Hoàn thiện hành lang pháp lý về công tác phòng bệnh, nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới

Ngày 26/5, tại Hà Nội, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị phổ biến Nghị định số 165/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh theo hình thức trực tiếp và trực tuyến tại 300 điểm cầu trên cả nước.

Tham dự hội nghị có Thứ trưởng Thường trực Y tế Vũ Mạnh Hà; lãnh đạo các vụ, cục, bệnh viện, trường trực thuộc Bộ Y tế; đại diện đến từ các Bộ Nội Vụ, Quốc phòng, Công an, Tài chính, Giáo dục và Đào tạo; lãnh đạo Sở Y tế các tỉnh, thành phố và các đơn vị trực thuộc Sở.

Phát biểu ý kiến tại hội nghị, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết, việc Quốc hội ban hành Luật Phòng bệnh và Chính phủ ban hành Nghị định số 165/2026/NĐ-CP có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý về công tác phòng bệnh, chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới. Đây không chỉ là yêu cầu về hoàn thiện thể chế, mà còn là bước cụ thể hóa chủ trương lớn của Đảng tại Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị "Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân”, trong đó nhấn mạnh nhiệm vụ tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí cho người dân; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số y tế, tạo lập và quản lý Sổ sức khỏe điện tử thống nhất trên toàn quốc.

Nhằm thể chế hóa chủ trương nêu trên, Nghị định số 165/2026/NĐ-CP đã quy định tương đối toàn diện về phạm vi, đối tượng, lộ trình triển khai, cơ sở tổ chức thực hiện, cơ chế phối hợp và nguồn lực bảo đảm cho công tác khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc và quản lý dữ liệu sức khỏe người dân. Đồng thời, Bộ Y tế ban hành Công văn số 3401/BYT-KCB ngày 12/5/2026 hướng dẫn chuyên môn khám sức khỏe định kỳ cho người dân nhằm tạo cơ sở để các địa phương triển khai thống nhất.

Tuy nhiên, qua tổng hợp bước đầu, nhiều địa phương, đơn vị vẫn còn gặp khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện, nhất là các nội dung liên quan đến tổ chức khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí; bố trí nhân lực, kinh phí, cơ sở vật chất; thu thập, cập nhật và liên thông dữ liệu khám sức khỏe; tạo lập, quản lý và khai thác Sổ sức khỏe điện tử trên nền tảng VneID; cơ chế phối hợp giữa ngành y tế với các cơ quan, đơn vị liên quan tại địa phương… Đây là những nút thắt cần được tập trung tháo gỡ, để giúp cho Luật Phòng bệnh; Nghị định số 165/2026/NĐ-CP đi vào cuộc sống kịp thời, hiệu quả, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà cho biết thêm.

Chia sẻ thông tin tại hội nghị, Tiến sĩ Hoàng Minh Đức, Cục trưởng Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, ngày 15/5/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 165/2026/NĐ-CP Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Phòng bệnh, gồm 10 Chương, 97 Điều. Đáng chú ý, Nghị định 165/2026/NĐ-CP có nhiều điểm mới tập trung vào công tác y tế trường học; phòng chống dịch bệnh; tiêm chủng; phát triển nhân lực y tế dự phòng; cơ chế tài chính cho lĩnh vực phòng bệnh; chính sách khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí…

Cụ thể, nếu dịch bệnh vẫn nằm trong khả năng kiểm soát của ngành y tế thì cơ quan y tế sẽ chủ động thông tin và tổ chức chống dịch. Trường hợp dịch vượt quá khả năng ứng phó của ngành y tế sẽ xử lý theo các cấp độ của Luật Phòng thủ dân sự. Luật Phòng bệnh cũng quy định Nhà nước bảo đảm chi đầu tư và chi thường xuyên cho hệ thống y tế dự phòng. Theo đó, ngân sách nhà nước sẽ bảo đảm 100% kinh phí hoạt động thường xuyên của các cơ sở y tế dự phòng, bao gồm tiền lương, phụ cấp, chế độ ưu đãi nghề và các khoản đóng góp theo quy định.

Về phòng bệnh trong các cơ sở giáo dục, điểm mới của Nghị định số 165/2026/NĐ-CP nêu rõ kiểm tra đầu năm học cho người học trong các cơ sở giáo dục được thực hiện theo quy định của pháp luật về công tác y tế học đường; đối tượng gồm toàn bộ người học trong các cơ sở giáo dục; cơ sở giáo dục phối hợp trạm y tế cấp xã hoặc cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tổ chức kiểm tra và khám sàng lọc bệnh, tật cho người khác; rà soát tiền sử tiêm chủng; đối tượng gồm toàn bộ người học cấp mầm non, cấp tiểu học và các cấp học khác trong từng trường hợp cụ thể theo hướng dẫn của Bộ trưởng Y tế.

Tiến sĩ Hoàng Minh Đức cho biết thêm, đối với phát triển nguồn nhân lực làm công tác phòng bệnh, tại Điều 86. Chính sách hỗ trợ, cấp học bổng đối với người học đại học, sau đại học thuộc lĩnh vực y tế dự phòng, y tế công cộng, dinh dưỡng, nêu rõ: Đối tượng hỗ trợ, cấp học bổng là sinh viên, học viên của chương trình đào tạo cấp văn bằng cử nhân, bác sĩ, thạc sĩ, tiến sĩ các ngành y học dự phòng, dịch tễ học, dịch tễ học thực địa, y tế công cộng, dinh dưỡng tại cơ sở giáo dục thuộc khối ngành sức khỏe của Nhà nước.

Tiến sĩ Hoàng Minh Đức cho biết thêm, đối với phát triển nguồn nhân lực làm công tác phòng bệnh, tại Điều 86. Chính sách hỗ trợ, cấp học bổng đối với người học đại học, sau đại học thuộc lĩnh vực y tế dự phòng, y tế công cộng, dinh dưỡng, nêu rõ: Đối tượng hỗ trợ, cấp học bổng là sinh viên, học viên của chương trình đào tạo cấp văn bằng cử nhân, bác sĩ, thạc sĩ, tiến sĩ các ngành y học dự phòng, dịch tễ học, dịch tễ học thực địa, y tế công cộng, dinh dưỡng tại cơ sở giáo dục thuộc khối ngành sức khỏe của Nhà nước. Đáng chú ý, học viên sau đại học của chương trình đào tạo cấp văn bằng thạc sĩ, tiến sĩ các ngành y học dự phòng, dịch tễ học, dịch tễ học thực địa tại cơ sở giáo dục thuộc khối ngành sức khỏe được Nhà nước hỗ trợ toàn bộ học phí và hỗ trợ chi phí sinh hoạt.

Ngoài ra, học viên của chương trình đào tạo cấp văn bằng thạc sĩ, tiến sĩ các ngành y học dự phòng, dịch tễ học, dịch tễ học thực địa, y tế công cộng, dinh dưỡng là người đang làm việc tại trạm y tế cấp xã, cơ sở y tế dự phòng tại khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế-xã hội khó khăn và vùng có điều kiện kinh tế-xã hội đặc biệt khó khăn được Nhà nước cấp học bổng chính sách.

Trao đổi về phạm vi, đối tượng, lộ trình ưu tiên, cơ sở tổ chức khám và nguồn kinh phí thực hiện chính sách khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí, được đề cập tại Nghị định số 165/2026/NĐ-CP, Phó cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế) Tiến sĩ Vương Ánh Dương cho biết: Tại Điều 69. Phạm vi và đối tượng khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí nêu rõ: Đối tượng được hưởng chính sách khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí, ít nhất mỗi lần năm một lần, gồm: người cao tuổi, người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo, người có công, người mắc bệnh mạn tính, người sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, vùng có điều kiện kinh tế-xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn, xã đảo, đặc khu; trẻ em trong các cơ sở giáo dục mầm non, học sinh trong các cơ sở giáo dục phổ thông; người lao động; các đối tượng thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an quản lý.

Về lộ trình ưu tiên khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc, từ năm 2026, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho các đối tượng theo quy định. Việc tổ chức hoạt động khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho các đối tượng quy định tại khoản 2, Điều 69 Nghị định này được thực hiện phối hợp giữa hoạt động khám bệnh nghề nghiệp hoặc khám sức hoặc khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc hoặc kiểm tra sức khỏe đầu năm học hoặc khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật để khám bệnh miễn phí và hoàn thành việc tạo lập hồ sơ sức khỏe điện tử cho toàn bộ người dân.

Đáng chú ý, căn cứ điều kiện kinh tế-xã hội trong từng thời kỳ, khả năng cân đối ngân sách địa phương và nguồn huy động hợp pháp, chính quyền địa phương cấp tỉnh quyết định theo thẩm quyền việc mở rộng phạm vi nội dung chuyên môn khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí trên địa bàn, Tiến sĩ Vương Ánh Dương cho biết thêm.

Tại hội nghị, các đại biểu đã cùng nhau trao đổi, thảo luận về các nội dung như: Hướng dẫn các nội dung liên quan đến khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc theo quy định của Nghị định; hướng dẫn thu thập, cập nhật, kết nối liên thông dữ liệu khám sức khỏe và tạo lập, cập nhật Sổ sức khỏe điện tử trên ứng dụng VneID. Đồng thời, chia sẻ những khó khăn, giải đáp những vướng mắc trong quá trình thực hiện tại các địa phương, để bảo đảm tính thống nhất về nhận thức, thống nhất cách triển khai và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện trên phạm vi toàn quốc.

​