Một cột mốc đặc biệt trong công tác bảo tồn gấu tại Việt Nam đã được ghi dấu khi ba cá thể gấu ngựa được chuyển giao thành công về Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam tại Vườn quốc gia Bạch Mã, Huế ngày 15/6 vừa qua.
Hoạt động cứu hộ được Tổ chức Động vật châu Á phối hợp cùng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên, Chi cục Kiểm lâm thành phố Hà Nội, Vườn quốc gia Bạch Mã và các đơn vị liên quan.
Hơn hai thập kỷ chuyển mình vì một Việt Nam không còn gấu nuôi nhốt
Nhìn lại giai đoạn 2004-2005, khi Việt Nam bắt đầu triển khai chương trình quản lý và gắn chip định danh cho gấu nuôi nhốt trên toàn quốc, cả nước ghi nhận hơn 4.300 cá thể gấu đang bị nuôi tại các trang trại và hộ gia đình. Hà Nội thời điểm đó có khoảng 800 cá thể gấu nuôi, còn tại tỉnh Thái Nguyên, số lượng gấu nuôi nhốt khi đó lên tới hơn 70 cá thể tại khoảng 29 cơ sở và hộ nuôi.
Sau hơn hai thập kỷ nỗ lực của các cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng kiểm lâm, chính quyền địa phương, các tổ chức bảo tồn cùng sự đồng thuận từ các chủ nuôi, bức tranh ấy đã thay đổi mạnh mẽ. Theo số liệu cập nhật từ Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm Việt Nam, hiện cả nước chỉ còn khoảng 140 cá thể gấu nuôi nhốt, phần lớn là gấu ngựa.
Năm 2026, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm Việt Nam đang cùng các tổ chức bảo tồn, trong đó có Tổ chức Động vật châu Á, và các địa phương tiếp tục đẩy mạnh công tác rà soát, vận động và hỗ trợ chuyển giao các cá thể gấu còn lại. Nhiều chủ nuôi đã tự nguyện hợp tác với các cơ quan chức năng, góp phần thúc đẩy lộ trình chấm dứt hoàn toàn tình trạng nuôi nhốt gấu vì mục đích thương mại tại Việt Nam.
Thái Nguyên: Về mốc 0 gấu nuôi nhốt và một cuộc chuyển giao đầy tính nhân văn
Từ 8 giờ 30 phút sáng 15/6 tại phường Tích Lương, thành phố Thái Nguyên, công tác cứu hộ cá thể gấu ngựa cuối cùng của tỉnh đã được triển khai an toàn và thuận lợi. Cá thể gấu ngựa cái này đã hơn 20 năm tuổi, được nuôi giữ từ năm 2004 và trải qua hai lần gắn chip quản lý vào các năm 2005 và 2019. Qua kiểm tra lâm sàng ban đầu, cá thể gấu nặng khoảng 170kg, sức khỏe tương đối ổn định.
Sự đồng thuận của người dân chính là chìa khóa để Thái Nguyên chính thức không còn gấu nuôi nhốt.
Nguyễn Thúy Hường, Kiểm lâm viên Hạt Kiểm lâm số 17 (Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên).
Chứng kiến thời khắc đặc biệt này, chị Nguyễn Thúy Hường, Kiểm lâm viên Hạt Kiểm lâm số 17 (Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên), không giấu được sự xúc động. Là người trực tiếp gắn bó với công tác quản lý gấu nuôi nhốt ngay từ những ngày đầu vào ngành cách đây gần 18 năm, chị bày tỏ xúc động khi hồ sơ quản lý cuối cùng đã đi đến một kết thúc tốt đẹp bằng sự tự nguyện chuyển giao của người dân và sự an toàn của cá thể gấu. Sự đồng thuận của người dân chính là chìa khóa để Thái Nguyên chính thức không còn gấu nuôi nhốt.
Theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thái Nguyên, công tác vận động, tuyên truyền được triển khai trong thời gian dài với sự chỉ đạo sát sao của lãnh đạo đơn vị và sự vào cuộc trực tiếp của Hạt Kiểm lâm số 17.
Cán bộ kiểm lâm đã nhiều lần gặp gỡ, trao đổi với hộ nuôi để phổ biến các quy định của pháp luật, đồng thời cung cấp thông tin về công tác bảo tồn và phúc lợi động vật hoang dã. Trên cơ sở đó, chủ nuôi đã tự nguyện đồng thuận chuyển giao cá thể gấu cho cơ quan chức năng. Các thủ tục tiếp nhận, bàn giao và cứu hộ được phối hợp thực hiện khẩn trương, đúng quy định, với ưu tiên cao nhất là bảo đảm an toàn, sức khỏe và phúc lợi của cá thể gấu suốt quá trình vận chuyển và tiếp nhận.
Hà Nội - địa phương tiên phong trong công tác chuyển giao gấu
Ngay trong chiều cùng ngày 15/6, hoạt động chuyển giao gấu tự nguyện tiếp tục được thực hiện tại xã Phúc Thọ, Hà Nội. Trong đó, hai hộ gia đình đã chủ động hoàn tất các thủ tục để bàn giao 2 cá thể gấu ngựa cho nhà nước. Cá thể gấu thứ nhất nặng khoảng 130kg và được đặt tên là Rain (Mưa). Cá thể gấu thứ hai nặng khoảng 200kg và được đặt tên là River (Sông).
Việc cứu hộ và vận chuyển các cá thể gấu có trọng lượng lớn trong thời điểm nắng nóng cao điểm của mùa hè đặt ra nhiều yêu cầu nghiêm ngặt về kỹ thuật và phúc lợi động vật. Để bảo đảm sức khỏe cho các cá thể gấu suốt hành trình dài, Hạt Kiểm lâm số 7, Chi cục Kiểm lâm Hà Nội đã phối hợp chặt chẽ với Vườn quốc gia Bạch Mã và Tổ chức Động vật châu Á xây dựng phương án tiếp nhận và vận chuyển chi tiết.
Cho đến nay, Hà Nội vẫn là địa phương có số lượng gấu nuôi nhốt nhiều nhất cả nước. Đồng thời, đây cũng là địa phương đạt nhiều kết quả nổi bật trong công tác vận động chuyển giao gấu. Đáng chú ý, 7 năm gần đây, Chi cục Kiểm lâm Hà Nội đã phối hợp cùng Tổ chức Động vật châu Á thực hiện chuyển giao thành công 41 cá thể gấu từ các hộ nuôi nhốt trên địa bàn thành phố về hai Trung tâm Cứu hộ Gấu Việt Nam. Con số này chỉ tính số lượng gấu được chuyển giao từ các hộ dân.
Hai cá thể gấu đầu tiên được tiếp nhận tại cơ sở bảo tồn gấu thuộc Vườn quốc gia Bạch Mã cũng đến từ Hà Nội. Tính cả River và Rain, Chi cục Kiểm lâm Hà Nội đã phối hợp chuyển giao thành công 10 cá thể gấu về Bạch Mã. Với tổng số 29 cá thể gấu cứu hộ tại Bạch Mã, 10 cá thể trong số đó được chuyển giao từ Hà Nội, tương đương hơn một phần ba tổng số gấu cứu hộ của trung tâm.
Chính sự hợp tác và cam kết của các bên đã giúp ngày càng nhiều cá thể gấu có cơ hội được sống trong môi trường an toàn hơn, được chăm sóc tốt hơn và có một tương lai xứng đáng hơn.
Tiến sĩ Jill Robinson MBE, Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Tổ chức Động vật châu Á.
Chia sẻ về hoạt động cứu hộ, Tiến sĩ Jill Robinson MBE, Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Tổ chức Động vật châu Á khẳng định: “Đối với tôi, Rain, River và Ocean không chỉ là ba cá thể gấu vừa được cứu hộ, mà còn đánh dấu cột mốc 300 cá thể gấu được Tổ chức Động vật châu Á cứu hộ tại Việt Nam – một hành trình mà chúng tôi đã may mắn được đồng hành cùng các cơ quan chức năng, đối tác và cộng đồng suốt nhiều năm qua”.
Tiến sĩ Jill Robinson MBE cũng bày tỏ xúc động khi chứng kiến những thay đổi tích cực đang diễn ra. Thái Nguyên đã không còn gấu nuôi nhốt, trong khi Hà Nội tiếp tục là một trong những địa phương đi đầu trong công tác vận động chuyển giao gấu. Đằng sau mỗi cuộc cứu hộ là sự kiên trì, tin tưởng và nỗ lực của rất nhiều con người, từ các cán bộ kiểm lâm, chính quyền địa phương đến những hộ dân đã tự nguyện đưa ra quyết định chuyển giao gấu.
Dịp này, Tiến sĩ Jill Robinson MBE gửi lời cảm ơn tới các cá nhân và tập thể đồng hành cùng tổ chức trong hành trình hơn hai thập kỷ qua. “Chính sự hợp tác và cam kết của các bên đã giúp ngày càng nhiều cá thể gấu có cơ hội được sống trong môi trường an toàn hơn, được chăm sóc tốt hơn và có một tương lai xứng đáng hơn”, Tiến sĩ Jill Robinson MBE nhận định.
