Đưa khoa học xã hội đến gần công chúng

Thời gian qua, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã triển khai nhiều hoạt động hữu ích, với mục tiêu mang khoa học đến gần công chúng, phát huy tinh thần đổi mới sáng tạo, góp phần xây dựng xã hội tri thức. Tuy nhiên, theo đánh giá chung, việc tôn vinh, lan tỏa các giá trị khoa học trong cộng đồng vẫn còn nhiều hạn chế.

Ảnh minh họa.
Ảnh minh họa.

Những thành tựu đáng tự hào

Trong hành trình hơn 70 năm hình thành và phát triển, khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu to lớn. Theo thống kê tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, có 21 công trình, cụm công trình khoa học của Viện được trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh và 28 công trình, cụm công trình được trao tặng giải thưởng Nhà nước ở nhiều lĩnh vực khác nhau như: Lịch sử, văn học, văn hóa, tôn giáo, dân tộc, xã hội, ngôn ngữ, Hán Nôm. Nhiều nhà khoa học xã hội tên tuổi, trở thành danh nhân, niềm tự hào của đất nước như: Giáo sư, Viện sĩ Nguyễn Khánh Toàn, Giáo sư Trần Huy Liệu, Giáo sư Đặng Thai Mai, Giáo sư Trần Văn Giàu, Giáo sư Cao Xuân Huy, Giáo sư Nguyễn Đổng Chi, Giáo sư Đào Duy Anh, Giáo sư, Viện sĩ Phạm Huy Thông, Giáo sư Nguyễn Văn Huyên, Giáo sư Trần Đức Thảo… Với hàng nghìn đầu sách về khoa học xã hội đã được xuất bản, cùng với hàng triệu tác phẩm đăng tải trên các tạp chí khoa học danh tiếng trong nước và quốc tế… Công trình nghiên cứu của các nhà khoa học xã hội đã thẩm thấu vào đời sống thông qua những kết quả, bài học đóng góp vào việc tư vấn, hoạch định đường lối phát triển đất nước, các chính sách xã hội, pháp luật, quốc phòng an ninh… Khoa học xã hội ngày càng góp phần nâng cao trình độ dân trí, đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài; tuyên truyền, giáo dục cũng như tổ chức và định hướng xã hội thực hiện các nhiệm vụ lịch sử.

Trong một thời gian dài, những công trình nghiên cứu của các nhà khoa học thường chỉ hạn hẹp công bố trong giới học thuật. Tuy nhiên, đây là các giá trị mang tính lịch sử, nhân văn sâu sắc, rất cần được tôn vinh để công chúng có cơ hội được tìm hiểu, chia sẻ, học tập và thực hành trong đời sống. Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Tiến sĩ Đặng Xuân Thanh cho rằng, công tác giới thiệu, quảng bá các thành tựu nghiên cứu ra xã hội vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và vị thế của Viện. Do vậy, cần có những hình thức giới thiệu phù hợp, gần gũi và sinh động. Tiến sĩ Rơ Đăm Thị Bích Ngọc, Viện Xã hội học và Tâm lý học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) chia sẻ: “Rất cần có những phương thức trưng bày, triển lãm các thành tựu, công trình nghiên cứu của các nhà khoa học xã hội Việt Nam. Chúng tôi tự hào về các bậc tiền bối, những người thầy thế hệ trước đã tạo dựng nền móng cho khoa học xã hội Việt Nam, đóng góp nhiều công trình nghiên cứu giá trị, giúp Đảng, Nhà nước trong công tác hoạch định đường lối, chính sách phát triển đất nước. Khoa học xã hội và nhân văn với vai trò kiến tạo nền tảng tinh thần, có khả năng truyền cảm hứng rất mạnh mẽ tới công chúng, khích lệ tinh thần học hỏi và nghiên cứu trong thế hệ trẻ. Việc giới thiệu các công trình nghiên cứu đến công chúng vừa là động lực sáng tạo cho nhà khoa học, vừa góp phần thúc đẩy một xã hội tri thức, không ngừng khám phá để đổi mới, phát triển”.

Nhịp cầu nối tri thức

Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam hiện đang thực hiện Đề án: “Trưng bày thành tựu nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn theo chủ đề”, với mục tiêu đưa các thành tựu nghiên cứu của các nhà khoa học đến gần hơn với công chúng. Theo đó, các đơn vị nghiên cứu trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam sẽ lần lượt tổ chức trưng bày các công trình nghiên cứu trọng điểm, đặc sắc của mình trong không gian rộng rãi, đẹp, hiện đại tại trụ sở chính của Viện tại Hà Nội. Đơn vị tổ chức trưng bày đầu tiên là Viện Khảo cổ học với nhiều công trình, giá trị độc đáo như: Mô hình trống đồng Đông Sơn, kết quả của 02 đề tài nghiên cứu cấp cơ sở, lá đề chim phượng-bảo vật quốc gia ở Hoàng thành Thăng Long, được tìm thấy tại Khu di tích Khảo cổ học 18 Hoàng Diệu (Ba Đình, Hà Nội), hình ảnh 3D kiến trúc cung điện Kính Thiên thời Lê Sơ. Ngoài ra, là 300 số tạp chí Khảo cổ học có chất lượng được công chúng và giới khoa học đánh giá cao, nhiều bộ sách quý về khảo cổ học của các nhà khoa học hàng đầu như Giáo sư Phạm Huy Thông, Giáo sư Hà Văn Tấn, Phó Giáo sư Tống Trung Tín…

Ngay trong những ngày đầu năm mới 2026, đợt trưng bày tiếp theo của Viện Sử học và Viện Kinh tế Việt Nam và thế giới với chủ đề: “Dưới cờ Đảng quang vinh: Việt Nam 40 năm Đổi mới và khát vọng trong kỷ nguyên vươn mình” đã thu hút sự quan tâm của đông đảo nhà khoa học và công chúng. Đây là hoạt động thiết thực của giới khoa học xã hội và nhân văn chào mừng Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV. Viện Sử học công bố, trưng bày nhiều công trình nghiên cứu giá trị như: Bộ Lịch sử Việt Nam 15 tập, một số công trình Hán Nôm tiêu biểu, một số công trình nghiên cứu phục vụ các nhiệm vụ chính trị bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia. Viện Kinh tế Việt Nam và thế giới công bố, trưng bày các thành tựu và công trình nghiên cứu trong các giai đoạn lịch sử từ kháng chiến chống Mỹ đến giai đoạn đổi mới và hội nhập hiện nay. Những công trình nghiên cứu về kinh tế vĩ mô, hội nhập quốc tế, tăng trưởng xanh, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số… của Viện Kinh tế Việt Nam và thế giới đã cung cấp cho công chúng một bức tranh toàn cảnh về đóng góp của các nhà khoa học trong lĩnh vực này vào việc hoạch định đường lối, chính sách phát triển kinh tế đất nước.

Không gian trưng bày thành tựu khoa học xã hội nhân văn được các chuyên gia đánh giá có nội dung hấp dẫn, kết hợp hài hòa, phong phú giữa hiện vật, hình ảnh, tư liệu, thư pháp... gần gũi và dễ tiếp cận với người xem.

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, việc trưng bày, công bố rộng rãi các thành tựu, công trình là lời khẳng định mạnh mẽ về vai trò không thể thay thế của khoa học xã hội và nhân văn. Trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước, khoa học xã hội và nhân văn sẽ tiếp tục là nguồn lực trí tuệ quan trọng, góp phần định hướng giá trị, dự báo xu thế và kiến tạo con đường phát triển bền vững, phồn vinh và hạnh phúc. Đồng thời, lan tỏa niềm tự hào, niềm tin, khát vọng cống hiến của các nhà khoa học và công chúng yêu khoa học vào sự nghiệp kiến thiết, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Có thể bạn quan tâm

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng trao chứng nhận đơn vị đồng hành Hệ sinh thái Đổi mới sáng tạo Hà Nội cho các doanh nghiệp.

Gắn kết "ba nhà" trong đổi mới sáng tạo

Mô hình hợp tác “ba nhà” giữa nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp không phải là khái niệm mới. Nhưng việc ba bên cùng tham gia sáng lập và vận hành một trung tâm đổi mới sáng tạo theo cơ chế “nhà nước định hướng-doanh nghiệp vận hành” thể hiện cách tiếp cận cụ thể và thực chất hơn trong tổ chức hệ sinh thái.

Phát hiện nhiều vụ án về tài sản số không đồng nghĩa với rủi ro gia tăng mà phản ánh quá trình "làm sạch" tất yếu của một lĩnh vực mới.

Công nghệ - yếu tố then chốt trong phòng, chống tội phạm tài sản số

Theo ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), xu hướng nhiều vụ án về tài sản số được phát hiện, xử lý cho thấy sự tiến bộ của các công cụ truy vết on-chain, năng lực chuyên môn của cơ quan thực thi pháp luật và mức độ phối hợp chặt chẽ giữa sàn giao dịch-tổ chức tài chính-nhà quản lý.

Hoạt động nghiên cứu khoa học với trang thiết bị hiện đại tại Trường đại học Phenikaa. (Ảnh: Kim Bách/Báo Nhân Dân)

Làm chủ công nghệ chiến lược

Khoa học và công nghệ thế giới đã bước sang một giai đoạn mới khi nhiều công nghệ nền tảng mang tính chiến lược phát triển rất nhanh, thu hút mạnh nguồn tri thức, vốn đầu tư và được ứng dụng rộng rãi.

Bộ thiết bị thu phát tín hiệu Internet vệ tinh Starlink.

Hoàn thiện nền tảng hạ tầng số quốc gia

Cục Tần số vô tuyến điện (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, đơn vị này đã chính thức cấp giấy phép sử dụng tần số và thiết bị vô tuyến điện cho Công ty TNHH Starlink Services Việt Nam.

AI giúp du khách khám phá điểm tham quan, đề xuất nhà hàng, xây dựng lịch trình du lịch cá nhân hóa và dịch ngôn ngữ theo thời gian thực.

Du khách Việt dẫn đầu châu Á về xu hướng sử dụng AI khi lên kế hoạch du lịch

Du khách Việt Nam đang dẫn đầu khu vực về mức độ sẵn sàng sử dụng trí tuệ nhân tạo khi lên kế hoạch du lịch. Theo đó, người Việt đã sử dụng AI để gợi ý điểm tham quan và hoạt động địa phương, đề xuất nhà hàng và lựa chọn ẩm thực, xây dựng lịch trình du lịch cá nhân hóa và dịch ngôn ngữ theo thời gian thực.

[Infographic] Quy trình xét chọn sáng kiến đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

[Infographic] Quy trình xét chọn sáng kiến đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, Chính phủ vừa ban hành Quyết định 2266/QĐ-TTg về Quy trình xét chọn sáng kiến đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đây là cơ sở quan trọng để thu hút các giải pháp sáng tạo, khả thi nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn lớn của đất nước.

Quang cảnh hội nghị. (Ảnh: INDIAai)

Định hình tương lai trí tuệ nhân tạo lấy con người làm trung tâm

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành một trong những động lực lớn nhất định hình tương lai nhân loại, Hội nghị Thượng đỉnh Tác động của trí tuệ nhân tạo năm 2026 tổ chức tại New Delhi (Ấn Độ) đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng quốc tế.

 Việt Nam sẽ tạo dấu ấn khi khoa học được dẫn lối bằng khát vọng phụng sự Tổ quốc

Việt Nam sẽ tạo dấu ấn khi khoa học được dẫn lối bằng khát vọng phụng sự Tổ quốc

“Khi khoa học được dẫn lối bằng khát vọng phụng sự Tổ quốc, dấu ấn Việt Nam hoàn toàn có thể hiện diện đầy tự hào và xứng đáng trên bản đồ công nghệ thế giới". Trả lời phỏng vấn Báo Nhân Dân nhân dịp đầu xuân Bính Ngọ, PGS, TS Dương Minh Hải (Đại học Quốc gia Singapore - NUS tự tin khẳng định.