Sửa đổi Luật An toàn thực phẩm: Tăng hậu kiểm, siết trách nhiệm quản lý thực phẩm

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục làm rõ tính khả thi, hạn chế phát sinh thủ tục hành chính và bảo đảm một đầu mối chịu trách nhiệm chính trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Theo chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, sáng 24/10 Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải trình bày báo cáo thẩm tra về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Bổ sung quy định về quản lý thực phẩm, công bố sản phẩm và hậu kiểm

Trình bày Tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết, dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) gồm 9 chương, 74 điều và 2 phụ lục, tập trung sửa đổi, hoàn thiện các quy định hiện hành; bổ sung những nội dung mới, lược bỏ các quy định không còn phù hợp và đổi mới phương thức quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng.

Thứ nhất, về các nội dung sửa đổi, hoàn thiện, dự thảo sửa đổi một số thuật ngữ theo hướng dẫn của Ủy ban Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (Codex), như an toàn thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, bằng chứng khoa học và phân tích nguy cơ.

Đồng thời, thay hoạt động “kiểm nghiệm” bằng “thử nghiệm”; điều chỉnh một số thuật ngữ về tiêu chuẩn sản phẩm, quy định kỹ thuật nhằm bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật liên quan.

Dự thảo cũng sửa đổi các quy định về phân tích nguy cơ an toàn thực phẩm, làm cơ sở quyết định áp dụng hoặc điều chỉnh biện pháp quản lý phù hợp; hoàn thiện trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công thương cùng các bộ, ngành liên quan.

Thứ hai, về các nội dung bổ sung, dự thảo quy định thêm những thuật ngữ mới như hương liệu thực phẩm, cơ sở kinh doanh thực phẩm nguy cơ và đánh giá nguy cơ; bổ sung nguyên tắc áp dụng pháp luật trong trường hợp có quy định giao thoa giữa Luật An toàn thực phẩm và các luật khác.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung nghĩa vụ của doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm theo phương thức thương mại điện tử; quy định về hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm, phục vụ quản lý và truy xuất thông tin.

Đối với điều kiện sản xuất, kinh doanh, dự thảo quy định cơ sở phải đáp ứng điều kiện Thực hành vệ sinh tốt, áp dụng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến theo quy định.

Bên cạnh đó, bổ sung các yêu cầu đối với thực phẩm sau thu hái, đánh bắt, khai thác; điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm dành cho nhóm đối tượng đặc thù.

Đối với cơ sở chế biến, kinh doanh dịch vụ ăn uống, bao gồm cơ sở cung cấp suất ăn tập thể, dự thảo bổ sung nghĩa vụ lưu trữ hồ sơ, cam kết và thông báo cho chính quyền địa phương. Tổ chức, cá nhân cung cấp suất ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh cũng phải thực hiện nghĩa vụ bảo đảm an toàn thực phẩm.

Một nội dung quan trọng khác là bổ sung các quy định về quản lý sản phẩm thực phẩm, trong đó xác định rõ trách nhiệm của cơ sở đứng tên đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Dự thảo quy định các trường hợp phải đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm trước khi sản xuất, nhập khẩu; các trường hợp được miễn thực hiện.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất giấy đăng ký bản công bố sản phẩm có thời hạn hiệu lực 5 năm kể từ ngày cấp, đồng thời quy định việc gia hạn, thay đổi, bổ sung giấy đăng ký.

Dự thảo cũng bổ sung các quy định về lưu thông thực phẩm, hậu kiểm, thu hồi giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm, xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn và thu hồi sản phẩm vi phạm.

Thứ ba, về các nội dung lược bỏ, dự thảo bỏ một số thuật ngữ, quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng đã được quy định tại các luật khác; bỏ quy định về thanh tra và một số quy định liên quan đến kiểm nghiệm không còn phù hợp.

Thứ tư, về quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng, dự thảo hướng tới đổi mới phương thức quản lý trên cơ sở tham khảo thông lệ quốc tế và tiêu chuẩn Codex.

Theo đó, phân tích nguy cơ bao gồm đánh giá nguy cơ, quản lý nguy cơ và truyền thông nguy cơ, làm cơ sở xác định khả năng xảy ra các mối nguy và lựa chọn biện pháp quản lý phù hợp.

Dự thảo xác định hai nhóm thực phẩm nguy cơ cao và nguy cơ thấp, làm căn cứ điều chỉnh các biện pháp quản lý trong lưu thông, kiểm tra thực phẩm nhập khẩu và hậu kiểm.

Theo Chính phủ, việc phân loại này không phải căn cứ để xác định đối tượng đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm hoặc miễn công bố sản phẩm.

Đề nghị thu hẹp diện đăng ký công bố sản phẩm, làm rõ cơ chế hậu kiểm

Thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải cho biết, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm năm 2010, nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, tăng cường hiệu lực quản lý và bảo vệ sức khỏe người dân.

Cơ quan thẩm tra đánh giá dự thảo đã thể chế hóa nhiều chủ trương quan trọng như chuyển trọng tâm sang hậu kiểm, quản lý theo chuỗi cung ứng và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Tuy nhiên, một số chính sách mang tính đột phá vẫn giao Chính phủ quy định chi tiết. Đáng chú ý, khoảng 32 trong tổng số 74 điều của dự thảo có nội dung giao Chính phủ hoặc Bộ trưởng Y tế quy định chi tiết.

Ủy ban đề nghị tiếp tục luật hóa tối đa những nội dung đã rõ, đã ổn định, đồng thời làm rõ các biện pháp quản lý nhằm bảo đảm hiệu quả khi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Về phạm vi điều chỉnh và trách nhiệm quản lý, cơ quan thẩm tra đề nghị xác định rõ ranh giới giữa Luật An toàn thực phẩm với các luật chuyên ngành; phân định thẩm quyền giữa trung ương và địa phương, giữa Bộ Y tế và các bộ chuyên ngành.

Đối với thương mại điện tử, cần làm rõ trách nhiệm của chủ quản nền tảng trong xác minh người bán, tiếp nhận phản ánh, lưu trữ dữ liệu giao dịch và gỡ bỏ nội dung vi phạm.

Về hệ thống thông tin dữ liệu, Ủy ban đề nghị làm rõ phạm vi thông tin về vòng đời sản phẩm, bảo vệ bí mật kinh doanh và công thức sản phẩm; đồng thời phân tầng nghĩa vụ lưu trữ dữ liệu theo quy mô cơ sở, tránh tạo gánh nặng cho hộ nông dân, ngư dân và hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Về điều kiện sản xuất, kinh doanh thực phẩm, cơ quan thẩm tra tán thành việc luật hóa Thực hành vệ sinh tốt, nhưng đề nghị xác định rõ nhóm cơ sở bắt buộc áp dụng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến và lộ trình thực hiện.

Đối với Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, nhiều ý kiến đề nghị cân nhắc bỏ thời hạn hiệu lực 3 năm. Trường hợp vẫn giữ, cần có cơ chế gia hạn đơn giản, không yêu cầu nộp lại hồ sơ đã có đối với cơ sở không vi phạm.

Về quản lý sản phẩm thực phẩm, Ủy ban đề nghị thu hẹp diện phải đăng ký bản công bố sản phẩm, chỉ áp dụng đối với những nhóm có nguy cơ cao thực sự, như một số loại thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học và sản phẩm dinh dưỡng công thức chuyên biệt.

Những nhóm còn lại được đề nghị chuyển sang công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị chỉ bắt buộc đăng ký, công bố lại khi có thay đổi ảnh hưởng đến an toàn, đối tượng sử dụng hoặc công dụng sản phẩm.

Đối với đề xuất giấy đăng ký bản công bố sản phẩm có thời hạn 5 năm, có ý kiến đề nghị nghiên cứu bãi bỏ. Nếu vẫn giữ, cần áp dụng hình thức gia hạn trực tuyến, không yêu cầu nộp lại hồ sơ kỹ thuật và không thu phí.

Về phân tích nguy cơ và hậu kiểm, Ủy ban đề nghị xác định rõ thời điểm chuyển sang quản lý dựa trên nguy cơ, lộ trình thực hiện và mối quan hệ với hoạt động truy xuất nguồn gốc thực phẩm.

Đồng thời, nghiên cứu ban hành danh mục thực phẩm nguy cơ cao tạm thời ngay khi Luật có hiệu lực để có cơ sở triển khai.

Đối với phòng ngừa và xử lý sự cố, cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu cơ chế cảnh báo sớm, phản ứng nhanh khi xảy ra ngộ độc tập thể; trong đó đề xuất cơ sở y tế báo cáo trên hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm trong thời hạn không quá 2-6 giờ.

Về xử lý vi phạm, Ủy ban thống nhất chủ trương tăng mức phạt tiền, đồng thời đề nghị nghiên cứu bổ sung hình thức cấm hoạt động, hành nghề có thời hạn hoặc vĩnh viễn đối với hành vi vi phạm cố ý, nghiêm trọng; công khai danh sách cơ sở vi phạm trên nền tảng số.

Về tổ chức bộ máy quản lý nhà nước, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục nghiên cứu mô hình một đầu mối quản lý an toàn thực phẩm từ trung ương đến địa phương, bảo đảm phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm và nguồn lực thực hiện.

Ủy ban cũng lưu ý những vấn đề về tính khả thi của dự thảo, nhất là năng lực hệ thống thử nghiệm phục vụ hậu kiểm, nguồn lực tại địa phương và kinh phí đầu tư hệ thống dữ liệu dự kiến khoảng 1.600 tỷ đồng nhưng chưa làm rõ nguồn và lộ trình bố trí vốn.

Cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng hiệu quả hậu kiểm, không phát sinh những điểm nghẽn mới đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm, đồng thời nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Cùng với đó, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ các biện pháp quản lý sẽ được áp dụng trong quá trình chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, không để phát sinh những điểm nghẽn mới khi luật có hiệu lực.

Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường đánh giá hồ sơ dự án luật đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2. Tuy nhiên, do dự án luật có phạm vi tác động rất rộng, liên quan trực tiếp đến sức khỏe của mỗi người dân và chất lượng cuộc sống của toàn xã hội, Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu với tinh thần khẩn trương, thận trọng, kỹ lưỡng; tổ chức lấy ý kiến các đối tượng áp dụng; tổng hợp, tiếp thu đầy đủ, giải trình thuyết phục các ý kiến của đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự án luật.