Nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa
Theo số liệu báo cáo của Sở Tài chính Hà Nội và Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội, tính đến quý III/2025, tổng số lượng doanh nghiệp đăng ký trên địa bàn thành phố Hà Nội là 422.212 doanh nghiệp, với 223.580 doanh nghiệp đang hoạt động, chiếm khoảng 23% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên cả nước (940.078 doanh nghiệp). Trong đó doanh nghiệp nhỏ và vừa của thành phố Hà Nội chiếm 98,2% tổng số doanh nghiệp đăng ký thành lập, tạo việc làm cho 55,1% lao động, đóng góp trên 40% GRDP cho thành phố.
Giai đoạn 2021-2025, thành phố Hà Nội đã triển khai đồng bộ nhiều đề án trọng điểm nhằm thúc đẩy sự phát triển của khối doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trọng tâm là Đề án “Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2021-2025” (Đề án 5742) được ban hành theo Quyết định số 5742/QĐ-UBND ngày 29/12/2020 của UBND thành phố Hà Nội.
Kết quả thực hiện Đề án 5742 đến tháng 9/2025 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực: Thành phố đã thực hiện 100% dịch vụ công trực tuyến mức độ 4 trong các thủ tục hành chính liên quan đến doanh nghiệp. Số lượng doanh nghiệp thành lập mới từ tháng 1/2021 đến tháng 9/2025 đạt 139.178 đơn vị, hoàn thành 92,78% kế hoạch. Công tác đào tạo nguồn nhân lực đạt 100% chỉ tiêu với 12.240 học viên về quản trị doanh nghiệp, 16.040 học viên về khởi sự kinh doanh, 8.600 lao động chuyên môn, và 1.350 giám đốc điều hành doanh nghiệp. Bên cạnh đó, công tác hỗ trợ pháp lý đã tư vấn miễn phí cho khoảng 112.500 lượt doanh nghiệp thực hiện các thủ tục đăng ký. Hoạt động tư vấn và hỗ trợ nộp hồ sơ qua mạng miễn phí giúp đạt tỷ lệ 100% hồ sơ đăng ký kinh doanh giao dịch qua mạng điện tử trên địa bàn thành phố.
Tuy nhiên, quá trình triển khai Đề án 5742 còn gặp một số bất cập. Thống kê của Thành phố chưa tách biệt được số liệu đóng góp GRDP, GDP, và kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp nhỏ và vừa, dẫn đến không thể đánh giá kết quả theo mục tiêu đã đề ra trong Đề án. Việc chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp chưa hiệu quả do tâm lý lo ngại về thuế và thủ tục phức tạp. Quy mô hỗ trợ còn nhỏ (dưới 1% tổng số doanh nghiệp) và định mức chi thường xuyên thấp theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP đã gây khó khăn trong việc thuê chuyên gia đào tạo chất lượng cao. Ngoài ra, chính sách hỗ trợ cho nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh chưa thực sự khác biệt so với doanh nghiệp nói chung, nên chưa thu hút được sự quan tâm và tham gia của nhóm đối tượng này.
Đối với hoạt động khởi nghiệp, Đề án “Hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2019 - 2025” được ban hành theo Quyết định số 4889/QĐ-UBND ngày 09/9/2019 của UBND thành phố Hà Nội (Đề án 4889) đã tạo ra sự thay đổi lớn về nhận thức và hạ tầng. Thành phố đã hình thành mạng lưới hỗ trợ với 3 tổ chức ươm tạo được cấp phép, hỗ trợ đào tạo 26 dự án (trong đó 14 dự án đủ khả năng tồn tại). Công tác kết nối nguồn lực được đẩy mạnh thông qua 51 hội thảo hệ sinh thái và đặc biệt là việc triển khai Sàn giao dịch khoa học và công nghệ Hà Nội (giai đoạn 2).
Mặc dù đạt được những kết quả ban đầu, số lượng dự án khởi nghiệp nhận được hỗ trợ vốn đầu tư vẫn còn thấp so với mục tiêu. Các doanh nghiệp tốt có xu hướng thành lập pháp nhân ở nước ngoài để thuận lợi gọi vốn, trong khi cơ sở pháp lý cho vay từ Quỹ Phát triển khoa học công nghệ còn thiếu. Sự liên kết giữa các đơn vị hỗ trợ còn rời rạc và hạ tầng kỹ thuật cao chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế.
Song song đó, Kế hoạch hỗ trợ chuyển đổi số (giai đoạn 2021-2025) và Kế hoạch phát triển nguồn nhân lực cho doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ (giai đoạn 2023-2025) cũng được triển khai tích cực. Thành phố đã xây dựng phần mềm đánh giá mức độ sẵn sàng chuyển đổi số, vận hành kênh YouTube “Chuyển đổi số Hà Nội” thu hút 14.000 người theo dõi, và phổ cập chữ ký số, hóa đơn điện tử cho 100% doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ, đã tổ chức được hàng chục lớp đào tạo về quản trị và sản xuất chế biến cho hàng nghìn học viên. Mặc dù vậy, chuyển đổi số tại các doanh nghiệp phần lớn mới dừng lại ở mức nâng cao nhận thức do vướng mắc về cơ chế tài chính và định mức chi cho các gói hỗ trợ cụ thể.
Những nhiệm vụ trọng tâm trong bối cảnh mới
Trước bối cảnh mới, Hà Nội xác định cần thực hiện các nhiệm vụ đột phá dựa trên các Nghị quyết và Chỉ thị mới của Trung ương.
Thứ nhất, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 43/KH-UBND nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa khoa học công nghệ trở thành động lực chính phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, hướng tới xây dựng Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại" trong kỷ nguyên mới.
Thứ hai, thực hiện Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 25/3/2025 về thúc đẩy phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Hà Nội đã ban hành Kế hoạch số 129/KH-UBND với mục tiêu phấn đấu năm 2025 có thêm 30.000 doanh nghiệp thành lập mới, hướng tới tổng cộng 200.000 doanh nghiệp mới vào năm 2030. Đặc biệt, thành phố đặt mục tiêu năm 2025 tỷ lệ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo đạt trên 50%. Các giải pháp tới đây sẽ tập trung vào chiều sâu, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị, chuyển đổi xanh và các ngành công nghiệp ưu tiên.
Thứ ba, để triển khai thành công Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, UBND thành phố Hà Nội xác định các giải pháp cần sớm triển khai thực hiện bao gồm: (i) Triển khai gói tín dụng ưu đãi riêng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua quỹ bảo lãnh tín dụng Nhà nước; (ii) Dành quỹ đất ưu tiên 5-10% tại khu công nghiệp công nghệ cao cho các startup thuê với giá ưu đãi; (iii) Mở rộng mô hình cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) pháp lý toàn quốc, cho phép thử nghiệm thực tế với công nghệ tài chính (fintech), trí tuệ nhân tạo (AI), nông nghiệp số trong khung thời gian bảo vệ pháp lý rõ ràng; (iv) Xây dựng trung tâm tư vấn pháp lý miễn phí hoặc trợ giá cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Tổng kết lại, giai đoạn 2021-2025 đã tạo ra nền tảng quan trọng về số lượng doanh nghiệp và nhận thức về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo tại Hà Nội. Tuy nhiên, để đạt được các mục tiêu tham vọng trong giai đoạn mới đến năm 2030, Thành phố cần giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn về cơ chế tài chính, định mức chi, đồng thời triển khai quyết liệt các chính sách đặc thù về đất đai, vốn và pháp lý để thực sự biến khu vực kinh tế tư nhân và doanh nghiệp nhỏ và vừa thành động lực tăng trưởng chính.
Giải quyết căn cơ các vướng mắc của doanh nghiệp vừa và nhỏ
Với sự tư vấn của Bộ Tài chính và các chuyên gia, Sở Tài chính Hà Nội đã rà soát lại các chương trình cũ để xây dựng Đề án hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa cho giai đoạn 2026-2030. Đề án đã được phê duyệt tại Quyết định 5148/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội. Đây được coi là một bước đi chiến lược, tiếp nối các chính sách hỗ trợ hiệu quả trước đó, nhằm tạo ra cú hích mới cho hơn 400 nghìn doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn Thủ đô.
Theo ông Lê Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội, cơ quan chủ trì thực hiện Đề án Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030, nếu có chính sách hỗ trợ phù hợp, các doanh nghiệp nhỏ và vừa hoàn toàn có thể lớn mạnh, trở thành những "doanh nghiệp đầu đàn" đóng góp lớn cho kinh tế Thủ đô và đất nước. Đề án tập trung giải quyết 4 điểm yếu cốt lõi của doanh nghiệp nhỏ và vừa: Thiếu kinh nghiệm quản lý, hạn chế trong áp dụng công nghệ mới, khả năng tiếp cận vốn thấp, đơn độc trong chuỗi liên kết. Cụ thể, về đào tạo, đề án đặt mục tiêu bồi dưỡng 5.000 CEO, trang bị cho họ tư duy quản trị hiện đại và ý thức tuân thủ pháp luật. Thậm chí, Đề án còn hỗ trợ tới 70% kinh phí để đưa học viên đi học tập tại các nước tiên tiến. Bên cạnh đó, Đề án đẩy mạnh hỗ trợ chuyển đổi số, công nghệ cao và năng lượng sạch, giúp doanh nghiệp sớm bắt kịp xu thế tăng trưởng xanh và cam kết Net Zero toàn cầu.
Tại tọa đàm: “Liên kết doanh nghiệp nhỏ và vừa với doanh nghiệp lớn: Đột phá chuỗi cung ứng vì sự phát triển bền vững của Thủ đô” diễn ra ngày 4/12, ông Mai Công Quyền - Phó Giám đốc Sở Tài chính Hà Nội cho rằng, doanh nghiệp nhỏ và vừa ngày càng phát huy vai trò quan trọng đối với tăng trưởng và phát triển của Thành phố, trở thành lực lượng chủ lực, là động lực quan trọng, góp phần tăng thu ngân sách nhà nước, tạo việc làm. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đối mặt với hạn chế về vốn, công nghệ, quản trị, nhân lực chất lượng cao và cơ hội tham gia các chuỗi cung ứng lớn. Chính vì vậy, Đề án Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030 đã đưa ra những giải pháp căn cơ, tạo điều kiện phát triển cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Cơ quan chủ trì thực hiện Đề án Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030 là Sở Tài chính. Ngoài ra, Sở Tài chính cũng được giao là cơ quan chủ trì Đề án. Trung tâm Xúc tiến đầu tư và Hỗ trợ doanh nghiệp Hà Nội trực thuộc Sở Tài chính là đơn vị đầu mối trực tiếp tổ chức triển khai thực hiện, quản lý, giám sát và đánh giá Đề án.
Trong vai trò cơ quan chủ trì, Sở Tài chính có trách nhiệm phối hợp với các Sở, ban, ngành liên quan, UBND các phường, xã, và các hội, hiệp hội doanh nghiệp để xây dựng kế hoạch/chương trình hàng năm nhằm triển khai Đề án một cách hiệu quả; phối hợp với các sở, ngành, đơn vị liên quan để tổng hợp dự toán kinh phí và tham mưu cho UBND thành phố ưu tiên bố trí kinh phí thực hiện Đề án; Tổng hợp, báo cáo UBND Thành phố về tình hình và kết quả triển khai thực hiện hằng năm. Đồng thời, liên kết thông tin, dữ liệu về việc triển khai nhiệm vụ và cập nhật lên Hệ thống quản trị công tác hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa; đảm nhận vai trò đầu mối hướng dẫn lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí ngân sách nhà nước cho hoạt động hỗ trợ, đồng thời kiểm tra, giám sát việc sử dụng nguồn kinh phí hỗ trợ theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước.
