“Giữ lửa” nghề nem
Chúng tôi có mặt tại Cơ sở chế biến thực phẩm Cô Hoàn, tọa lạc tại xã Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp, đây là một trong những cơ sở sản xuất nem Lai Vung lâu đời của tỉnh Đồng Tháp. Các nhân viên vẫn đang tất bật chế biến, gói nem và làm các công đoạn khác.
Những ngày bình thường, tại cơ sở này có từ 50-60 nhân viên, dịp lễ, Tết thì số nhân viên tăng gần gấp đôi do sản lượng cần đáp ứng cho thị trường tăng gấp 3-4 lần ngày bình thường. Tại đây còn có một cửa hàng bày bán nem, thu hút đông du khách tìm đến mua và tham quan.
Cơ sở chế biến thực phẩm Cô Hoàn chính thức mở xưởng chế biến nem vào năm 1992 tại xã Tân Thành, huyện Lai Vung cũ, nay là xã Lai Vung. Anh Lê Hoàng Minh Nhật, đại diện Cơ sở chế biến thực phẩm Cô Hoàn nhớ lại: “Trước đây nội tôi chỉ làm nem ăn trong gia đình hoặc đãi đám tiệc. Mẹ tôi làm giáo viên tên là Hoàn. Quá trình đi dạy học, mẹ làm thêm nghề nem để có thu nhập. Nem hồi ấy được bán cho hàng xóm và học trò trường mẹ dạy học. Những chiếc nem được mọi người yêu thích và quen gọi là nem cô Hoàn”.
Lúc đầu Cơ sở chế biến thực phẩm Cô Hoàn làm “bỏ mối” ở gần các bến phà, rồi bán cho các khách hàng lẻ (qua trung gian là những người bán báo, vé số sẵn lấy nem đem đi bán).
Từ khi có cơ sở mới ở Lấp Vò, nem Cô hoàn được bán đến tận tay người tiêu dùng chứ không qua trung gian. Hiện, cơ sở có hơn 10 cửa hàng bán lẻ tại các trạm dừng chân, cửa hàng trong và ngoài tỉnh. Ngoài ra, các sản phẩm của cơ sở này đã vào thị trường nhiều siêu thị. Cơ sở cũng hướng đến quảng bá trên sàn thương mại điện tử, liên kết với người nổi tiếng để bán trên TikTok Shop.
Từ lúc đầu chỉ sản xuất nem, nhờ áp dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, đến nay, cơ sở có hơn 30 sản phẩm như: Pa-tê, bì dai, chả lụa, nem chua, bì mắm, chả hoa… Tính đến tháng 10/2025, cơ sở có 12 sản phẩm đạt OCOP, trong đó nem chua, bì mắm, chả hoa đạt sản phẩm OCOP 4 sao, 9 sản phẩm còn lại đạt OCOP 3 sao. Cơ sở chế biến thực phẩm Cô Hoàn cũng được sử dụng chứng nhận nhãn hiệu “Made in Đồng Tháp” đối với sản phẩm nem Cô Hoàn.
Làng nghề làm nem Lai Vung có hơn 20 cơ sở sản xuất nem, với sản lượng hàng trăm nghìn chiếc nem mỗi ngày, doanh thu ước đạt hơn 60 tỷ đồng/năm. Những cơ sở sản lượng nhiều và lượng phân phối lớn như: Cô Hoàn, Út Thẳng, Hoàng Khánh, Giáo Thơ... thu hút tổng cộng hơn 300 lao động tham gia.
Nghề làm nem ở Lai Vung đã trải qua nhiều thế hệ. Với hương vị thơm ngon cùng sự tiện dụng (mang đi dễ dàng với chùm 10 chiếc nem), nem Lai Vung là một trong những đặc sản trứ danh của Đồng Tháp và nay nổi tiếng trong cả nước. Hiện, với sự thuận tiện của đường giao thông, những chiếc nem Lai Vung được chuyển đi xa hơn, có mặt khắp các tỉnh thành cả nước. Đặc biệt, nem thành phẩm có thể để ngăn mát tủ lạnh dùng dần trong một thời gian dài.
Phát huy giá trị chiếc nem
Theo Bảo tàng tỉnh Đồng Tháp, nghề làm nem ở huyện Lai Vung ra đời vào khoảng năm 1960. Người đầu tiên nghĩ và làm ra món nem Lai Vung là bà Nguyễn Thị Mặn (Tư Mặn) ở ấp Tân Khánh, xã Tân Thành, quận Đức Thành, tỉnh Sa Đéc (nay là xã Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp).
Nem chủ yếu được bà Tư Mặn làm để cúng trong dịp lễ giỗ, Tết. Bà con trong vùng ăn thử thấy ngon, lạ miệng lại có thể bảo quản dùng dần được cả tuần nên nhiều người thích thú tìm đến bà học nghề.
Các nguyên vật liệu chế biến món nem Lai Vung, gồm: Thịt heo, da heo, lá vông, lá chuối, dây chuối. Đây là những nguyên liệu quen thuộc sẵn có tại địa phương kết hợp cùng một số gia vị phổ biến trong chế biến thức ăn hằng ngày tạo nên đặc sản nem Lai Vung, tỉnh Đồng Tháp.
Nem Lai Vung thỏa mãn thực khách ở cả thị giác, khứu giác và vị giác. Lớp thịt nem màu đỏ hồng tươi, điểm xuyết bằng hạt tiêu đen, lát tỏi trắng, lót lá vông xanh. Vị nem chua thanh mà ngọt, mặn nồng mà cay… tất cả hòa quyện vào nhau tạo nên món ngon hấp dẫn đi vào lòng thực khách bốn phương với câu thơ quen thuộc: “Lai Vung là xứ lạ lùng/nem chua mà ngọt, thơm lừng mà say…”.
Nghề làm nem Lai Vung dù trải qua bao thăng trầm nhưng vẫn tồn tại và phát triển. Năm 2012, nem Lai Vung được Sách Kỷ lục Việt Nam ghi nhận nằm trong top 10 đặc sản nem, chả nổi tiếng Việt Nam.
Đặc biệt, năm 2013, nem Lai Vung nằm trong top 50 đặc sản quà tặng Việt Nam lần thứ nhất do Trung tâm Sách Kỷ lục Việt Nam công bố. Một số cơ sở sản xuất nem Lai Vung đã được cấp Giấy chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao, 4 sao và có mặt trong Top những mặt hàng quà tặng đặc sản địa phương .
Để giữ vững thương hiệu nem Lai Vung trên thị trường, các cơ sở làm nem xây dựng cho mình thương hiệu uy tín, luôn đảm bảo chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm và tiêu chí về vệ sinh môi trường, không ngừng nâng cao chất lượng, cải tiến mẫu mã sản phẩm, đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của thị trường và du khách.
Bà Đặng Thị Ngọc Thùy, chủ cơ sở nem Hoàng Khánh, xã Lai Vung cho biết: “Chúng tôi rất vui mừng vì bao nỗ lực để có ba sản phẩm OCOP 3 sao lên 4 sao. Từ ngày đạt sản phẩm OCOP 4 sao, tất cả công nhân, nghệ nhân của cơ sở luôn cố gắng làm thật tốt để bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng, xứng đáng với đánh giá tiêu chuẩn. Mỗi người trong cơ sở đều luôn có ý thức lắng nghe khách hàng để những chiếc nem ngày càng ngon hơn, mẫu mã của sản phẩm đẹp hơn.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp Huỳnh Minh Tuấn đánh giá cao và biểu dương những nỗ lực của cấp ủy, chính quyền và các hộ dân làm nghề trong việc gìn giữ, bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống làng nghề nem. Thời gian tới, địa phương tiếp tục thúc đẩy trách nhiệm bảo tồn, phát huy di sản nghề làm nem Lai Vung, phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, góp phần quan trọng để di sản được lan tỏa, đáp ứng mục tiêu không ngừng nâng cao đời sống của nhân dân.
