Đưa người khuyết tật vào trung tâm chuyển đổi số: Góc nhìn từ dữ liệu cộng đồng

Báo cáo “Khảo sát năng lực kỹ thuật số của người khuyết tật tại Việt Nam” cho thấy, với nhóm đối tượng đặc biệt này, khoảng cách số không chỉ là vấn đề thiết bị, mà là khoảng cách về năng lực, khả năng tiếp cận và thiết kế hệ thống.

Gian hàng của các hợp tác xã, nhóm do người khuyết tật làm chủ tại một sự kiện về người khuyết tật tại Hà Nội, tháng 12/2025. (Ảnh ILO Việt Nam).
Gian hàng của các hợp tác xã, nhóm do người khuyết tật làm chủ tại một sự kiện về người khuyết tật tại Hà Nội, tháng 12/2025. (Ảnh ILO Việt Nam).

Đưa tiếng nói và dữ liệu của người khuyết tật vào trung tâm của quá trình chuyển đổi số

Nhân dịp Ngày Người khuyết tật Việt Nam lần thứ 28 (18/4/1998-18/4/2026), Viện Nghiên cứu Quản lý phát triển bền vững (MSD), cùng Đối tác “Không để ai bị bỏ lại phía sau” (LNOB) Việt Nam giới thiệu báo cáo “Khảo sát năng lực kỹ thuật số của người khuyết tật tại Việt Nam” (sau đây gọi tắt là báo cáo).

Theo Luật Người khuyết tật năm 2010, ngày 18/4 hằng năm là Ngày Người khuyết tật Việt Nam. Vào năm 2025, chủ đề của Ngày Người khuyết tật Việt Nam được lựa chọn là “Công nghệ số và khả năng tiếp cận cho người khuyết tật”.

Còn trong năm 2026, Bộ Y tế công bố chủ đề của sự kiện này là “Thúc đẩy quyền tham gia của người khuyết tật - Kiến tạo đột phá phát triển”. Thông điệp này nhằm nâng cao nhận thức của xã hội về quyền của người khuyết tật, đồng thời thúc đẩy các hoạt động hỗ trợ, tạo điều kiện để nhóm đối tượng yếu thế này hòa nhập cộng đồng.

Báo cáo “Khảo sát năng lực kỹ thuật số của người khuyết tật tại Việt Nam” được xây dựng hướng tới chủ đề năm 2026 nêu trên của Bộ Y tế, nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động trong toàn xã hội.

Việc công bố báo cáo là một đóng góp cụ thể nhằm hiện thực hóa chủ đề này, thông qua việc đưa tiếng nói và dữ liệu của người khuyết tật vào trung tâm của quá trình chuyển đổi số.

phien-giao-dich-viec-lam-cho-nguoi-khuyet-tat.jpg
Một phiên giao dịch việc làm lồng ghép tuyển dụng lao động khuyết tật tại Hà Nội, tháng 11/2025. (Ảnh nhandan.vn)

Báo cáo sử dụng phương pháp dữ liệu cộng đồng (Citizen-Generated Data), với khảo sát 201 người khuyết tật tại 5 tỉnh, thành phố, kết hợp phỏng vấn sâu và tham vấn các bên liên quan.

Kết quả cho thấy: 91% người khuyết tật tham gia khảo sát có thiết bị số, nhưng năng lực sử dụng chủ yếu ở mức cơ bản; Kỹ năng số nâng cao còn hạn chế, đặc biệt trong học tập, làm việc và tạo nội dung số; Công nghệ trợ năng chưa được tích hợp đầy đủ, tạo rào cản lớn trong tiếp cận; Hơn một nửa người tham gia chưa tiếp cận hiệu quả với trí tuệ nhân tạo (AI), cho thấy nguy cơ hình thành khoảng cách số mới; Dịch vụ công trực tuyến còn nhiều rào cản, từ giao diện, hướng dẫn đến thao tác sử dụng.

Những phát hiện này từ báo cáo cho thấy, khoảng cách số không chỉ là vấn đề thiết bị, mà là khoảng cách về năng lực, khả năng tiếp cận và thiết kế hệ thống.

Bà Nguyễn Thị Hương, đại diện Hội Người khuyết tật thành phố Đà Nẵng, chia sẻ: “Mức độ sử dụng mẫu khảo sát của Hội chỉ gồm 20 người trong tổng số 201 người khuyết tật thuộc nhiều dạng tật khác nhau, nhưng trong quá trình trực tiếp thu thập và thực hiện khảo sát, tôi nhận thấy người khuyết tật hiện đang đối mặt với rất nhiều rào cản trong tiếp cận và sử dụng công nghệ số. Những hạn chế về cơ hội học tập, kỹ năng số và khả năng tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến là những khó khăn phổ biến. Nhiều quy trình dịch vụ công có giao diện phức tạp, hướng dẫn chưa rõ ràng, khiến người khuyết tật gặp khó khăn trong thao tác. Đối với người khuyết tật ở khu vực nông thôn, những rào cản này còn lớn hơn khi điều kiện thiết bị và khả năng tiếp cận công nghệ còn hạn chế. Từ thực tế đó, tôi nhận thấy rất cần sự chung tay của cộng đồng và xã hội để hỗ trợ nâng cao kỹ năng số, đồng thời mở ra cơ hội việc làm để người khuyết tật có thể hòa nhập và tham gia tích cực hơn vào đời sống xã hội”.

Còn bà Nguyễn Thị Lan Anh, Phó Chủ tịch Liên hiệp hội về Người khuyết tật Việt Nam, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển cộng đồng, nhấn mạnh: “Công nghệ số, đặc biệt là AI, đang mở ra cơ hội chưa từng có cho người khuyết tật, nhưng nếu thiếu cách tiếp cận bao trùm, chính nó cũng có thể làm gia tăng bất bình đẳng. Báo cáo cho thấy một điều: Cần sự vào cuộc đồng bộ và có trách nhiệm của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội để bảo đảm mọi người đều được hưởng lợi từ tiến trình chuyển đổi số”.

Giúp người khuyết tật từ tiếp cận đến tham gia và đồng kiến tạo

Báo cáo nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh AI đang trở thành nền tảng mới của xã hội số, người khuyết tật cần được bảo đảm không chỉ quyền tiếp cận, mà còn quyền tham gia và đồng thiết kế các giải pháp công nghệ.

Điều này không chỉ giúp bảo đảm công bằng, mà còn góp phần khai thác hiệu quả nguồn lực xã hội, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

nguyen-phuong-linh-vien-truong-msd.jpg
Bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng MSD. (Ảnh BTC)

Bà Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng MSD, Điều phối Đối tác LNOB, cho rằng, chủ đề của Ngày Người khuyết tật năm nay nhấn mạnh quyền tham gia của người khuyết tật, và báo cáo này chính là một bước cụ thể hóa điều đó. Khi người khuyết tật không chỉ được hỏi ý kiến mà thực sự tham gia vào quá trình tạo ra dữ liệu, thiết kế và phản biện chính sách, chúng ta mới có thể xây dựng được một hệ sinh thái số bao trùm và bền vững. Với dữ liệu từ 201 người khuyết tật với các dạng tật khác nhau tại 5 địa phương, chúng tôi coi đó là 201 câu chuyện, 201 hoàn cảnh và 201 tiếng nói khác nhau của người khuyết tật. Báo cáo không chỉ phản ánh khả năng tiếp cận công nghệ, mà còn làm rõ những khoảng cách trong việc sử dụng và tham gia vào môi trường số.

Thạc sĩ Nguyễn Phương Linh kỳ vọng, báo cáo sẽ trở thành nguồn tham chiếu hữu ích để các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp thiết kế chính sách và giải pháp chuyển đổi số theo hướng bao trùm ngay từ khâu thiết kế.

luat-su-nguyen-thi-bich-diep-msd.jpg
Luật sư Nguyễn Thị Bích Điệp, tác giả chính của báo cáo, chia sẻ thông tin. (Ảnh BTC)

Luật sư Nguyễn Thị Bích Điệp, chuyên gia phát triển bao trùm, cố vấn cấp cao MSD, tác giả chính của báo cáo, cho hay, điểm cốt lõi của báo cáo là dữ liệu được tạo ra từ chính cộng đồng người khuyết tật. Những trải nghiệm thực tế này không chỉ phản ánh các rào cản đang tồn tại, mà còn giúp xác định rõ những giải pháp phù hợp và khả thi hơn trong thiết kế chính sách và công nghệ.

Việc bảo đảm quyền tham gia của người khuyết tật không chỉ là yêu cầu về công bằng xã hội, mà còn là động lực để kiến tạo một nền kinh tế số bền vững, đúng với tinh thần “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Có thể bạn quan tâm

Quang cảnh lễ bàn giao nhà tại ấp 1 xã Vị Thanh 1, thành phố Cần Thơ. (Ảnh: VĂN ÚT)

Cần Thơ triển khai hiệu quả chương trình xóa nhà tạm cho con người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học

Theo kế hoạch, từ ngày 7 đến 17/9/2026, thành phố Cần Thơ triển khai hỗ trợ xây dựng, sửa chữa 125 căn nhà cho con đẻ của người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học tại 47 xã, phường. Trong đó, 65 căn được xây mới và 60 căn sửa chữa, với tổng kinh phí 9,5 tỷ đồng.

Hội nghị KOL toàn quốc lần thứ 2, KOL Summit 2026, diễn ra tại Thành phố Hồ Chí Minh. (Ảnh: TÙNG ANH)

Xây dựng và nâng cao sức đề kháng số

Sự kiện KOL Summit 2026 vừa diễn ra tại Thành phố Hồ Chí Minh đã đặt ra không ít vấn đề về trách nhiệm và niềm tin trên không gian mạng. Phải chăng càng đông, càng ồn, một nội dung càng dễ được xem là đang được nhiều người quan tâm, đồng tình, thậm chí tin tưởng? 

Lực lượng chức năng và người dân xã Trần Phú (Hà Nội) đắp đê chống tràn.

Dồn sức chống úng ngập sau mưa lớn

Những ngày qua, mưa lớn liên tục diễn ra trên diện rộng cùng với mực nước các sông chảy qua địa bàn Thành phố Hà Nội dâng cao đã làm ngập nhiều tuyến đường nội thành, nước tràn qua đê gây ngập úng nhiều khu dân cư vùng ngoại thành. Thành phố đang tích cực triển khai các giải pháp ứng phó mưa lũ, giảm thiệt hại do thiên tai.

Tin nổi bật ngày 17/9: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm làm việc với Ban Chỉ đạo Tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam; Giá xăng dầu đồng loạt tăng

Tin nổi bật ngày 17/9: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm làm việc với Ban Chỉ đạo Tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam; Giá xăng dầu đồng loạt tăng

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm làm việc với Ban Chỉ đạo Tổng kết 100 năm Đảng lãnh đạo cách mạng Việt Nam; Thông qua kết quả kiểm tra, giám sát đối với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội; Giá xăng dầu đồng loạt tăng... là một số tin tức nổi bật trong ngày 17/9/2026.

Ảnh minh họa. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

Tạm thời phân luồng giao thông qua tuyến đường nối Quốc lộ 32 với Tỉnh lộ 174 do sạt lở

Do ảnh hưởng của mưa lớn, tuyến đường nối Quốc lộ 32 với Tỉnh lộ 174 qua xã Phình Hồ, tỉnh Lào Cai xảy ra sạt lở ta-luy âm nghiêm trọng, làm mất hoàn toàn nền và mặt đường tại 2 vị trí. Sở Xây dựng tỉnh Lào Cai đã tổ chức cấm đường và phân luồng giao thông tạm thời qua khu vực này từ 15 giờ 30 phút ngày 17/9.

 Lực lượng chức năng xã Nghĩa Lộc sơ tán người dân đến nơi an toàn. (Ảnh: Cơ sở cung cấp)

Nước sông Con dâng cao, hàng chục hộ dân ở Nghệ An phải di dời

Đến chiều 17/9, mực nước sông Con ở Nghệ An tiếp tục dâng cao, gây ngập cục bộ tại nhiều khu dân cư trên địa bàn xã Tân An và Tân Kỳ, chính quyền địa phương đã khẩn trương triển khai phương tiện, lực lượng hỗ trợ người dân di dời, bảo đảm an toàn tính mạng và tài sản.

Mực nước các sông dâng cao, nhiều hộ dân sống ven sông đã ngập lụt (Ảnh: Đại Nghĩa)

Ninh Bình, di dời 94 hộ dân khu vực ngoài đê tới nơi an toàn

Theo Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự tỉnh Ninh Bình, do có mưa vừa, mưa to kéo dài trong nhiều ngày qua trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, đã khiến nhiều địa phương ảnh hưởng. Tính đến trưa 17/9, đã có 3.042 hộ dân sống ngoài đê ngập nước, chủ yếu tại các địa phương như Gia Viễn, Thanh Sơn, Gia Tường, Phù Vân, Thanh Lâm...