Một lòng theo Đảng, theo Bác Hồ
Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, giữa đại ngàn Trường Sơn, cuộc sống của đồng bào Vân Kiều, Pa Cô gắn với nương rẫy, săn bắt và hái lượm. Quanh năm đối mặt với đói nghèo, bệnh tật, thú dữ và sự biệt lập giữa núi rừng, nhiều bản làng gần như nằm ngoài dòng chảy phát triển của xã hội.
Thế nhưng, chính nơi rừng sâu núi thẳm ấy, những cán bộ cách mạng đầu tiên đã vượt suối, băng rừng mang theo ánh sáng của Đảng, mang theo hình ảnh Bác Hồ và lá cờ đỏ sao vàng đến với đồng bào.
Lịch sử Đảng bộ huyện Hướng Hóa (tỉnh Quảng Trị cũ) ghi nhận, ngày 26/6/1946, dưới sự tổ chức của Mặt trận Liên Việt, các già làng, trưởng bản người Vân Kiều, Pa Cô tụ họp dưới chân núi Cóc Tăng, tổ chức lễ ăn thề, cắt máu mình pha vào ché rượu lớn, các già làng cùng uống và thề với Giàng, với rừng, núi, rằng người Vân Kiều, Pa Cô mãi mãi đi theo Đảng, theo Bác Hồ, bộ tộc nào ăn ở hai lòng sẽ bị Giàng trừng phạt, sẽ tàn lụi như cây gỗ mục trong rừng. Các già làng đồng thanh quyết định lấy họ Bác Hồ làm họ chung cho cả hai dân tộc Vân Kiều và Pa Cô.
Lời thề đó đã trở thành hành động cách mạng, đồng bào các dân tộc miền tây Quảng Trị đã động viên con em mình đi theo kháng chiến, gia nhập bộ đội Cụ Hồ để đánh đuổi thực dân Pháp xâm lược.
Năm 1947, lớp con cháu đầu tiên của hai dân tộc Vân Kiều và Pa Cô tham gia kháng chiến như: Hồ Ray, Hồ Tơ, Hồ Hăng, Hồ Thiên, Hồ Cam, Hồ Hương... đã chiến đấu dũng cảm trên mặt trận Đường 9. Đây là chiến công của lớp người đầu tiên mang họ Bác Hồ ở Hướng Hóa.
Tháng 6/1957, Bác Hồ vào thăm tuyến lửa Quảng Bình, người Vân Kiều và Pa Cô ở Vĩnh Linh (Quảng Trị cũ) cử ông Hồ Ray đại diện ra gặp Bác Hồ để xin cho người Vân Kiều, Pa Cô được tiếp tục mang họ của Người.
Được Bác Hồ tặng họ, người Vân Kiều và Pa Cô đã lập hội thề, đã là con cháu Bác Hồ thì phải thương yêu nhau như tay với chân, phải hết lòng theo Đảng, theo Bác. Ngay cả trong những năm tháng chính quyền Mỹ-Diệm tìm mọi cách đàn áp phong trào cách mạng, ép buộc đồng bào từ bỏ họ Hồ, bà con vẫn kiên quyết giữ trọn lời thề với Bác.
Từ những người đầu tiên tự nguyện mang họ Bác Hồ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở Quảng Trị, việc lấy họ Bác Hồ đã trở thành ý thức chung của đồng bào hai dân tộc anh em Vân Kiều và Pa Cô.
Năm 1969, khi Bác mất, họ Hồ đã trở thành họ chung của đồng bào các dân tộc ở vùng cao Bình-Trị-Thiên. Biến đau thương thành sức mạnh, để xứng đáng với những người con mang họ Hồ, các dân tộc ở miền tây Bình-Trị-Thiên đã dấy lên phong trào cách mạng đánh cho Mỹ cút, đánh cho Ngụy nhào... Bất chấp khó khăn, gian khổ, đồng bào lên đường tiếp lương, tải đạn, làm giao liên, vót chông đánh giặc, góp sức cùng đồng bào cả nước đánh thắng giặc Mỹ xâm lược. Nhiều chiến sĩ đã trở thành anh hùng như Kan Lịch, Hồ Vai, Hồ Thị Đá,...
Từ những người con đầu tiên mang họ Bác Hồ trong kháng chiến chống Pháp, đến nay, đồng bào Vân Kiều và Pa Cô ở Quảng Trị không ngừng lớn mạnh, trở thành lực lượng quan trọng trong công cuộc xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước.
Để xứng đáng người con mang họ Bác Hồ
Đi khắp các bản làng Vân Kiều, Pa Cô ở miền Tây Quảng Trị hôm nay, hình ảnh Bác Hồ vẫn được đặt ở vị trí trang trọng trong mỗi ngôi nhà. Với nhiều gia đình, việc lau dọn, trang hoàng bàn thờ Bác trước mỗi dịp Tết Nguyên đán đã trở thành nét đẹp được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Anh Hồ Văn Niên, người Pa Cô ở xã Tà Rụt cho biết, mỗi dịp cuối năm, gia đình đều sửa sang bàn thờ, chuẩn bị hoa quả và trang trí ảnh Bác chu đáo. Đó không chỉ là sự tri ân mà còn là cách giáo dục con cháu về cội nguồn và truyền thống của dân tộc mình.
Sau ngày đất nước thống nhất, các chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước tiếp tục tạo động lực để vùng miền núi Quảng Trị từng bước đổi thay. Đường giao thông được đầu tư đến nhiều bản làng; điện lưới quốc gia, trường học, trạm y tế từng bước phủ khắp vùng sâu, vùng xa. Đồng bào chuyển từ du canh, du cư sang định canh, định cư, phát triển lúa nước, cà phê, hồ tiêu, cây ăn quả, kinh tế vườn rừng và chăn nuôi, từng bước nâng cao thu nhập và ổn định đời sống.
Từ vùng đất từng chịu nhiều mất mát bởi chiến tranh, diện mạo miền tây Quảng Trị ngày càng khởi sắc. Nhiều thanh niên Vân Kiều, Pa Cô đã tốt nghiệp đại học, trở thành cán bộ, giáo viên, bác sĩ, chiến sĩ lực lượng vũ trang, tiếp tục đóng góp cho quê hương.
Ông Hồ Văn Vinh, Bí thư Đảng ủy xã Hướng Phùng chia sẻ: “Đồng bào luôn nhắc nhau: có cuộc sống hôm nay là nhờ Bác, nhờ Đảng. Phải biết ơn bằng cách làm ăn giỏi, nuôi con học hành, giữ biên cương vững chắc”.
Tinh thần ấy được thể hiện qua những mô hình kinh tế hiệu quả, những cánh rừng gỗ lớn, những đồi cà-phê Khe Sanh trĩu quả, các mô hình du lịch cộng đồng đang từng bước hình thành; đồng thời được gìn giữ qua vai trò của già làng, trưởng bản trong việc vận động nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, bảo tồn bản sắc văn hóa và xây dựng đời sống mới.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Khe Sanh Thái Thị Nga cho biết, kỷ niệm 80 năm ngày đồng bào Vân Kiều, Pa Cô mang họ Hồ không chỉ là dịp ôn lại truyền thống vẻ vang mà còn là động lực để địa phương tiếp tục phát triển kinh tế gắn với giảm nghèo bền vững, bảo tồn văn hóa truyền thống, phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và xây dựng thế hệ trẻ có khát vọng cống hiến.
Tròn 80 năm kể từ ngày đồng bào Vân Kiều, Pa Cô nguyện mang họ Hồ của Bác, lời thề dưới chân núi Cóc Tăng vẫn được gìn giữ như một di sản tinh thần vô giá. Giữa đại ngàn Trường Sơn hôm nay, những người mang họ Hồ tiếp tục lao động, học tập, gìn giữ bản sắc văn hóa và chung sức bảo vệ biên cương Tổ quốc.
Họ Hồ không chỉ là niềm tự hào của đồng bào Vân Kiều, Pa Cô ở Quảng Trị mà còn là biểu tượng sinh động của lòng yêu nước, niềm tin son sắt với Đảng, với Bác Hồ và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc Việt Nam, được bồi đắp qua nhiều thế hệ.
