Đột phá chính sách tạo động lực cho nhà khoa học

Cơ chế, chính sách mới tại Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo và Nghị định số 263/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ là “chìa khóa” mở cánh cửa thu hút nhân tài, xóa bỏ các rào cản hành chính về lương, thu nhập, từ đó tạo ra cú huých cho sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Hoạt động nghiên cứu khoa học tại Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm.
Hoạt động nghiên cứu khoa học tại Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm.

Cơ chế tài chính mới cho nhà khoa học

Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 và Nghị định số 263/2025/ NĐ-CP vừa được ban hành quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo đã mở ra bước ngoặt về chính sách đối với đội ngũ nhà khoa học.

Theo đó, với việc xóa bỏ “trần lương”, thu nhập của viên chức, người lao động thuộc tổ chức khoa học và công nghệ công lập không còn bị bó buộc trong các mức gấp hai, gấp ba… so với bảng lương Nhà nước. Tổ chức khoa học và công nghệ công lập được tự chủ, tự chịu trách nhiệm sử dụng các nguồn thu từ ngân sách Nhà nước, từ kinh phí công lao động của hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, từ các nguồn hợp pháp để chi trả lương và thu nhập.

Việc trả lương và thu nhập theo vị trí việc làm, nhiệm vụ được giao, hiệu quả công việc để bảo đảm thu nhập tương xứng với số lượng, chất lượng và hiệu quả thay vì tính lương theo “ngạch, bậc” cố định như trước đây. Bên cạnh đó, các khoản thu nhập từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo của tổ chức cũng được trả cho viên chức và người lao động một cách công khai, theo thỏa thuận.

Một ưu đãi quan trọng khác là miễn thuế thu nhập cá nhân cho nhà khoa học khi tham gia chuyển giao công nghệ, cũng như được miễn thuế nhập khẩu thiết bị trực tiếp phục vụ nghiên cứu.

Khi rào cản tài chính được gỡ bỏ, các tổ chức khoa học, công nghệ có thể cạnh tranh để thu hút người Việt Nam định cư ở nước ngoài và các chuyên gia người nước ngoài. Cơ chế mới cho phép đưa ra các “gói” đãi ngộ như lương, nhà ở, điều kiện làm việc... đủ hấp dẫn để thuyết phục các nhà khoa học có tên tuổi về Việt Nam làm việc.

Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, cơ chế mới về thu hút nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nước ngoài kỳ vọng giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn vào chuỗi giá trị và mạng lưới nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo toàn cầu, giải quyết các bài toán chiến lược của đất nước, góp phần giúp Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn vươn mình hiện nay.

“Sự trở về” của các nhân tài sẽ mang theo kiến thức, kinh nghiệm, tư duy đổi mới và mạng lưới quan hệ quốc tế, trực tiếp nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ trong nước. Đội ngũ nhân tài cũng là yếu tố cốt lõi để Việt Nam làm chủ công nghệ lõi, tự chủ sản xuất các sản phẩm công nghệ cao, giảm phụ thuộc vào nước ngoài và nâng cao vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu.

Trao quyền để tổ chức khoa học mạnh lên

Nếu chính sách đối với nhà khoa học tạo động lực từ phía cá nhân thì những thay đổi về cơ chế đối với tổ chức khoa học và công nghệ lại mở ra động lực cho hệ thống các cơ sở nghiên cứu. Lần đầu tiên, các viện, trung tâm nghiên cứu công lập được trao một mức tự chủ toàn diện về tổ chức bộ máy, nhân sự, tài chính và triển khai nhiệm vụ khoa học; trong đó, đột phá quan trọng là tự chủ tuyển dụng.

Nghị định số 263/2025/NĐ-CP giao quyền cho các tổ chức khoa học và công nghệ công lập được quyết định việc tuyển dụng, quản lý, sử dụng viên chức và người lao động theo quy định khi tổ chức có phòng, ban hoặc viên chức chuyên trách công tác tổ chức, cán bộ. Quy định mới này giúp các tổ chức khoa học và công nghệ công lập hoàn toàn chủ động tháo gỡ các nút thắt trong việc tuyển dụng, quản lý, sử dụng viên chức và người lao động của tổ chức.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Tiến Dũng, Trưởng ban Ứng dụng và triển khai công nghệ (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam): Trước đây, mọi tuyển dụng phải trình cơ quan chủ quản, khiến quá trình kéo dài và làm mất cơ hội thu hút nhân lực giỏi. Nhân sự quản lý theo Luật Công chức, viên chức, rất khó để tổ chức khoa học, công nghệ sa thải, tuyển dụng, bổ nhiệm theo cách khác. Nay, các viện nghiên cứu có thể chủ động tuyển đúng người, đúng thời điểm, đúng chuyên mônyếu tố quyết định trong các lĩnh vực công nghệ phát triển nhanh như trí tuệ nhân tạo, sinh học, vật liệu mới…

Nghị định số 263/2025/NĐ-CP giao quyền cho các tổ chức khoa học và công nghệ công lập được quyết định việc tuyển dụng, quản lý, sử dụng viên chức và người lao động theo quy định khi tổ chức có phòng, ban hoặc viên chức chuyên trách công tác tổ chức, cán bộ.

Quyền tự chủ tài chính cũng được mở rộng, với việc tổ chức khoa học và công nghệ có thể tự quyết định mức chi cho nhiệm vụ khoa học và công nghệ, tự chủ chi thường xuyên và chi đầu tư; đồng thời được chủ động khai thác các nguồn thu hợp pháp để nuôi dưỡng hoạt động nghiên cứu. Đây là điều kiện cần thiết để các viện nghiên cứu mạnh dạn đầu tư phòng thí nghiệm, mua sắm thiết bị và triển khai các hướng nghiên cứu mới có tính rủi ro cao nhưng mang lại giá trị chiến lược.

Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo và nghị định hướng dẫn cho phép tổ chức khoa học và công nghệ thành lập doanh nghiệp hoặc góp vốn vào doanh nghiệp để thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu. Quy định này tạo cầu nối trực tiếp giữa phòng thí nghiệm và thị trường, giúp kết quả nghiên cứu nhanh chóng trở thành sản phẩm có giá trị kinh tế. Lợi nhuận thu được không chỉ giúp tăng thu nhập cho nhà khoa học mà còn tạo nguồn tài chính để tái đầu tư cho hoạt động nghiên cứu. Đây là mô hình mà nhiều quốc gia có nền khoa học mạnh đã thực hiện thành công. Tuy nhiên, tự chủ đi đôi với yêu cầu minh bạch tài chính, đánh giá hiệu quả theo sản phẩm đầu ra và chuẩn hóa quy trình quản trị.

Cơ chế mới còn cho phép tổ chức khoa học, công nghệ công lập được quyền thuê chuyên gia, nhà khoa học là người Việt Nam định cư ở nước ngoài, là người nước ngoài đảm nhiệm chức danh lãnh đạo, quản lý tại tổ chức, qua đó giúp đơn vị tiếp cận mô hình vận hành hiện đại theo thông lệ quốc tế. Khi một tổ chức khoa học có khả năng thu hút, quản lý và vận hành theo chuẩn quốc tế, mức độ hội nhập và năng lực cạnh tranh sẽ được nâng lên đáng kể.

Theo các nhà khoa học, các chính sách mới tạo thành hệ thống hoàn chỉnh, cá nhân được bảo đảm động lực, tổ chức được bảo đảm quyền lực và hệ thống được bảo đảm sự kết nối và hội nhập. Khi tổ chức khoa học và công nghệ mạnh lên từ bên trong, đó sẽ là những hạt nhân dẫn dắt đổi mới sáng tạo, góp phần giải quyết các bài toán chiến lược của đất nước và nâng cao vị thế khoa học, công nghệ Việt Nam.

Có thể bạn quan tâm

Diễn tập thực chiến bảo đảm an ninh quốc gia trên không gian tầm thấp

Diễn tập thực chiến bảo đảm an ninh quốc gia trên không gian tầm thấp

6 mẫu UAV lưỡng dụng thuộc dòng H-X do các nhà khoa học, kỹ sư và doanh nghiệp trong nước nghiên cứu, chế tạo được đưa vào diễn tập cùng hệ thống nhận diện, giám sát và tác chiến điện tử là minh chứng sống động cho năng lực làm chủ công nghệ lõi, làm chủ bầu trời tầm thấp của Việt Nam.

Đưa AI vào giáo dục phổ thông, chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai. (Ảnh do AI thiết kế)

Từ sử dụng đến làm chủ AI: Những bước chuẩn bị cho thế hệ công dân số

Mới đây, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu vừa ký Quyết định số 1528/QĐ-TTg ngày 11/8/2026 phê duyệt Chương trình quốc gia phát triển nhân lực trí tuệ nhân tạo đến năm 2030, định hướng đến năm 2035. Theo đó, sẽ hình thành hệ thống giáo dục tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) ở tất cả các cấp học và trình độ đào tạo.

Ông Wichet Chuchaeu, Giám đốc Điều hành Khu vực Việt Nam, ngành xi-măng và vật liệu xây dựng, Tập đoàn SCG, kiêm Phó Chủ tịch SCG Việt Nam phát biểu tại sự kiện ESG Company Tour 2026.

SCG đồng hành cùng SME giải bài toán chuyển đổi xanh

Với gần 35 năm triển khai phát triển bền vững trong hoạt động sản xuất kinh doanh tại Việt Nam, SCG đang từng bước chuyển những kinh nghiệm thực tiễn thành nguồn lực hỗ trợ cộng đồng SME thông qua sáng kiến Go Together.

Các đại biểu cắt băng khánh thành Không gian trình diễn công nghệ và đổi mới sáng tạo thành phố Daegu. (Ảnh: Công Vinh)

Đà Nẵng và thành phố Daegu thúc đẩy chuyển giao công nghệ, kết nối hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Sáng 18/8, trong khuôn khổ Ngày hội Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thành phố Đà Nẵng-SURF 2026 đã diễn ra Lễ ra mắt Không gian trình diễn công nghệ và đổi mới sáng tạo thành phố Daegu (Hàn Quốc) tại Đà Nẵng. Đây là hoạt động hợp tác quốc tế có ý nghĩa quan trọng trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo thành phố.

Mô hình kho dữ liệu và trung tâm công nghệ cao tại Hòa Lạc, Hà Nội. (Ảnh: HNV)

Làn sóng đầu tư vào AI và các trung tâm dữ liệu đang mở rộng sang Việt Nam

Thêm 7,1GW vào nguồn cung tương lai và 1,4GW công suất mới đưa vào vận hành khu vực châu Á-Thái Bình Dương (APAC). Đông Nam Á chiếm khoảng 50% tổng công suất đang được xây dựng của khu vực. Làn sóng đầu tư vào AI và các trung tâm dữ liệu quy mô cực lớn đang mở rộng hoạt động sang các thị trường mới nổi, bao gồm Việt Nam.

EU chính thức triển khai dự án IRIS². (Ảnh: TELECOM REVIEW EUROPE)

EU củng cố chủ quyền số

Việc Ủy ban châu Âu (EC) vừa chính thức ký thỏa thuận triển khai chòm sao vệ tinh IRIS² với liên danh SpaceRISE đánh dấu một cột mốc lịch sử đối với không gian số và địa chính trị của Liên minh châu Âu (EU). Dự án là bước đi quan trọng nhất của EU trong thập niên này nhằm thiết lập tự chủ chiến lược và bảo vệ chủ quyền số.

Bên trong Văn phòng phần cứng Google tại Đài Loan (Trung Quốc). (Ảnh: Google)

Trải nghiệm có trách nhiệm với những công nghệ “tỷ đô”

Tháng 8/2026 đánh dấu một cột mốc mang tính biểu tượng trong lịch sử công nghệ thông tin toàn cầu. Trí tuệ nhân tạo (AI) đã chính thức trở thành một phần thiết yếu của đời sống con người với những con số biết nói và những thách thức an ninh chưa từng có.

Giới thiệu thiết bị công nghệ của các startup tại sự kiện Demo Day 2026. (Ảnh: VIỆT LAN)

Tạo không gian thử nghiệm cho đổi mới sáng tạo

Từ phát triển sản phẩm mẫu, thử nghiệm trong môi trường thực tế đến kết nối thị trường, một số chương trình và chính sách hỗ trợ khởi nghiệp đang chú trọng hơn tới khâu kiểm chứng công nghệ. Điều này đặt ra yêu cầu hình thành những không gian giúp ý tưởng được thử nghiệm, hoàn thiện và từng bước đi vào thực tiễn.

Phiên thảo luận “Giải pháp tăng cường bảo vệ người dùng trên không gian mạng”.

Cảnh báo về an ninh nhận thức với người dùng mạng xã hội

Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng Cục A05, Bộ Công an đề cập đến khái niệm bảo vệ "an ninh nhận thức", đồng thời cảnh báo nguy cơ người dùng bị các nền tảng xã hội "trói" trong vòng điều hướng thông tin của các thuật toán, từ đó tác động tiêu cực đến nhận thức và hành vi.

Tổ hợp robot logistics thông minh và camera giám sát lái xe ứng dụng AI đến từ Viettel Post. (Ảnh: Viettel cung cấp)

Viettel đứng số một thế giới tại Giải thưởng kinh doanh quốc tế danh giá IBA 2026

Vượt qua hàng nghìn tổ chức đến từ 78 quốc gia, vùng lãnh thổ, với 17 giải Vàng, 8 giải Bạc và 3 giải Đồng, Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội Viettel là doanh nghiệp giành nhiều giải thưởng nhất tại International Business Awards 2026 (IBA 2026), trong đó riêng giải Vàng gần gấp đôi số lượng đơn vị xếp thứ hai.

Trung tướng Vũ Ngọc Thiềm, Trưởng ban Cơ yếu Chính phủ phát biểu khai mạc hội thảo. (Ảnh: TRÀ MY)

AI4CRIS 2026: Thúc đẩy ứng dụng AI an toàn trong mật mã và an toàn thông tin

Trí tuệ nhân tạo đang mở rộng khả năng phát hiện, cảnh báo và ứng phó nguy cơ an ninh mạng, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về dữ liệu, năng lực tính toán, nhân lực và quản trị an toàn. Đây là trọng tâm của Hội thảo khoa học quốc gia “Trí tuệ nhân tạo cho mật mã và an toàn thông tin” (AI4CRIS 2026) diễn ra ngày 14/8 tại Hà Nội.

Kỹ thuật viên VNPT khảo sát nhu cầu sử dụng Internet của từng gia đình và tư vấn giải pháp phù hợp. (Ảnh: VNPT)

Xóa những “điểm mù” trong ngôi nhà hiện đại

Một căn nhà có thể vẫn có Internet, có WiFi nhưng chưa chắc mọi không gian đều được kết nối và kiểm soát như gia chủ mong muốn. Có nơi WiFi yếu khi ở cuối hành lang, tín hiệu chập chờn ở tầng trên. Những bất tiện này thường không đủ lớn để người dùng lập tức thay đổi hệ thống, nhưng lại dễ xuất hiện đúng lúc cần kết nối nhất.

BiboWatch là sự kết hợp giữa đồng hồ thông minh đeo tay và SIM điện thoại tích hợp dữ liệu di động. (Ảnh: VNPT)

Làm sao để luôn biết con an toàn khi không ở bên?

Xã hội hiện đại tạo cho trẻ nhiều cơ hội học tập, vui chơi và khám phá, nhưng cũng đặt ra không ít mối quan tâm đối với cha mẹ. Khi con bắt đầu tự đến trường, tham gia các lớp học ngoại khóa hay vui chơi cùng bạn bè, điều phụ huynh mong muốn nhất là biết con đang ở đâu, an toàn hay không và có thể kết nối với con bất cứ lúc nào.

Quang cảnh hội nghị. (Ảnh: ITPC)

Ba điểm nghẽn cản trở doanh nghiệp ứng dụng AI

Mặc dù làn sóng AI đang thúc đẩy cuộc đua đầu tư công nghệ mạnh mẽ nhưng phần lớn doanh nghiệp vẫn chưa thể chuyển hóa lợi thế này thành kết quả thực chất. Nguyên nhân do vướng ba điểm nghẽn: dữ liệu phân mảnh trên nhiều hệ thống, thông tin thiếu chuẩn xác, sự mất kết nối giữa khâu phân tích và thực thi hành động.