Nằm giữa núi non trập trùng và những vườn ngô xanh mướt ở xóm Khào (xã Quảng Uyên), Nùng Indigo là mô hình kết hợp xưởng nhuộm chàm, nơi bày bán các sản phẩm thủ công, quán cà-phê, homestay cùng các hoạt động trải nghiệm.
Dự án “Nùng Indigo - Bảo tồn và phát triển nghề nhuộm chàm truyền thống kết hợp với du lịch cộng đồng” được sáng lập bởi Vương Thị Trang (sinh năm 1998) và Bùi Thị Hoài (sinh năm 1993), vừa đoạt giải Khuyến khích Cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2026 do Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tổ chức.
Theo hai nhà khởi nghiệp 9x, “Nùng” là cội nguồn - là người Nùng An, còn “Indigo” có nghĩa là chàm hoặc màu chàm, một cách gọi có thể dễ dàng nhận diện với bạn bè quốc tế. Thông điệp từ tên gọi ấy là mong muốn đưa một giá trị văn hóa địa phương ra khỏi phạm vi bản làng, nhưng vẫn giữ được những đặc trưng vốn có.
Theo Vương Thị Trang, cô gái sinh ra và lớn lên ở chính xóm Khào, nghề dệt và nhuộm chàm từng hiện diện trong nhiều gia đình. Nhưng cùng với sự thay đổi nhu cầu may mặc và sự phổ biến của sản phẩm công nghiệp, nghề dần thu hẹp.
Trong gần 200 hộ dân ở xóm Khào chỉ còn khoảng 5-6 hộ duy trì nghề, chủ yếu tranh thủ lúc nông nhàn. Ký ức với hình ảnh bà và mẹ ngồi bên khung cửi, nhuộm từng tấm vải chàm đen thẫm, hay hương chàm ngai ngái trong gió thoảng… dù rất đẹp đẽ, nhưng cũng dần gợi cho cô gái trẻ sự trăn trở rằng nếu thế hệ sau không tiếp nối thì tương lai, một phần bản sắc văn hóa của người Nùng An cũng có thể mất đi.
Trang chia sẻ: “Nùng Indigo ra đời từ một nỗi lo rất giản dị: Liệu một ngày nào đó, nghề nhuộm chàm chỉ còn được nhắc đến trong sách vở, trong bảo tàng?”.
Vậy là dù đã sống và làm việc tại Hà Nội sau khi tốt nghiệp đại học, Vương Thị Trang quyết tâm trở về quê gây dựng Nùng Indigo. Dự án được ấp ủ, khảo sát, thử nghiệm khoảng một năm trước khi chính thức hoạt động từ năm 2025. Thay vì chỉ bán vải, Trang kết hợp với Bùi Thị Hoài - một người trẻ Cao Bằng khác khởi nghiệp với lĩnh vực du lịch và sáng tạo nội dung số, nhằm tìm cách tạo thêm những điểm tiếp xúc giữa nghề truyền thống với công chúng đương đại.
Tại Nùng Indigo, du khách có thể xem hoặc trực tiếp tham gia các công đoạn xe sợi, dệt vải, nhuộm chàm, thêu tay, vẽ sáp ong; mặc trang phục truyền thống chụp ảnh; tham gia workshop thủ công hoặc nghỉ lại trong không gian nhà sàn. Sau một thời gian vận hành, đáng chú ý là rất nhiều vị khách dành thời gian tìm hiểu câu chuyện của nghề và của làng, thay vì chỉ chụp ảnh, check-in. Điều này không chỉ mang lại động lực cho Trang và Hoài, mà còn là niềm tự hào của người dân địa phương. Bởi đằng sau vẻ mộc mạc của những tấm vải chàm là cả một vốn tri thức, kỹ thuật và sự bền bỉ được truyền qua nhiều thế hệ.
Để có được một tấm vải chàm, người làm nghề phải trải qua nhiều công đoạn, từ trồng và chăm sóc cây chàm, ngâm, lên men, tạo màu đến nhuộm, phơi rồi tiếp tục nhuộm nhiều lần. Nghề nhuộm chàm Nùng An có những đặc điểm riêng. Nếu ở nhiều nơi màu chàm thường thiên về xanh lơ hoặc xanh đậm, người Nùng An quan niệm vải phải đạt sắc đen sâu. Hoa văn trên trang phục khá tinh giản nhưng mỗi họa tiết đều gắn với đời sống và văn hóa cộng đồng.
Hiện nay, khách đến Nùng Indigo khá đa dạng, không chỉ có du khách trẻ mà còn có các nhà nghiên cứu, nhà thiết kế, khách quốc tế, các gia đình có trẻ em. Mỗi nhóm khách mang đến những câu hỏi và góc nhìn khác nhau, qua đó giúp những người thực hiện dự án hiểu thêm về cách đưa nghề truyền thống đến gần công chúng. Từ chất liệu vải chàm, Nùng Indigo phát triển thêm nhiều sản phẩm có tính ứng dụng như túi, khăn, váy, áo, tranh, sổ, mũ, móc khóa.
Hai cô gái cùng các nghệ nhân Nùng An cũng thử nghiệm nhiều kỹ thuật, sắc độ khác nhau như nhuộm chàm xanh, màu vàng củ nâu, buộc xoắn, vẽ sáp ong, khâu rút chỉ… Lợi thế được đào tạo bài bản về báo chí và du lịch tại Hà Nội cũng giúp hai nhà sáng lập chú trọng hơn đến cách kể câu chuyện về nghề. Nùng Indigo sử dụng TikTok, Facebook và các kênh du lịch để tiếp cận khách hàng, nội dung chủ yếu xoay quanh công việc, đời sống và những câu chuyện của đất và người ở Quảng Uyên.
Giải Khuyến khích tại Cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2026 là dấu mốc ý nghĩa đối với hai nhà sáng lập. Hiện doanh thu của Nùng Indigo dao động khoảng 100-150 triệu đồng mỗi tháng. Dự án đang hướng tới việc mở rộng chuỗi giá trị, tạo thêm đầu ra cho nông sản địa phương và kết nối người trồng chàm, hộ cung cấp thực phẩm, người dệt, người may cùng tham gia.
“Điều chúng tôi quan tâm không phải là có thật nhiều người tham gia ngay lập tức, mà là mỗi người tham gia đều thật sự có thêm thu nhập và có lý do để tiếp tục giữ nghề”, Hoài nhấn mạnh.
Thời gian tới, Nùng Indigo dự định tiếp tục hoàn thiện mô hình, kết nối với các làng nghề lân cận, mở rộng hoạt động trải nghiệm và hướng dẫn thêm cộng đồng cùng làm nghề. Giữa nắng gió non cao miền đông bắc, những tấm vải chàm hong khô mang theo màu của cây cỏ, bàn tay người thợ và ký ức của nhiều thế hệ. Khi nghề còn tạo được việc làm và niềm tin để người trẻ tiếp tục gắn bó, màu chàm cũng có thêm cơ hội khoe sắc trong đời sống hôm nay.
