Theo AFP, kế hoạch trên của EU và Italy được công bố tại Hội nghị thượng đỉnh EU diễn ra ở Thủ đô Rome mới đây và được xem là bước đi cụ thể trong chiến lược dài hạn của Italy và EU nhằm giải quyết gốc rễ các nguyên nhân kinh tế - xã hội khiến người dân châu Phi buộc phải rời bỏ quê hương, mà Italy là cửa ngõ đầu tiên tiếp nhận làn sóng di cư, tị nạn. Kế hoạch trên tập trung hỗ trợ các lĩnh vực trọng yếu như năng lượng, hạ tầng, y tế và nông nghiệp, đồng thời thúc đẩy thương mại và đầu tư giữa Italy với các nước đối tác.
Điểm nhấn trong kế hoạch là hai dự án chiến lược: Hành lang đường sắt Lobito - một trục kết nối quan trọng phục vụ giao thương nội khối châu Phi và hệ thống liên lạc xuyên lục địa Blue-Raman, với tổng vốn đầu tư khoảng 1,2 tỷ euro. Nhiều doanh nghiệp chủ lực của Italy như Tập đoàn dầu khí Eni, Công ty điện Terna và Tập đoàn nông nghiệp Bonifiche Ferraresi sẽ trực tiếp tham gia các dự án này.
Phát biểu ý kiến tại sự kiện, Chủ tịch Liên minh châu Phi (AU) Mahmoud Ali Youssouf đánh giá cao sáng kiến đầu tư của EU và Italy, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của Hành lang Lobito trong việc tăng cường kết nối và trao đổi thương mại tại “lục địa đen”.
Ngoài ra, một sáng kiến mới của Thủ tướng Meloni cũng được đưa ra nhằm xử lý gánh nặng về nợ của các nước châu Phi. Cụ thể, khoảng 235 triệu euro (khoảng 270,8 triệu USD) nợ của các quốc gia châu Phi sẽ được chuyển đổi thành các dự án phát triển tại chỗ trong vòng 10 năm tới. Bên cạnh đó, sáng kiến cũng hướng đến mục tiêu dài hạn là giảm tới 50% gánh nặng nợ cho các quốc gia có thu nhập trung bình thấp ở châu Phi.
Trước đến nay, châu Âu thường xử lý khoản nợ của các quốc gia châu Phi bằng cách đòi nợ hoặc giảm nợ, song sáng kiến nói trên tiếp cận ở chiều hướng khác biệt khi cho phép các nước châu Phi sử dụng phần nợ được chuyển đổi để đầu tư vào các lĩnh vực thiết yếu như giao thông, năng lượng, giáo dục, y tế hoặc nông nghiệp bền vững. Quá trình triển khai sẽ có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan của châu Âu và châu Phi, bảo đảm các dự án phù hợp với nhu cầu thực tiễn và ưu tiên phát triển riêng của từng nước.
Theo nhận định của Bloomberg, hiện một phần đáng kể nợ công của các quốc gia châu Phi được xếp vào nhóm rủi ro cao, trong đó nhiều nước đã hoặc đang đứng trước nguy cơ vỡ nợ do phụ thuộc vào xuất khẩu nguyên liệu thô, dư địa tài khóa hạn chế, tác động kéo dài của đại dịch Covid-19 và biến động kinh tế toàn cầu. Các quốc gia như Zambia, Ghana, Ethiopia hay Sudan đã phải tái cơ cấu hoặc tuyên bố vỡ nợ trong thời gian qua. Trong bối cảnh đó, nhiều nước chủ nợ - bao gồm các quốc gia EU - buộc phải cân nhắc các phương án như xóa nợ một phần, giãn thời hạn thanh toán hoặc hoán đổi nợ thành đầu tư phát triển. Dù vậy, giới chuyên gia lưu ý rằng không phải toàn bộ nợ của châu Phi đều là “nợ khó đòi”, bởi vẫn có những nền kinh tế thực hiện nghĩa vụ tài chính đúng hạn và giữ được độ tín nhiệm tương đối ổn định.
Vì thế, sáng kiến của Italy và EU được đánh giá là động thái mang tính hệ thống, thể hiện cách tiếp cận linh hoạt, bền vững và cùng có lợi trong quan hệ hợp tác hai bên trong giai đoạn mới.
Theo giới phân tích tài chính, kế hoạch của Italy phù hợp với sáng kiến Global Gateway - một chiến lược của EU được khởi động từ năm 2021 nhằm huy động tới 300 tỷ euro cho các dự án phát triển cơ sở hạ tầng toàn cầu đến năm 2027. Thủ tướng Meloni khẳng định: “Châu Âu cần một cách tiếp cận thực tế và tầm nhìn dài hạn với châu Phi, không chỉ để kiểm soát di cư, mà còn để cùng nhau phát triển vì sự ổn định và thịnh vượng bền vững”.
Sáng kiến của EU và Italy được hy vọng sẽ là biện pháp giải quyết tận gốc vấn đề di cư tại châu Phi, vốn đang ngày càng trầm trọng. Người phát ngôn của Cao ủy LHQ về người tị nạn (UNHCR), bà Eujin Byun cho biết, đã có hơn bốn triệu người chạy trốn khỏi Sudan kể từ khi cuộc xung đột tại nước này nổ ra hồi tháng 4/2023.
Theo bà Byun, con số trên là một “cột mốc tàn khốc”, đồng thời cảnh báo dòng người tiếp tục di cư sẽ đe dọa sự ổn định của khu vực và toàn cầu. UNHCR mô tả tình trạng khẩn cấp nhân đạo ngày càng trầm trọng ở miền đông CH Chad, nơi số lượng người tị nạn Sudan đã tăng gấp ba lần kể từ khi xung đột nổ ra tại nước này. CH Chad đã tiếp nhận hơn 400.000 người tị nạn Sudan trước khi xung đột bắt đầu và con số này hiện đã vượt quá 1,2 triệu.
