Hành trình 80 năm hình thành và phát triển của Quốc hội Việt Nam

Ngày 6/4, Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đã bầu các chức danh Chủ tịch và các Phó Chủ tịch Quốc hội khóa mới. Ông Trần Thanh Mẫn tái đắc cử Chủ tịch Quốc hội, các Phó Chủ tịch gồm: Ông Đỗ Văn Chiến, ông Nguyễn Khắc Định, bà Nguyễn Thị Thanh, ông Nguyễn Hồng Diên, ông Nguyễn Doãn Anh, bà Nguyễn Thị Hồng.

Từ một đại biểu Nam Bộ của Quốc hội khóa I đến Trưởng Ban Thường trực Quốc hội, đồng chí Tôn Đức Thắng đã góp phần quan trọng duy trì hoạt động của cơ quan quyền lực cao nhất trong những năm kháng chiến và kiến quốc.

Từ một vị quan thanh liêm của triều đình phong kiến đến Trưởng Ban Thường trực Quốc hội khóa I, cụ Bùi Bằng Đoàn đã trọn đời cống hiến vì nước, vì dân. Đồng hành cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những năm tháng kháng chiến cam go, cụ để lại dấu ấn sâu đậm trong xây dựng Nhà nước và Quốc hội non trẻ của nước Việt Nam độc lập.

Hơn tám thập nhiên trước, giữa bối cảnh chính quyền cách mạng còn non trẻ, thù trong giặc ngoài, khó khăn chồng chất, Quốc hội khóa I đã ra đời, đánh dấu bước phát triển nhảy vọt về thể chế dân chủ ở Việt Nam. 

Căn cứ Điều 74 Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 quy định “Nhiệm vụ và quyền hạn của Ủy ban Thường vụ Quốc hội”.

Căn cứ Nghị quyết số 71/2025/UBTVQH15 về nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể và cơ cấu tổ chức của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể như sau:

Căn cứ Điều 1, Điều 2 Nghị quyết số 22/2022/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Văn phòng Quốc hội:

Căn cứ Nghị quyết số 71/2025/UBTVQH15 ngày 18/2/2025 về nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể và cơ cấu tổ chức của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Ủy ban Kinh tế và Tài chính có nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể là:

Căn cứ Nghị quyết số 71/2025/UBTVQH15 ngày 18/2/2025 về nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể và cơ cấu tổ chức của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Ủy ban Công tác đại biểu có nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể là:

Căn cứ Nghị quyết số 71/2025/UBTVQH15 ngày 18/2/2025 về nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể và cơ cấu tổ chức của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường có các nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể như sau:

Căn cứ Nghị quyết số 178/2025/QH15 ngày 18/2/2025 của Quốc hội về việc tổ chức các cơ quan của Quốc hội; Nghị quyết số 71/2025/UBTVQH15 ngày 18/2/2025 về nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể và cơ cấu tổ chức của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát có nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể là:

Căn cứ Nghị quyết số 71/2025/UBTVQH15 ngày 18/2/2025 về nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể và cơ cấu tổ chức của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể như sau:

Căn cứ Luật Tổ chức Quốc hội số 57/2014/QH13 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Luật số 65/2020/QH14 và Luật số 62/2025/QH15; căn cứ Nghị quyết số 178/2025/QH15 ngày 18/2/2025 của Quốc hội về việc tổ chức các cơ quan của Quốc hội, Hội đồng Dân tộc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể như sau:

Căn cứ Nghị quyết số 71/2025/UBTVQH15 ngày 18/2/2025 về nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể và cơ cấu tổ chức của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại có nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể là:

Giai đoạn 2013-2025 đánh dấu bước phát triển mạnh của Quốc hội Việt Nam trong bối cảnh Hiến pháp năm 2013 được ban hành, công cuộc đổi mới toàn diện đất nước được đẩy mạnh, yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Ủy ban Pháp luật và Tư pháp - tiền thân là Tiểu ban Pháp chính của Ban Thường trực Quốc hội được thành lập ngay từ những tháng năm đầu của Quốc hội khóa I, gắn với sự ra đời của Nhà nước Cách mạng non trẻ.

Giai đoạn 1992-2013 đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội Việt Nam, gắn với việc ban hành Hiến pháp năm 1992 và quá trình đẩy mạnh đổi mới đất nước, hội nhập quốc tế. 

Giai đoạn 1980-1992 là thời kỳ Quốc hội Việt Nam hoạt động trong bối cảnh Hiến pháp năm 1980 được ban hành và công cuộc đổi mới đất nước được khởi xướng. Trong giai đoạn này, chế độ bầu cử, cơ cấu tổ chức và phương thức hoạt động của Quốc hội có nhiều thay đổi quan trọng.

Giai đoạn 1960-1980 đánh dấu bước phát triển quan trọng của Quốc hội Việt Nam trong bối cảnh đất nước vừa tiến hành kháng chiến vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền bắc, giải phóng miền nam và bước vào những năm đầu tiên thống nhất đất nước.

80 năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Quốc hội Việt Nam đã không ngừng lớn mạnh, ngày càng thực hiện tốt hơn chức năng là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Trong 50 năm từ khi đất nước thống nhất đến nay, Quốc hội Việt Nam đã trải qua 10 khóa: khóa VI (1976-1981), khóa VII (1981- 1987), khóa VIII (1987-1992), khóa IX (1992-1997), khóa X (1997-2002), khóa XI (2002-2007), khóa XII (2007-2011), khóa XIII (2011-2016), khóa XIV (2016-2021), khóa XV (2021-2026).

Trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước có độ dài 30 năm, Quốc hội Việt Nam đã trải qua 5 khóa: khóa I (1946-1960), khóa II (1960-1964), khóa III (1964-1971), khóa IV (1971-1975), khóa V (1975-1976).

Ngày 18/2, tại Kỳ họp bất thường lần thứ 9, Quốc hội khóa XV đã thông qua Nghị quyết về việc tổ chức các cơ quan của Quốc hội.