Khẳng định vị thế “thủ phủ” tôm giống
Hơn 3 thập niên qua, ngành sản xuất tôm giống Khánh Hòa đã vươn lên trở thành trung tâm sản xuất giống thủy sản hàng đầu cả nước. Hiện toàn tỉnh có khoảng 480 cơ sở sản xuất, ương dưỡng tôm giống nước lợ, mỗi năm cung ứng gần 50 tỷ con giống. Riêng năm 2025, sản lượng chiếm hơn 30% tổng sản lượng tôm giống của Việt Nam.
Khánh Hòa được thiên nhiên ưu đãi những điều kiện đặc thù hiếm có. Dải ven biển từ Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh đến Vĩnh Hy nằm trong khu vực nước trồi, nơi giao thoa của các dòng hải lưu nóng và lạnh, tạo nguồn nước biển ổn định, giàu dinh dưỡng, rất phù hợp cho sản xuất giống thủy sản chất lượng cao.
Từ lợi thế tự nhiên đó, các vùng sản xuất giống tập trung tại khu vực phía nam của tỉnh, như An Hải, Nhơn Hải, Sơn Hải… trở thành “cái nôi” cung cấp con giống cho nhiều vùng nuôi trọng điểm trên cả nước. Đặc biệt, vùng sản xuất tôm bố mẹ sạch bệnh Sơn Hải (xã Phước Dinh) là khu quy hoạch đầu tiên và duy nhất của Việt Nam dành riêng cho sản xuất tôm bố mẹ.
Nơi đây đang có nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lớn đầu tư nghiên cứu, gia hóa và phát triển đàn tôm bố mẹ chất lượng cao, tạo nền tảng cho sự phát triển của toàn ngành.
Theo ông Lê Văn Quê, Chủ tịch Hiệp hội Giống thủy sản Khánh Hòa, qua nhiều năm phát triển, địa phương đã hình thành hệ sinh thái sản xuất giống khá hoàn chỉnh, từ tôm bố mẹ, sản xuất giống đến cung ứng cho người nuôi. Tuy nhiên, cùng với quy mô ngày càng lớn, yêu cầu bảo vệ chất lượng con giống trước nguy cơ dịch bệnh cũng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Nếu trước đây dịch bệnh trên con tôm thường được coi là rủi ro ở khâu nuôi thương phẩm thì nay thực tế sản xuất đã chứng minh đây là thách thức của toàn bộ chuỗi ngành hàng.
Sự phát triển của mô hình nuôi thâm canh, mật độ nuôi ngày càng cao cùng với việc lưu thông con giống trên phạm vi rộng đã làm gia tăng nguy cơ phát tán mầm bệnh. Những số liệu giám sát trong giai đoạn 2022-2024 cho thấy nhiều loại bệnh nguy hiểm trên tôm vẫn xuất hiện với tỷ lệ đáng lo ngại, trong đó bệnh vi bào tử trùng EHP chiếm tỷ lệ cao nhất.
Đáng chú ý, nhiều loại bệnh hiện nay không gây chết hàng loạt như trước nhưng âm thầm làm giảm tốc độ sinh trưởng, kéo dài thời gian nuôi và làm tăng đáng kể chi phí sản xuất.
Theo ông Nguyễn Văn Hữu, Quyền Trưởng phòng Quản lý bệnh thủy sản (Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), một con giống mang mầm bệnh có thể theo các phương tiện vận chuyển đi hàng nghìn kilômét tới các vùng nuôi thương phẩm. Ngược lại, mầm bệnh từ ao nuôi cũng có thể quay trở lại các cơ sở sản xuất giống thông qua nguồn nước, phương tiện vận chuyển hoặc các khâu trung gian trong chuỗi sản xuất.
Do đó, bài toán đối với dịch bệnh không chỉ dừng ở việc xử lý khi phát sinh mà phải được giải quyết ngay từ gốc. Phải bảo vệ chất lượng con giống. Con giống sạch bệnh là giải pháp căn cơ và bền vững nhất để ngành nghề phát triển.
Nâng chất lượng từ con giống sạch bệnh
Mới đây, tại Khánh Hòa tổ chức hội thảo “Quản lý sức khỏe và nâng cao chất lượng giống tôm nước lợ tại Việt Nam”, ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư, nhấn mạnh rằng ngành tôm Việt Nam không thể tiếp tục phát triển theo hướng gia tăng sản lượng đơn thuần mà phải chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và xây dựng chuỗi sản xuất an toàn sinh học. Theo đó, việc kiểm soát tôm bố mẹ và con giống phải được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển ngành.
Từ nhận thức chất lượng con giống là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh, Khánh Hòa đang từng bước xây dựng nhiều lớp “lá chắn” an toàn sinh học.
Trước hết là kiểm soát chặt nguồn tôm bố mẹ. Các lô tôm bố mẹ nhập khẩu đều phải trải qua quy trình kiểm dịch nghiêm ngặt, lấy mẫu xét nghiệm các bệnh nguy hiểm như đốm trắng, hoại tử gan tụy cấp, IHHNV hay Taura trước khi đưa vào sản xuất. Đây được xem là hàng rào kỹ thuật đầu tiên nhằm ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập vào chuỗi sản xuất giống.
Song song đó, hệ thống giám sát dịch bệnh tại các vùng sản xuất giống được duy trì thường xuyên. Hiện nay, 100% cơ sở sản xuất và ương dưỡng tôm giống trên địa bàn tỉnh được theo dõi, kiểm tra định kỳ. Trong năm 2025, qua nhiều đợt giám sát tại các vùng sản xuất giống tập trung, ngành chức năng không phát hiện các bệnh nguy hiểm trên tôm giống nước lợ; những trường hợp phát hiện mầm bệnh đều được xử lý và tiêu hủy theo đúng quy định.
Dẫu vậy, áp lực đối với công tác kiểm soát dịch bệnh vẫn rất lớn. Biến đổi khí hậu làm môi trường nuôi ngày càng biến động; hoạt động vận chuyển giống giữa các địa phương gia tăng; trong khi các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, an toàn sinh học và phát triển bền vững.
Đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, tỉnh đang tăng cường kiểm soát chặt chẽ chất lượng tôm giống trên toàn chuỗi, từ sản xuất, lưu thông đến nuôi thương phẩm. Đồng thời, địa phương đẩy mạnh ứng dụng công nghệ cao, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và phát triển giống sạch bệnh, nhằm từng bước khẳng định thương hiệu tôm giống Khánh Hòa theo hướng chất lượng cao, bảo đảm an toàn sinh học và phát triển bền vững.
Trong chuỗi giá trị ngành tôm, ao nuôi thương phẩm là nơi nhìn thấy thành quả cuối cùng, nhưng sự thành bại của cả vụ nuôi lại được quyết định từ rất sớm, ngay trong những bể ương giống. Khi những yêu cầu về chất lượng, an toàn sinh học và truy xuất nguồn gốc ngày càng trở thành tiêu chuẩn bắt buộc của thị trường, câu chuyện sản xuất con giống sạch bệnh không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là chìa khóa để nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và bảo đảm tương lai phát triển bền vững cho ngành tôm Việt Nam.
