Ngày 6/1/1946, trong cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cụ được giới thiệu ra ứng cử tại thành phố Nam Định và đã trúng cử đại biểu Quốc hội khóa I.

Ngày 2/3/1946, Quốc hội khóa I họp Kỳ thứ nhất tại Thủ đô Hà Nội. Tại kỳ họp này, Quốc hội đã quyết định bầu Ban Thường trực gồm 15 ủy viên chính thức và 3 ủy viên dự khuyết, cụ Nguyễn Văn Tố được Quốc hội bầu giữ chức Trưởng Ban Thường trực Quốc hội.

Ngày 3/11/1946, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa I, cụ Nguyễn Văn Tố được Chủ tịch Hồ Chí Minh giới thiệu tham gia Chính phủ mới và được bầu giữ chức Bộ trưởng không bộ.

Ngày 7/10/1947, cụ bị thực dân Pháp bắt và sát hại tại Bắc Kạn. Để ghi nhận công lao đóng góp của cụ vì sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc, Đảng và Nhà nước đã truy tặng cụ Bằng Tổ quốc ghi công.

Trong cuộc Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946, cuộc bầu cử dân chủ đầu tiên trong lịch sử nước ta, cụ Nguyễn Văn Tố được nhân dân tín nhiệm bầu làm đại biểu Quốc hội khóa I. Tại kỳ họp đầu tiên của Quốc hội vào ngày 2/3/1946, cụ được Quốc hội bầu làm Trưởng ban Thường trực Quốc hội (nay là Chủ tịch Quốc hội). Đây là một trọng trách lớn và thể hiện sự tín nhiệm cao đối với cụ - một trí thức có uy tín lớn trong xã hội, tiêu biểu cho tinh thần đoàn kết dân tộc lúc bấy giờ.

Trên cương vị Trưởng ban Thường trực Quốc hội, cụ Nguyễn Văn Tố đã điều hành hoạt động của Quốc hội trong bối cảnh đất nước mới giành độc lập, chính quyền cách mạng còn non trẻ và đang phải đối mặt với nhiều thách thức cả trong và ngoài nước.

Trên cương vị Trưởng ban Thường trực Quốc hội, cụ Nguyễn Văn Tố đã điều hành hoạt động của Quốc hội trong bối cảnh đất nước mới giành độc lập, chính quyền cách mạng còn non trẻ và đang phải đối mặt với nhiều thách thức cả trong và ngoài nước. Cụ có vai trò quan trọng trong việc duy trì sự đoàn kết giữa các thành phần, các giới trong Quốc hội, góp phần củng cố chính thể dân chủ mới thành lập. Cụ cũng là người góp phần thúc đẩy các hoạt động lập pháp đầu tiên của Quốc hội khóa I, chuẩn bị cho việc xây dựng bản Hiến pháp đầu tiên của nước ta - Hiến pháp năm 1946.

Sau Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa I, đất nước đang trong tình thế “ngàn cân treo sợi tóc”. Để giành thắng lợi, cần tập trung quyền lực vào một cơ quan điều hành quốc gia mạnh mẽ nhằm thống nhất tất cả các lực lượng của dân tộc. Vì thế, Quốc hội đã công nhận và trao quyền bính cho Chính phủ liên hiệp kháng chiến do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Theo quy định, Chính phủ phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước Quốc hội và quốc dân đồng bào. Bên cạnh Chính phủ, Ban Thường trực Quốc hội có quyền hạn góp ý kiến với Chính phủ, phê bình Chính phủ nếu Chính phủ làm trái với lợi ích của quốc gia, dân tộc.

Trong tình thế đặc biệt của nước nhà, những vấn đề đối nội và đối ngoại quan trọng vẫn phải được thống nhất và giải quyết nhanh chóng, nên trong nhiều phiên họp thường kỳ hoặc đặc biệt của Hội đồng Chính phủ đều có sự tham dự, góp ý kiến của Trưởng Ban Thường trực Quốc hội.

Cuối năm 1946, tình hình đất nước hết sức căng thẳng, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói “chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng. Song, chúng ta càng nhân nhượng thực dân Pháp càng lấn tới”. Trên thực tế, thực dân Pháp đã liên tục mở các cuộc hành quân lấn chiếm ở Nam bộ, Nam Trung bộ và lập ra cái gọi là “Chính phủ Nam Kỳ tự trị” nhằm thực hiện âm mưu tách Nam bộ ra khỏi Việt Nam. Trong bối cảnh đó, theo yêu cầu của Chính phủ, Ban Thường trực Quốc hội đã triệu tập Kỳ họp thứ 2 tại Nhà hát Lớn, Hà Nội từ ngày 28/10 đến 9/11/1946 để thảo luận và thông qua các nghị quyết về nội trị, ngoại giao, về lập Chính phủ mới và thông qua các đạo luật quan trọng…

Tại phiên khai mạc, cụ Nguyễn Văn Tố đã báo cáo trước Quốc hội những kết quả đạt được của Chính phủ và Quốc hội trong 8 tháng qua và nhấn mạnh: “Nhiệm vụ của quốc dân đồng bào lúc này là ra công xây dựng nước nhà để thực hiện nền độc lập cho Tổ quốc”, rằng “Nước ta với sự đồng tâm nhất trí của toàn thể đồng bào, sẽ giành được độc lập và đi tới vinh quang, hạnh phúc…”

Cũng tại kỳ họp này, thay mặt Ban Thường trực, cụ Nguyễn Văn Tố đã trả lời các câu chất vấn của đại biểu Quốc hội về công tác của Ban Thường trực Quốc hội, về vấn đề Quốc kỳ của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Sau phần trả lời chất vấn, Quốc hội chấp nhận sự từ chức của Chính phủ liên hiệp kháng chiến và ủy nhiệm cho Chủ tịch Hồ Chí Minh thành lập Chính phủ mới. Thực hiện nguyên tắc đoàn kết và tập hợp nhân tài không phân biệt đảng phái, Chính phủ mới do Chủ tịch Hồ Chí Minh thành lập đã được Quốc hội nhất trí thông qua gồm 12 bộ. Cụ Nguyễn Văn Tố được Chủ tịch Hồ Chí Minh giới thiệu tham gia Chính phủ và giữ chức Bộ trưởng không bộ.

Tháng 12/1946, thực dân Pháp bội ước, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Trung ương Đảng và Chính phủ phải rời Thủ đô Hà Nội lên chiến khu Việt Bắc, cụ Nguyễn Văn Tố đã cùng các thành viên của Chính phủ tham gia cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc. Tháng 10/1947, thực dân Pháp mở cuộc tấn công lên Việt Bắc hòng tiêu diệt cơ quan đầu não của cuộc kháng chiến, cụ Nguyễn Văn Tố không may sa vào tay giặc và bị chúng sát hại tại Bắc Kạn ngày 7/10/1947.

Do hoàn cảnh kháng chiến, lễ Truy điệu cụ Nguyễn Văn Tố được Chính phủ, Quốc hội và Mặt trận tổ chức sau khi chiến dịch Thu - Đông năm 1947 kết thúc thắng lợi. Tại lễ Truy điệu cụ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc “Lời điếu cụ Tố” với lời lẽ trân trọng, sâu sắc. Trong Lời điếu có đoạn:

“Quân địch ào ào tấn công
Trong vùng cụ đang làm việc
Chúng tra tấn cụ, cực kỳ tàn khốc, dã man,
Cụ trả lời chúng bằng một nụ cười oanh liệt
Chúng làm hại cụ, lịch sử nước Pháp muôn đời thêm một vết xấu xa
Cụ dù hi sinh, tinh thần cụ ngàn thu sẽ vẻ vang bất diệt
Với cụ dân tộc mất một người chiến sĩ,
thế giới mất một người danh nho.
Cho nên, Chính phủ khôn xiết nỗi buồn rầu, đồng bào khôn xiết lòng thương tiếc…"

Có thể khẳng định, cụ Nguyễn Văn Tố, một trong những nhân sĩ trí thức tiêu biểu của Việt Nam đầu thế kỷ XX, đã có những đóng góp to lớn cho cách mạng Việt Nam trên nhiều lĩnh vực. Cụ không chỉ là nhà hoạt động tích cực trong sự nghiệp giáo dục, văn hóa và phong trào yêu nước, mà còn để lại dấu ấn quan trọng trong những năm đầu hoạt động của Quốc hội Việt Nam.

Sự hy sinh của cụ là mất mát lớn đối với đất nước và Quốc hội nước ta. Cụ Nguyễn Văn Tố không chỉ là nhà hoạt động văn hóa, giáo dục mà còn là một trong những người đầu tiên đặt nền móng cho tổ chức và hoạt động của Quốc hội Việt Nam - cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân. Những đóng góp của cụ được ghi nhớ như một tấm gương trí thức yêu nước tiêu biểu, tận tâm vì dân vì nước.

Trưởng Ban Thường trực Quốc hội Nguyễn Văn Tố - một nhà trí thức lớn, một nhân sĩ yêu nước, người đại biểu của nhân dân lao động đã hy sinh vì sự nghiệp cách mạng. Tuy thời gian giữ chức Trưởng Ban Thường trực Quốc hội (tức Chủ tịch Quốc hội) của cụ không dài, nhưng đó là quãng thời gian nước nhà đang ở vào tình thế nghiêm trọng, nạn xâm lăng đe doạ nền độc lập quốc gia, cụ đã có nhiều đóng góp cùng Chính phủ làm tròn nhiệm vụ mà Quốc hội đã giao phó. Chúng ta có quyền tự hào về cụ, một danh nho chiến sĩ, Bộ trưởng, Trưởng Ban Thường trực Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.