tổn thương da ít, các nốt phỏng nước nhỏ hoặc nằm ở vị trí khó quan sát. Điều này khiến cha mẹ dễ nhầm lẫn với các bệnh thông thường khác và bỏ qua thời điểm phát hiện bệnh sớm.
Đáng chú ý, mức độ tổn thương ngoài da không phải lúc nào cũng phản ánh mức độ nghiêm trọng của bệnh. Có những trẻ biểu hiện ban đầu khá nhẹ nhưng sau đó xuất hiện dấu hiệu bất thường, cần được đánh giá và điều trị kịp thời.
Vì vậy, khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ mắc tay chân miệng, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám để được chẩn đoán, hướng dẫn theo dõi và chăm sóc phù hợp, thay vì chỉ căn cứ vào số lượng nốt phỏng nước trên da.
Nhận diện sớm 3 dấu hiệu cảnh báo bệnh chuyển nặng
Theo Thạc sĩ, bác sĩ Nguyễn Phương Thảo, Trung tâm Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Trung ương, điều đáng lo ngại ở bệnh tay chân miệng là một số trường hợp có thể chuyển nặng nhanh, đặc biệt khi xuất hiện biến chứng thần kinh. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo có ý nghĩa quan trọng, giúp trẻ được can thiệp kịp thời, hạn chế nguy cơ diễn biến nguy hiểm.
Các bác sĩ lưu ý, trong quá trình chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng tại nhà, cha mẹ cần đặc biệt chú ý ba nhóm dấu hiệu cảnh báo.
Trước hết là sốt cao kéo dài, khó hạ sốt. Nếu trẻ sốt trên 2 ngày, sốt cao trên 39 độ C, đặc biệt khi đáp ứng kém với thuốc hạ sốt, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám lại.
Không nên chủ quan cho rằng sốt là biểu hiện thông thường của bệnh, bởi tình trạng sốt cao liên tục có thể là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ diễn biến nặng.
Dấu hiệu thứ hai cần đặc biệt lưu ý là trẻ giật mình bất thường, nhất là khi đang thiu thiu ngủ.
Trẻ có thể đột ngột giật nảy tay, giật nảy người hoặc xuất hiện các cơn giật mình lặp lại. Đây là một trong những biểu hiện cảnh báo sớm biến chứng thần kinh của bệnh tay chân miệng.
Điều đáng lưu ý là dấu hiệu này có thể xuất hiện khi trẻ chưa có những biểu hiện nặng rõ rệt khác. Nếu cha mẹ không quan sát kỹ, tình trạng giật mình bất thường rất dễ bị nhầm với phản xạ giật mình khi ngủ.
Khi phát hiện trẻ có biểu hiện này, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá và theo dõi.
Dấu hiệu thứ ba là run tay chân, đi lại loạng choạng hoặc mất thăng bằng. Đây có thể là biểu hiện của tình trạng tổn thương thần kinh, cảnh báo bệnh đang diễn biến nghiêm trọng hơn.
Ở trẻ nhỏ chưa biết đi, cha mẹ cần chú ý những thay đổi bất thường trong vận động, khả năng giữ thăng bằng hoặc biểu hiện run tay chân.
Ngoài ba nhóm dấu hiệu trên, những biểu hiện như khó thở, thở bất thường, lừ đừ, tím tái hoặc co giật cũng là tình trạng nguy hiểm, cần được cấp cứu ngay.
Các bác sĩ khuyến cáo, khi trẻ xuất hiện dấu hiệu cảnh báo chuyển nặng, cha mẹ không nên tiếp tục tự theo dõi tại nhà hoặc chờ đến lịch tái khám. Việc đưa trẻ đến cơ sở y tế kịp thời có vai trò quan trọng trong phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.
Không chủ quan khi trẻ được điều trị tại nhà
Phần lớn trẻ mắc tay chân miệng ở mức độ nhẹ có thể được điều trị và theo dõi tại nhà theo chỉ định của bác sĩ. Tuy nhiên, điều trị tại nhà không đồng nghĩa với việc cha mẹ có thể chủ quan trước diễn biến của bệnh.
Trong quá trình chăm sóc, cha mẹ cần cho trẻ sử dụng thuốc hạ sốt đúng theo hướng dẫn của nhân viên y tế, không tự ý tăng liều hoặc sử dụng thêm các loại thuốc khi chưa có chỉ định.
Do các vết loét trong khoang miệng thường gây đau, khiến trẻ khó ăn uống, cha mẹ nên ưu tiên những thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa, tránh thức ăn quá nóng hoặc gây kích thích niêm mạc miệng.
Có thể chia nhỏ bữa ăn, cho trẻ uống đủ nước, đồng thời theo dõi khả năng ăn uống để phát hiện sớm nguy cơ mất nước.
Đặc biệt, cha mẹ cần thường xuyên quan sát trẻ, kể cả khi trẻ đang ngủ, nhằm phát hiện những biểu hiện bất thường như giật mình, sốt cao kéo dài, run tay chân hoặc thay đổi trạng thái tỉnh táo.
Nếu trẻ xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ chuyển nặng, cần đưa trẻ đi khám ngay, không tự ý điều trị tại nhà.
Bên cạnh việc chăm sóc trẻ mắc bệnh, các gia đình cũng cần chủ động thực hiện những biện pháp phòng ngừa lây nhiễm. Tay chân miệng có khả năng lây lan nhanh qua tiếp xúc trực tiếp và các vật dụng sinh hoạt, đặc biệt trong môi trường nhà trẻ, trường mầm non.
Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi, đồ dùng cá nhân và những bề mặt trẻ thường xuyên tiếp xúc là các biện pháp quan trọng giúp hạn chế nguy cơ lây truyền virus.
Trẻ mắc bệnh cần được nghỉ học, hạn chế tiếp xúc với trẻ khác và thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
Trong bối cảnh bệnh tay chân miệng đang có xu hướng gia tăng, các chuyên gia y tế nhấn mạnh, điều quan trọng không chỉ là nhận biết những biểu hiện điển hình của bệnh mà còn phải phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, nhất là biểu hiện giật mình, sốt cao kéo dài và rối loạn vận động.
Sự chủ động của cha mẹ trong theo dõi, chăm sóc và đưa trẻ đi khám đúng thời điểm có ý nghĩa quyết định trong việc hạn chế nguy cơ biến chứng nặng do tay chân miệng.
