Việc bảo vệ trẻ em trước mặt trái của mạng xã hội, không làm ảnh hưởng đến không gian phát triển kỹ năng số là thách thức kép của nhiều quốc gia.
Cuối năm 2025, Australia trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới triển khai lệnh cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Theo đó, các nền tảng như Facebook, TikTok… có thể đối mặt mức phạt lên tới hơn 30 triệu USD, nếu không có biện pháp ngăn chặn người dùng dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản.
Đến nay, các công ty công nghệ đã chặn quyền truy cập của ít nhất 4,7 triệu tài khoản được xác định là của trẻ em. Lệnh cấm nêu trên không những tạo ra sự thay đổi mang tính bước ngoặt đối với nỗ lực bảo vệ trẻ em Australia trên môi trường trực tuyến, mà còn tiếp thêm động lực để nhiều nước xem xét thiết lập lằn ranh ngăn cách trẻ em và thế giới ảo.
Sau Australia, mới đây, Hạ viện Pháp thông qua dự luật cấm trẻ em dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron coi đây là bước đi quyết liệt nhằm bảo vệ trẻ em khỏi những tác động tiêu cực do việc tiếp xúc quá mức với các thiết bị điện tử. Tại Anh, Thủ tướng Keir Starmer cũng tuyên bố sẽ sớm đưa ra những giải pháp cụ thể, sau khi khoảng 60 nghị sĩ Công đảng kêu gọi ban hành lệnh cấm người dùng dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Nhiều quốc gia khác như Đan Mạch, Malaysia, Brazil, Indonesia và New Zealand cũng đang cân nhắc các biện pháp tương tự.
Có nhiều nguyên nhân khiến các nước mạnh tay giới hạn độ tuổi tham gia mạng xã hội. Theo nhiều nhà khoa học, việc tiếp xúc quá mức với mạng xã hội có thể kéo theo những hệ lụy nghiêm trọng đối với sự phát triển cả về thể chất và tinh thần của trẻ nhỏ.
Một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Psychological Bulletin cũng cho thấy một “vòng luẩn quẩn” đáng lo ngại: Việc sử dụng quá mức điện thoại và các thiết bị công nghệ, nhất là vào mạng xã hội và trò chơi điện tử, có thể dẫn đến những vấn đề về tâm lý ở trẻ nhỏ; trong khi ở chiều ngược lại, chính sự căng thẳng đó lại khiến trẻ em có xu hướng tìm đến môi trường trực tuyến nhiều hơn.
Vì vậy, để bảo vệ những “mầm non tương lai” của đất nước, nhiều chính phủ đã và đang tiếp tục triển khai giải pháp “tách” trẻ em ra khỏi thế giới ảo, tạo thêm không gian để các em vận động, tương tác ngoài đời thực là những yếu tố cần thiết cho sự phát triển toàn diện mà các thiết bị điện tử không thể thay thế.
Tuy nhiên, quyết định nêu trên cũng tạo nên cuộc tranh luận gay gắt tại nhiều quốc gia. Câu hỏi đặt ra là: Việc tách rời hoàn toàn mạng xã hội có thật sự bảo vệ trẻ em, hay sẽ tước đi của các em một không gian sáng tạo và tương tác quan trọng, nhất là trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ như hiện nay. Những người ủng hộ cho rằng, đây là việc làm cần thiết, bởi những tác động tiêu cực từ mạng xã hội không chỉ bào mòn sức khỏe, mà còn âm thầm phá vỡ kỹ năng giao tiếp và quá trình phát triển tự nhiên của trẻ nhỏ.
Trong khi đó, những ý kiến phản đối lại khẳng định, việc vạch ra “ranh giới cứng” không phải một giải pháp toàn diện. Theo đó, cấm dùng mạng xã hội hoàn toàn sẽ tước đi của các em cơ hội rèn luyện kỹ năng số cần thiết, thậm chí là một người bạn đồng hành mỗi ngày, nơi để học tập, kết nối và mở mang tri thức. Các biện pháp cứng rắn cũng có thể vô tình đẩy trẻ vào những “góc tối” hơn của môi trường trực tuyến, khi các em chuyển sang sử dụng các ứng dụng không được kiểm soát và tiếp xúc với những nội dung độc hại mà không có sự giám sát.
Nhiều chuyên gia kêu gọi các chính phủ cân nhắc triển khai những giải pháp cân bằng hơn, “trao quyền có kiểm soát” thay vì “hạn chế hoàn toàn”. Theo đó, trẻ em vẫn được sử dụng Internet để học tập và phát triển nhưng trong một không gian mạng được bảo vệ chặt chẽ bằng pháp luật và công nghệ. Ngoài ra, các em cũng cần được trang bị kiến thức, kỹ năng sử dụng mạng an toàn, tự bảo vệ mình trước sự tấn công của tội phạm mạng.
Trong thời đại công nghệ thông tin phát triển vượt bậc như hiện nay, không gian mạng tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với trẻ em, nhưng cũng mở ra cánh cửa kết nối và học tập không giới hạn. Thay vì “tách” hoàn toàn trẻ khỏi môi trường số, nhiều chuyên gia kêu gọi các nước có cách tiếp cận cân bằng hơn, tập trung vào việc quản lý rủi ro, nâng cao kỹ năng và quy định rõ trách nhiệm của những bên liên quan.
