Với mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên (nước, phân bón, giống...), tăng năng suất, chất lượng lúa và thu nhập cho người dân, góp phần xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên phối hợp một số địa phương, doanh nghiệp triển khai mô hình canh tác lúa thông minh, giảm phát thải khí nhà kính trên địa bàn.
Bước chuyển trước hết xuất phát từ nhận thức, công tác tuyên truyền, vận động nông dân tự nguyện tham gia hợp tác được chú trọng. Cán bộ kỹ thuật tập huấn, hướng dẫn nông dân thực hiện sản xuất theo quy trình canh tác; tổ chức kiểm tra tình hình sinh trưởng, phát triển cây lúa, tình hình sinh vật gây hại, đánh giá hiệu quả các biện pháp để điều chỉnh phù hợp.
Việc áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật, trên cùng cánh đồng thực hiện 1 giống, làm đất, gieo cấy, điều tiết nước, phòng trừ sâu bệnh cùng thời điểm… cho kết quả làm căn cứ so sánh, đối chiếu từ thực tế.
Phản ánh của nhiều nông dân cho thấy việc sử dụng hợp lý vật tư đầu vào, bón phân cân đối, điều tiết nước giúp giảm chi phí sản xuất, năng suất cao hơn đồng thời thu được tiền thưởng từ tín chỉ carbon, do đó tăng thu nhập so với gieo cấy truyền thống. Mô hình mới này giúp thay đổi nhận thức về phương thức sản xuất lúa, chủ động áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, vững tin hơn. Sau khi tham gia 1 ha vụ đầu tiên lúa xanh, sạch hơn, ít sâu bệnh, năng suất tăng, chị Tòng Thị Thêm ở xã Thanh An phấn khởi đăng ký thêm 500m² lúa theo mô hình Canh tác lúa thông minh, giảm phát thải khí nhà kính. “Ban đầu, tôi và nhiều hộ nông dân còn bỡ ngỡ, được cán bộ kỹ thuật đồng hành sát sao, hỗ trợ tận tình nên thao tác thuần thục hơn. Khi hiểu rõ lợi ích của mô hình, vụ mùa năm nay có nhiều người đăng ký tham gia hơn”, chị Thêm bộc bạch. Sau thời gian thí điểm, trên cánh đồng Mường Thanh, diện tích lúa thực hiện theo mô hình này cũng tăng so với vụ Đông Xuân 2024-2025.
Tuy nhiên, quá trình triển khai còn gặp khó khăn do thực hiện quy trình điều tiết nước tại một số địa bàn chưa bảo đảm, nguồn kinh phí và kinh nghiệm hạn chế, một số nông dân còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ, trình độ hạn chế nên tiếp cận với các ứng dụng qua điện thoại còn khó khăn.
Biến đổi khí hậu đang ngày càng ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là ngành trồng lúa. Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Lê Xuân Cảnh, mô hình không chỉ dừng ở những vụ lúa thí điểm mà còn có thể lan tỏa mạnh mẽ, hình thành thói quen canh tác bền vững trong cộng đồng, đánh thức tiềm năng phát triển nông nghiệp trên địa bàn tỉnh. Cán bộ nông nghiệp hướng dẫn, giám sát, bảo đảm quy trình được tuân thủ nghiêm túc, qua đó giúp người dân nhận thấy hiệu quả thực tế và gắn bó lâu dài với mô hình.
Để nâng cao hiệu quả thực hiện và nhân rộng mô hình này, các giải pháp cần đẩy mạnh trong thời gian tới là rà soát, đánh giá, điều chỉnh bổ sung về cơ chế, chính sách hỗ trợ, bố trí nguồn kinh phí, tạo điều kiện cho nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp tham gia...
