Bài 1: Nhận diện “điểm nghẽn” của du lịch Phong Nha-Kẻ Bàng
Di sản Phong Nha-Kẻ Bàng, tỉnh Quảng Trị sở hữu cảnh quan thiên nhiên độc nhất vô nhị với hệ thống hang động kỳ vĩ, trong đó có Sơn Đoòng - hang động lớn nhất thế giới. Tuy nhiên, khu vực này hiện tại đang đối mặt với thực trạng “nút thắt cổ chai” điển hình trong phát triển du lịch khi thiếu sự đa dạng hóa dòng sản phẩm nên thu hút khách du lịch nước ngoài còn hạn chế. Để tháo gỡ “điểm nghẽn” này cần có giải pháp căn cơ, bài bản hơn.
Giám đốc Ban quản lý Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng Phạm Hồng Thái cho biết, Vườn quốc gia này chứa đựng nhiều giá trị nổi bật toàn cầu về địa chất, địa mạo và đa dạng sinh học. Khối núi đá vôi Phong Nha-Kẻ Bàng là một trong những khối Karst lớn nhất ở khu vực Đông Nam Á, có lịch sử hình thành cách đây hơn 400 triệu năm với đầy đủ các giai đoạn phát triển chính của vỏ trái đất.
Từ chỗ chỉ có 2 sản phẩm du lịch là tham quan động Phong Nha và động Tiên Sơn, đến nay, tại Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng có gần 20 sản phẩm du lịch, trong đó có những sản phẩm du lịch đẳng cấp quốc tế, như: “Chinh phục Sơn Đoòng, hang động lớn nhất thế giới” hay “Chinh phục, tham quan hang Én”.
Tiềm năng phong phú và những bí ẩn bất tận dưới những cánh rừng Phong Nha-Kẻ Bàng đang như lực hấp dẫn du khách, song ngành du lịch vùng này lại thu hút khách du lịch với con số khá khiếm tốn. Lượng khách đến thăm, trải nghiệm hiện tại đạt khoảng 1.000.000 lượt khách/năm, trong đó có khoảng 200.000 khách quốc tế và 800.000 khách nội địa.
Điều đáng nói là gần 90% lượng khách quốc tế khi di chuyển qua lại trên trục bắc- nam (bằng tàu hỏa, xe bus, đường bay...) đi ngang qua Quảng Trị nhưng không dừng chân lại. Lý do cốt lõi là giá trị cảm nhận về điểm đến chưa đủ hấp dẫn để du khách quyết định trích quỹ thời gian du lịch của họ ra vài ngày trong chuyến đi Việt Nam để ghé thăm nơi này.
Với mô hình hiện tại thì sức chứa của vùng lõi Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng hạn chế và sản phẩm vệ tinh còn nghèo nàn. Các tour thám hiểm cao cấp (Sơn Đoòng, Hang Ba, Hang Va, Tú Làn...) mang lại giá trị chi tiêu rất cao nhưng đang giới hạn số lượng người tham gia nhằm mục đích bảo tồn nghiêm ngặt vùng lõi theo công ước của UNESCO. Hiện nay loại hình du lịch thám hiểm hang động ở Quảng Trị ở vào khoảng 50 ngàn lượt khách mỗi năm.
Đồng tình với cách nhìn nhận này, chuyên gia du lịch Nguyễn Châu Á cho rằng, nguyên nhân nằm ở 2 yếu tố: Thứ nhất là Phong Nha-Kẻ Bàng gần như chỉ có duy nhất dòng sản phẩm là du lịch hang động. Phân khúc hang động đại trà có số lượng đông nhưng chi tiêu thấp, lưu trú ngắn (trung bình chỉ đạt 1 đến 2 ngày). Du khách đến rồi đi, vùng di sản hoàn toàn không có hệ sinh thái dịch vụ đi kèm đủ hấp dẫn để họ tăng chi tiêu và kích thích dòng tiền xoay vòng.
Về du lịch biển, Việt Nam sở hữu đường bờ biển dài hàng nghìn km nên du khách có thể dễ dàng trải nghiệm ở bất cứ bãi biển đẹp nào, trong khi biển Quảng Trị và sông nước Phong Nha chưa tạo ra sự khác biệt độc bản để hấp dẫn và thu hút du khách.
Phong Nha-Kẻ Bàng không nên tiếp tục dựa vào việc khai thác tài nguyên hang động thô. Thay vào đó, điểm đến này cần thực hiện một cuộc dịch chuyển mô hình toàn diện từ “Điểm tham quan hang động đơn thuần” sang “Hệ sinh thái du lịch nghỉ dưỡng, trải nghiệm sinh thái, văn hóa và giải trí đa năng”.
Chuyên gia Nguyễn Châu Á
Thứ hai, các điểm đến phía bắc kéo dài từ Ninh Bình, Hạ Long, đến Lạng Sơn, Hà Giang, Cao Bằng... đều có hệ thống hang động phục vụ tham quan đại trà. Do quy mô các hang động tại Việt Nam nói chung đều cực kỳ khổng lồ so với các hang động tại châu Âu và Mỹ nên ngay cả một hang động quy mô nhỏ tại Ninh Bình cũng đã đủ lớn để làm cho khách nước ngoài choáng ngợp.
![a3k1.jpg](https://cdn.nhandan.vn/images/N0G1rFIGrfTBGG0lnVOLsbtSe6Mk3OafhmS-trjXdHacMmGZRElIEJu_Hn8s46q0/a3k1.jpg.avif "Hang Va với vô vàn "măng" nhũ đá tuyệt đẹp.")
Khi nhu cầu thưởng lãm hang động thông thường đã được thỏa mãn ở các chặng trước, khách quốc tế đại trà sẽ thấy điểm đến Phong Nha chưa đủ hấp dẫn để dừng lại (ngoại trừ phân khúc khách tham quan các tour thám hiểm hang động chuyên sâu, họ đến Việt Nam vì mục đích thám hiểm hang nên không bị ảnh hưởng bởi nghịch lý này).
Theo các chuyên gia du lịch, để du lịch bứt phá tăng trưởng quy mô gấp 3 lần, hướng tới mục tiêu ổn định 2.000.000-3.000.000 lượt khách/năm (khách quốc tế đạt từ 700.000 đến 1.000.000 lượt/năm), Phong Nha-Kẻ Bàng không nên tiếp tục dựa vào việc khai thác tài nguyên hang động thô. Thay vào đó, điểm đến này cần thực hiện một cuộc dịch chuyển mô hình toàn diện từ “Điểm tham quan hang động đơn thuần” sang “Hệ sinh thái du lịch nghỉ dưỡng, trải nghiệm sinh thái, văn hóa và giải trí đa năng” tương tự như cách Chiang Mai (Thái Lan) đã thực hiện thành công.
Đi cùng với đó là việc ưu tiên đầu tư hạ tầng về giao thông, thay đổi cách quản trị du lịch và ứng dụng công nghệ số một cách mạnh mẽ để phát triển du lịch trong giai đoạn mới.
Ông Nguyễn Châu Á nhấn mạnh thêm, việc mở rộng không gian du lịch về phía đông là bước đi chiến lược then chốt nhằm mở rộng dư địa phát triển, tạo thêm không gian kinh tế du lịch dịch vụ mới, đồng thời giảm tải hoàn toàn áp lực sức chứa lên Di sản thiên nhiên thế giới Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng.
Việc dịch chuyển các hoạt động vui chơi giải trí sầm uất, các hạ tầng lưu trú quy mô lớn, cùng các khu phố văn hóa-giải trí ban đêm về hướng đông sẽ giúp bảo tồn nguyên vẹn tính nguyên sơ của các hang động vùng lõi, bảo đảm tính bền vững tuyệt đối cho di sản.
