Đột phá chính sách tạo động lực cho nhà khoa học

Cơ chế, chính sách mới tại Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo và Nghị định số 263/2025/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ là “chìa khóa” mở cánh cửa thu hút nhân tài, xóa bỏ các rào cản hành chính về lương, thu nhập, từ đó tạo ra cú huých cho sự phát triển của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Hoạt động nghiên cứu khoa học tại Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm.
Hoạt động nghiên cứu khoa học tại Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm.

Cơ chế tài chính mới cho nhà khoa học

Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 và Nghị định số 263/2025/ NĐ-CP vừa được ban hành quy định chi tiết và hướng dẫn một số điều của Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo đã mở ra bước ngoặt về chính sách đối với đội ngũ nhà khoa học.

Theo đó, với việc xóa bỏ “trần lương”, thu nhập của viên chức, người lao động thuộc tổ chức khoa học và công nghệ công lập không còn bị bó buộc trong các mức gấp hai, gấp ba… so với bảng lương Nhà nước. Tổ chức khoa học và công nghệ công lập được tự chủ, tự chịu trách nhiệm sử dụng các nguồn thu từ ngân sách Nhà nước, từ kinh phí công lao động của hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, từ các nguồn hợp pháp để chi trả lương và thu nhập.

Việc trả lương và thu nhập theo vị trí việc làm, nhiệm vụ được giao, hiệu quả công việc để bảo đảm thu nhập tương xứng với số lượng, chất lượng và hiệu quả thay vì tính lương theo “ngạch, bậc” cố định như trước đây. Bên cạnh đó, các khoản thu nhập từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo của tổ chức cũng được trả cho viên chức và người lao động một cách công khai, theo thỏa thuận.

Một ưu đãi quan trọng khác là miễn thuế thu nhập cá nhân cho nhà khoa học khi tham gia chuyển giao công nghệ, cũng như được miễn thuế nhập khẩu thiết bị trực tiếp phục vụ nghiên cứu.

Khi rào cản tài chính được gỡ bỏ, các tổ chức khoa học, công nghệ có thể cạnh tranh để thu hút người Việt Nam định cư ở nước ngoài và các chuyên gia người nước ngoài. Cơ chế mới cho phép đưa ra các “gói” đãi ngộ như lương, nhà ở, điều kiện làm việc... đủ hấp dẫn để thuyết phục các nhà khoa học có tên tuổi về Việt Nam làm việc.

Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, cơ chế mới về thu hút nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nước ngoài kỳ vọng giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn vào chuỗi giá trị và mạng lưới nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo toàn cầu, giải quyết các bài toán chiến lược của đất nước, góp phần giúp Việt Nam phát triển mạnh mẽ hơn trong giai đoạn vươn mình hiện nay.

“Sự trở về” của các nhân tài sẽ mang theo kiến thức, kinh nghiệm, tư duy đổi mới và mạng lưới quan hệ quốc tế, trực tiếp nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ trong nước. Đội ngũ nhân tài cũng là yếu tố cốt lõi để Việt Nam làm chủ công nghệ lõi, tự chủ sản xuất các sản phẩm công nghệ cao, giảm phụ thuộc vào nước ngoài và nâng cao vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu.

Trao quyền để tổ chức khoa học mạnh lên

Nếu chính sách đối với nhà khoa học tạo động lực từ phía cá nhân thì những thay đổi về cơ chế đối với tổ chức khoa học và công nghệ lại mở ra động lực cho hệ thống các cơ sở nghiên cứu. Lần đầu tiên, các viện, trung tâm nghiên cứu công lập được trao một mức tự chủ toàn diện về tổ chức bộ máy, nhân sự, tài chính và triển khai nhiệm vụ khoa học; trong đó, đột phá quan trọng là tự chủ tuyển dụng.

Nghị định số 263/2025/NĐ-CP giao quyền cho các tổ chức khoa học và công nghệ công lập được quyết định việc tuyển dụng, quản lý, sử dụng viên chức và người lao động theo quy định khi tổ chức có phòng, ban hoặc viên chức chuyên trách công tác tổ chức, cán bộ. Quy định mới này giúp các tổ chức khoa học và công nghệ công lập hoàn toàn chủ động tháo gỡ các nút thắt trong việc tuyển dụng, quản lý, sử dụng viên chức và người lao động của tổ chức.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Tiến Dũng, Trưởng ban Ứng dụng và triển khai công nghệ (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam): Trước đây, mọi tuyển dụng phải trình cơ quan chủ quản, khiến quá trình kéo dài và làm mất cơ hội thu hút nhân lực giỏi. Nhân sự quản lý theo Luật Công chức, viên chức, rất khó để tổ chức khoa học, công nghệ sa thải, tuyển dụng, bổ nhiệm theo cách khác. Nay, các viện nghiên cứu có thể chủ động tuyển đúng người, đúng thời điểm, đúng chuyên mônyếu tố quyết định trong các lĩnh vực công nghệ phát triển nhanh như trí tuệ nhân tạo, sinh học, vật liệu mới…

Nghị định số 263/2025/NĐ-CP giao quyền cho các tổ chức khoa học và công nghệ công lập được quyết định việc tuyển dụng, quản lý, sử dụng viên chức và người lao động theo quy định khi tổ chức có phòng, ban hoặc viên chức chuyên trách công tác tổ chức, cán bộ.

Quyền tự chủ tài chính cũng được mở rộng, với việc tổ chức khoa học và công nghệ có thể tự quyết định mức chi cho nhiệm vụ khoa học và công nghệ, tự chủ chi thường xuyên và chi đầu tư; đồng thời được chủ động khai thác các nguồn thu hợp pháp để nuôi dưỡng hoạt động nghiên cứu. Đây là điều kiện cần thiết để các viện nghiên cứu mạnh dạn đầu tư phòng thí nghiệm, mua sắm thiết bị và triển khai các hướng nghiên cứu mới có tính rủi ro cao nhưng mang lại giá trị chiến lược.

Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo và nghị định hướng dẫn cho phép tổ chức khoa học và công nghệ thành lập doanh nghiệp hoặc góp vốn vào doanh nghiệp để thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu. Quy định này tạo cầu nối trực tiếp giữa phòng thí nghiệm và thị trường, giúp kết quả nghiên cứu nhanh chóng trở thành sản phẩm có giá trị kinh tế. Lợi nhuận thu được không chỉ giúp tăng thu nhập cho nhà khoa học mà còn tạo nguồn tài chính để tái đầu tư cho hoạt động nghiên cứu. Đây là mô hình mà nhiều quốc gia có nền khoa học mạnh đã thực hiện thành công. Tuy nhiên, tự chủ đi đôi với yêu cầu minh bạch tài chính, đánh giá hiệu quả theo sản phẩm đầu ra và chuẩn hóa quy trình quản trị.

Cơ chế mới còn cho phép tổ chức khoa học, công nghệ công lập được quyền thuê chuyên gia, nhà khoa học là người Việt Nam định cư ở nước ngoài, là người nước ngoài đảm nhiệm chức danh lãnh đạo, quản lý tại tổ chức, qua đó giúp đơn vị tiếp cận mô hình vận hành hiện đại theo thông lệ quốc tế. Khi một tổ chức khoa học có khả năng thu hút, quản lý và vận hành theo chuẩn quốc tế, mức độ hội nhập và năng lực cạnh tranh sẽ được nâng lên đáng kể.

Theo các nhà khoa học, các chính sách mới tạo thành hệ thống hoàn chỉnh, cá nhân được bảo đảm động lực, tổ chức được bảo đảm quyền lực và hệ thống được bảo đảm sự kết nối và hội nhập. Khi tổ chức khoa học và công nghệ mạnh lên từ bên trong, đó sẽ là những hạt nhân dẫn dắt đổi mới sáng tạo, góp phần giải quyết các bài toán chiến lược của đất nước và nâng cao vị thế khoa học, công nghệ Việt Nam.

Có thể bạn quan tâm

Nhóm nghiên cứu thực hiện nghiên cứu các hợp chất sau chiết xuất của cây nghệ trắng. (Ảnh: TRUNG HIẾU)

Nghệ trắng và triển vọng hỗ trợ điều trị ung thư dạ dày

Lần đầu tiên, cao chiết chuẩn hóa từ thân rễ nghệ trắng trồng tại Trà Vinh được chứng minh có khả năng ức chế nhiều dòng tế bào ung thư, đặc biệt là ung thư dạ dày, đồng thời ít ảnh hưởng đến tế bào bình thường. Kết quả này mở ra triển vọng khai thác dược liệu Việt Nam trong hỗ trợ phòng ngừa và điều trị ung thư.

Hoạt động nghiên cứu khoa học tại Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.

Xây dựng đội ngũ nhà khoa học trình độ cao

Tại cuộc họp Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định vai trò đặc biệt quan trọng của khoa học cơ bản chính là nền tảng để hình thành các lý thuyết mới, công nghệ mới và các mô hình phát triển bền vững.

Nhận diện sớm các chiêu trò lừa đảo bằng trí tuệ nhân tạo

Nhận diện sớm các chiêu trò lừa đảo bằng trí tuệ nhân tạo

Sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mang lại nhiều tiện ích cho đời sống và công việc. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích tích cực, công nghệ này cũng đang bị các đối tượng xấu lợi dụng để thực hiện các hành vi lừa đảo ngày càng tinh vi.

Lãnh đạo Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội và Tập đoàn Công nghệ CMC ký kết bản ghi nhớ hợp tác giai đoạn 2026-2030, thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi AI và đổi mới sáng tạo.

Hà Nội đẩy mạnh hợp tác chiến lược phát triển chính quyền số và thành phố AI

Trong khuôn khổ hội nghị công bố quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và xúc tiến đầu tư năm 2026, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội và Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đã ký nhiều biên bản ghi nhớ hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ, tổ chức nghiên cứu, đào tạo và các đối tác trong nước, quốc tế.

Một sản phẩm công nghệ mới trưng bày tại triển lãm công nghệ năng lượng mặt trời và hệ thống lưu trữ Solar & Storage Live 2024 tại thành phố Johannesburg, Nam Phi. (Ảnh: TTXVN)

Thúc đẩy tự chủ chiến lược về hạ tầng công nghệ

Bốn nền kinh tế công nghệ lớn nhất châu Phi đã soạn thảo các chiến lược về trí tuệ nhân tạo (AI) trong bối cảnh họ thừa nhận phụ thuộc quá nhiều vào các công ty công nghệ Mỹ về cơ sở hạ tầng. Với sự hỗ trợ của công nghệ phương Tây, các công ty châu Phi đang bắt đầu xây dựng cơ sở hạ tầng AI. 

Nghiên cứu phát triển khoa học và công nghệ là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn hiện nay.

Nâng cao năng lực khoa học và công nghệ quốc gia, góp phần làm chủ công nghệ chiến lược

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 229/2026/NĐ-CP ngày 25/6/2026 quy định về tổ chức và hoạt động của Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia. Nghị định gồm 8 chương và 39 điều, tập trung tháo gỡ những vướng mắc về tổ chức, cơ chế hoạt động; đồng thời để Quỹ thực hiện chức năng, nhiệm vụ phù hợp các quy định mới. 

Sự kiện thu hút hơn 300 đối tác chiến lược và đại diện các doanh nghiệp công nghệ trong khu vực.

Khai mạc Hội nghị thượng đỉnh Đối tác Đông Nam Á 2026

Ngày 26/6, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hội nghị thượng đỉnh Đối tác Đông Nam Á 2026 (Huawei SEA Partner Summit 2026) đã chính thức khai mạc với chủ đề “Hợp tác để khai phóng tương lai xanh và thông minh” (Partnering To Ignite The Intelligent và Green Future).

Bí thư Tỉnh ủy Đắk Lắk Lương Nguyễn Minh Triết phát biểu tại hội thảo.

Đắk Lắk đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp bền vững

Trong khuôn khổ chuỗi sự kiện công bố điều chỉnh quy hoạch tỉnh Đắk Lắk thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và xúc tiến đầu tư năm 2026, sáng 26/6, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đắk Lắk phối hợp các cơ quan, đơn vị tổ chức Hội thảo chuyên đề “Chuyển đổi số và phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp bền vững”.

Hội thảo Việt Nam-Lào về phát triển hạ tầng tin cậy số và ứng dụng chữ ký số trong các lĩnh vực.

Việt Nam-Lào hợp tác về phát triển hạ tầng tin cậy số và ứng dụng chữ ký số

Chiều 25/6, tại thủ đô Vientiane (Lào), Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia Việt Nam (NEAC), Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam phối hợp Trung tâm Internet quốc gia Lào (LANIC), Bộ Công nghệ và Truyền thông Lào tổ chức Hội thảo Việt Nam-Lào về phát triển hạ tầng tin cậy số và ứng dụng chữ ký số trong các lĩnh vực.

Nhóm nghiên cứu của Viettel AI xây dựng mới bộ dữ liệu các khuôn mặt bị che khuất để huấn luyện mô hình AI. (Ảnh: Quỳnh Trang)

Giải pháp Viettel AI được bảo hộ tại Hoa Kỳ nhờ bài toán nhận diện khuôn mặt bị che khuất

Ngày 26/6, Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội Viettel cho biết, năng lực nghiên cứu công nghệ lõi của Viettel AI được khẳng định khi Văn phòng Sáng chế và Nhãn hiệu Hoa Kỳ (USPTO) vừa cấp bằng sáng chế hữu ích cho phương pháp “Nhận diện khuôn mặt có đeo khẩu trang qua hình ảnh sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo”.

Diễn đàn đối thoại chiến lược 2026 tại Hà Nội bàn cách xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên công nghệ chiến lược, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Phát huy công nghệ chiến lược, xác lập mô hình tăng trưởng mới

Ngày 25/6, tại Hà Nội, Bộ Ngoại giao phối hợp Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại ASEAN, Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) cùng các đối tác tổ chức Diễn đàn đối thoại chiến lược với chủ đề “Xác lập mô hình tăng trưởng mới: Phát huy các công nghệ chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng trưởng bền vững”. 

Triển lãm Quốc tế Vietnam ICTCOMM 2026 diễn ra từ 24-26/6 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Doanh nghiệp vận hành trên nền tảng AI – Tương lai của chuyển đổi số

Diễn ra từ ngày 24-26/6/2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh, Vietnam ICTCOMM 2026 quy tụ hàng trăm doanh nghiệp công nghệ trong các lĩnh vực ICT, AI, IoT, Cloud, Data Center và Cybersecurity. Theo Ban tổ chức, ngày khai mạc đã thu hút hơn 2.000 lượt khách tham quan cùng nhiều hội thảo chuyên đề về chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.

Báo chí thế giới tái định vị giữa "gọng kìm" của AI và người sáng tạo nội dung

Báo chí thế giới tái định vị giữa "gọng kìm" của AI và người sáng tạo nội dung

Sự trỗi dậy của các “bộ máy trả lời bằng AI” làm bốc hơi lưu lượng truy cập truyền thống. Làn sóng người sáng tạo nội dung đang cướp đi sự chú ý cũng như nhân tài của báo chí chính thống. Phản ứng chiến lược được nhiều cơ quan báo chí lựa chọn là tập trung vào những thứ máy móc không thể sao chép.

Tăng cường bảo mật ngân hàng. (Đồ họa: HỒNG ANH)

Chống lừa đảo AI trong ngành ngân hàng

Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra nhiều cơ hội cho ngành ngân hàng trong việc nâng cao hiệu quả vận hành, quản trị rủi ro và cải thiện trải nghiệm khách hàng. Tuy nhiên, chính công nghệ này cũng đang bị tội phạm mạng lợi dụng để tạo ra các hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi.