Hà Nội là đề tài sáng tác vô tận của các nghệ sĩ nhiếp ảnh. Với những hoạt động của sự kiện Biennale nhiếp ảnh quốc tế Photo Hanoi ’25, Hà Nội dần trở thành một “thành phố nhiếp ảnh”, đưa loại hình này đóng góp ngày càng nhiều hơn vào phát triển công nghiệp văn hóa.
Từ lâu, Hà Nội luôn là đề tài sáng tác hấp dẫn đối với các nghệ sĩ nhiếp ảnh trong và ngoài nước. Rất nhiều tập sách, triển lãm ảnh của những tác giả nước ngoài được ra mắt, giới thiệu đã cho thấy một quá trình lịch sử của Hà Nội được “viết” bằng ảnh. Hà Nội vừa là đề tài hấp dẫn, vừa là nơi tập trung đội ngũ sáng tác ảnh đông đảo hàng đầu cả nước bởi hệ thống di sản đồ sộ, những sắc màu cuộc sống đa dạng, phong cảnh độc đáo…
Những yếu tố đó là nền tảng để Hà Nội có thể trở thành một “thành phố nhiếp ảnh”. Đây cũng là lý do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội phối hợp Viện Pháp tại Hà Nội tổ chức sự kiện nhiếp ảnh Biennale nhiếp ảnh quốc tế Photo Hanoi lần đầu tiên vào năm 2023. Năm nay, Biennale nhiếp ảnh quốc tế Photo Hanoi ’25 diễn ra trong suốt tháng 11 với 22 hoạt động trưng bày, triển lãm và 29 hoạt động bên lề như tọa đàm, ra mắt sách, chiếu phim, chương trình tham quan nghệ thuật và các trải nghiệm thực hành nhiếp ảnh diễn ra tại 20 không gian văn hóa. Photo Hanoi ’25 có sự tham gia của hơn 170 nghệ sĩ, nhiếp ảnh gia, giám tuyển và chuyên gia đến từ 21 quốc gia.
Trong những ngày đầu tháng 11, hàng loạt triển lãm đã được tổ chức, đem đến những sắc thái đa dạng, những góc nhìn sáng tạo từ các nền văn hóa khác nhau. Điển hình như triển lãm “Hoài niệm về những thành phố”, quy tụ 15 nghệ sĩ Việt Nam và 15 nghệ sĩ quốc tế tại Trung tâm Văn hóa nghệ thuật số 22 phố Hàng Buồm. Triển lãm lấy cảm hứng từ suy tưởng rằng mỗi thành phố tựa như một cơ thể sống, không ngừng biến đổi và phát triển theo dòng chảy thời gian. Những không gian đô thị ấy là nơi lưu giữ vô vàn ký ức tập thể, được hình thành và bồi đắp bởi nhiều thế hệ cư dân, trong đó có chính Hà Nội.
Một trong những tác giả được nhiều người quan tâm là nhiếp ảnh gia người Pháp Jean-Charles Sarrazin. Ông mang đến những thước ảnh phim đầy hoài niệm về Hà Nội những năm tái thiết sau chiến tranh. Bên cạnh đó, triển lãm còn đưa khán giả đến với nhiều thành phố khác trên thế giới, từ Paris, Tokyo cho tới Yangon hay Bilbao... Giám tuyển Nguyễn Thế Sơn cho biết, anh hy vọng triển lãm sẽ truyền cảm hứng để người xem tiếp tục “viết” nên những ký ức riêng của mình về nơi chốn mà họ gắn bó.
Trong khi đó, triển lãm “Tiếp nối: Việt Nam” của nhà báo, nhiếp ảnh gia người Anh Andy Soloman khai mạc ngày 4/11, tại Trung tâm Thông tin văn hóa Hồ Gươm (số 2 phố Lê Thái Tổ) ghi lại hành trình chuyển mình của Việt Nam trong hơn 30 năm qua. Triển lãm trưng bày 21 bức chân dung đen trắng mới chụp của những nhân vật (hoặc con cháu họ) mà ông chụp lần đầu vào năm 1992-1993. Các bức ảnh cho thấy những thay đổi sâu sắc về xã hội, môi trường và văn hóa, nơi lối sống cổ xưa và truyền thống đã dần nhường chỗ cho các cộng đồng hiện đại và kết nối hơn. Với Andy Soloman, việc gặp lại những con người ông đã chụp ảnh cách đây 30 năm là trải nghiệm vô cùng xúc động.
Những cách tiếp cận mới mẻ của các tác giả cho thấy nhiếp ảnh còn “dư địa” để khám phá. Vấn đề nhiều người băn khoăn như nhiếp ảnh sẽ đóng góp như thế nào vào công nghiệp văn hóa, phát triển kinh tế? Hay vấn đề tác quyền, sáng tác nhiếp ảnh trong thời đại trí tuệ nhân tạo lên ngôi,… từng bước được giải đáp qua các cuộc tọa đàm. Câu chuyện đóng góp vào công nghiệp văn hóa không chỉ nằm ở giá trị những bức ảnh được giao dịch mà còn ở thông điệp nó mang theo.
Thí dụ như những bức ảnh góp phần truyền tải sức hấp dẫn của một đô thị, một quốc gia, qua đó thúc đẩy thương hiệu, kích thích phát triển du lịch… Nhiều triển lãm diễn ra tại các không gian công cộng như vườn hoa Diên Hồng, quanh hồ Hoàn Kiếm, tường khu di tích Văn Miếu-Quốc Tử Giám hay mặt tiền Đại sứ quán Pháp,… đã lan tỏa vẻ đẹp của nhiếp ảnh, góp phần tạo nên thương hiệu một “thành phố nhiếp ảnh”.
