Đơn giản hóa thủ tục phân loại hàng hóa xuất nhập khẩu

Hoàn thiện cơ sở pháp lý, phù hợp yêu cầu quản lý mới

Phân loại hàng hóa là một khâu quan trọng trong hoạt động hải quan, làm cơ sở xác định mã số hàng hóa và thực hiện các chính sách quản lý đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Trong bối cảnh hoạt động thương mại ngày càng đa dạng, xuất hiện nhiều mặt hàng mới, có cấu tạo và tính chất kỹ thuật phức tạp, các quy định về phân loại hàng hóa cần tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu quản lý, đồng thời hạn chế phát sinh vướng mắc cho doanh nghiệp.

Thời gian qua, Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, định hướng lớn về hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hiệu quả quản lý nhà nước.

Thực hiện các chủ trương này, ngày 30/6/2026, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 85/2026/TT-BTC quy định về phân loại hàng hóa, phân tích để phân loại hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.

Thông tư có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/9/2026, thay thế Thông tư số 14/2015/TT-BTC ngày 30/1/2015 hướng dẫn về phân loại hàng hóa, phân tích để phân loại hàng hóa; phân tích để kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và Thông tư số 17/2021/TT-BTC ngày 26/2/2021 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 14/2015/TT-BTC.

Thông tư số 85/2026/TT-BTC tập trung điều chỉnh việc phân loại hàng hóa, phân tích để phân loại hàng hóa, xây dựng và sử dụng cơ sở dữ liệu về Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam. Đối tượng áp dụng gồm người khai hải quan, cơ quan Hải quan, công chức Hải quan cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Một điểm thay đổi đáng chú ý là Thông tư mới không còn quy định về việc sử dụng kết quả phân tích để kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu. Việc xác định rõ phạm vi điều chỉnh giúp nội dung Thông tư tập trung vào hoạt động phân loại và phân tích phục vụ phân loại hàng hóa.

Thông tư cũng bổ sung cơ sở xử lý đối với những trường hợp chưa đủ căn cứ xác định tên gọi, mô tả hàng hóa theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam.

Theo đó, có thể sử dụng các tiêu chí, tiêu chuẩn, quy chuẩn do cơ quan, tổ chức, đơn vị có thẩm quyền ban hành theo quy định để làm cơ sở xác định tên gọi, mô tả và mã số hàng hóa. Quy định này tạo thêm căn cứ pháp lý khi phân loại các mặt hàng mới hoặc mặt hàng có tính chất kỹ thuật phức tạp, chưa được mô tả đầy đủ trong Danh mục.

Thông tư đồng thời sửa đổi quy định về việc áp dụng văn bản hướng dẫn phân loại theo hướng chỉ áp dụng đối với văn bản sửa đổi, hướng dẫn phân loại do Cục trưởng Cục Hải quan ban hành. Nội dung này nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quá trình áp dụng và tổ chức thực hiện.

Xuyên suốt Thông tư là yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan Hải quan, cơ quan quản lý chuyên ngành và người khai hải quan. Việc chuẩn hóa thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu và giảm sử dụng hồ sơ giấy là nền tảng phục vụ thông quan tập trung, nâng cao hiệu quả quản lý và rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục.

Giảm thủ tục, chuẩn hóa quy trình phân tích và phân loại

Nhiều quy định mới tại Thông tư số 85/2026/TT-BTC liên quan trực tiếp đến thủ tục đối với máy liên hợp, tổ hợp máy, máy móc và thiết bị nhập khẩu.

Theo đó, máy liên hợp hoặc tổ hợp máy thuộc các Chương 84, 85 và 90 được nhập khẩu từ một chuyến không phải đăng ký Danh mục và Phiếu theo dõi trừ lùi. Việc bỏ yêu cầu này góp phần giảm thủ tục đối với những trường hợp không cần thiết phải theo dõi theo từng lần nhập khẩu.

Thông tư cũng điều chỉnh thời điểm nộp hồ sơ đăng ký Danh mục đối với máy liên hợp, tổ hợp máy hoặc máy móc, thiết bị ở dạng chưa lắp ráp hoặc tháo rời.

Người khai hải quan thực hiện việc đăng ký trước thời điểm đăng ký tờ khai hải quan nhập khẩu của lô hàng đầu tiên, thay vì phải đăng ký trước thời điểm nhập khẩu hàng hóa lần đầu như quy định trước đây. Sự điều chỉnh này giúp doanh nghiệp có thêm thời gian chủ động chuẩn bị hồ sơ, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý của cơ quan Hải quan.

Bên cạnh đó, Thông tư quy định rõ thời hạn xử lý của cơ quan hải quan sau khi tiếp nhận Danh mục và Phiếu theo dõi trừ lùi. Việc xác định thời hạn cụ thể góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm của cơ quan thực hiện thủ tục.

Đối với các Danh mục chưa nhập khẩu hết theo thời hạn đã đăng ký, cơ quan Hải quan nơi đăng ký Danh mục và cấp Phiếu theo dõi trừ lùi sẽ tổ chức phân loại, xác định rủi ro để thực hiện kiểm tra việc phân loại hàng hóa đã thông quan theo quy định.

Quy định này giúp tăng cường kiểm soát rủi ro, phòng ngừa việc lợi dụng chính sách phân loại hàng hóa, đồng thời tạo cơ sở để cơ quan Hải quan tập trung kiểm tra đối với các trường hợp có dấu hiệu rủi ro thay vì kiểm tra dàn trải.

Quy trình lấy mẫu phục vụ phân tích, phân loại cũng được đơn giản hóa. Trường hợp lấy mẫu khi người khai hải quan vắng mặt, chỉ cần có sự chứng kiến của một trong các bên gồm doanh nghiệp kinh doanh cảng, cơ quan nhà nước tại khu vực hoặc đại diện doanh nghiệp vận tải.

So với yêu cầu phải có sự chứng kiến của nhiều bên như trước đây, quy định mới giúp hạn chế tình trạng chậm lấy mẫu do thiếu thành phần tham gia, nhất là tại các khu vực cảng, cửa khẩu có lưu lượng hàng hóa lớn.

Thông tư cũng bổ sung quy định về lưu mẫu trong trường hợp người khai hải quan không đồng ý với kết quả phân tích, phân loại hoặc kết quả kiểm tra, đánh giá tiêu chí kỹ thuật.

Trong thời hạn 120 ngày kể từ ngày ban hành Thông báo kết quả phân tích, phân loại hoặc kết quả kiểm tra, đánh giá tiêu chí kỹ thuật, nếu người khai hải quan không đồng ý với kết quả thì mẫu hàng hóa được lưu giữ cho đến khi có quyết định giải quyết khiếu nại. Quy định này tạo cơ sở phục vụ việc xem xét lại kết quả, bảo đảm quyền khiếu nại của người khai hải quan.

Một số nội dung liên quan đến thẩm quyền và hình thức ban hành kết quả cũng được điều chỉnh. Thông tư bỏ quy định về Thông báo kết quả phân tích kèm mã số hàng hóa; quy định Đội trưởng Đội Kiểm định hải quan ban hành Thông báo kết quả phân tích, phân loại và Thông báo kết quả kiểm tra, đánh giá tiêu chí kỹ thuật.

Đối với các mặt hàng khó, phức tạp cần xin ý kiến bộ, cơ quan ngang bộ quản lý chuyên ngành, Ủy ban Hệ thống hài hòa, (Danh mục Thuế quan Hài hòa ASEAN (AHTN) hoặc phải xác minh tại cơ sở sản xuất, Thông tư bổ sung quy định riêng về thời hạn ban hành kết quả phân loại.

Việc quy định thời hạn đối với những trường hợp phức tạp giúp các bên chủ động theo dõi tiến độ xử lý, hạn chế tình trạng hồ sơ kéo dài mà không có căn cứ rõ ràng.

Theo Bộ Tài chính, Thông tư số 85/2026/TT-BTC được ban hành nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện Thông tư số 14/2015/TT-BTC và Thông tư số 17/2021/TT-BTC.

Các quy định mới cũng đáp ứng yêu cầu số hóa, thông quan tập trung, phân cấp và phân quyền theo chức năng, nhiệm vụ được giao. Việc giảm hồ sơ giấy, đơn giản hóa thủ tục, xác định rõ thời hạn xử lý và tăng cường quản lý rủi ro được kỳ vọng sẽ tạo thuận lợi hơn cho người khai hải quan, đồng thời nâng cao tính minh bạch, thống nhất và hiệu quả trong công tác phân tích, phân loại hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.