Đổi mới sáng tạo - động lực then chốt cho phát triển đất nước

Tham dự sự kiện có đồng chí Vũ Hải Quân, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ; Ngô Đông Hải, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam; đại diện các đại sứ quán, hơn 300 đại biểu là đại diện các sở khoa học và công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp trên cả nước.

Hoạt động hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới không chỉ là sự tham gia vào một sáng kiến toàn cầu của Liên hợp quốc, mà còn là dịp để Việt Nam khẳng định quyết tâm đưa đổi mới sáng tạo trở thành trụ cột của mô hình phát triển, thúc đẩy tăng trưởng dựa trên năng suất, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và cải thiện bền vững chất lượng cuộc sống của người dân.

Lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo trong toàn xã hội

Lễ hưởng ứng năm nay được tổ chức trong bối cảnh hệ thống pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam ngày càng hoàn thiện, đồng bộ và thống nhất; các nền tảng của hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia từng bước được định hình; hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tiếp tục mở rộng và nâng cao chất lượng.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, đây là thời điểm thuận lợi để chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực thi hiệu quả, đưa chính sách vào cuộc sống, thúc đẩy đổi mới sáng tạo thực chất, tạo ra giá trị gia tăng và đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế-xã hội.

Bộ Khoa học và Công nghệ lựa chọn hai chủ đề hưởng ứng Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới năm 2026 gồm: “Đổi mới sáng tạo-Hành động đột phá, lan tỏa kết quả” và “Đổi mới sáng tạo-Chuyển đổi nhanh hơn, mạnh mẽ hơn để biến ý tưởng thành giá trị, khát vọng thành hiện thực”.

Hai chủ đề này nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ nhận thức sang hành động, tạo ra những kết quả cụ thể có khả năng lan tỏa sâu rộng trong toàn xã hội, đồng thời đặt ra đòi hỏi tăng tốc, nâng cao năng lực tổ chức thực thi, rút ngắn hành trình từ ý tưởng đến ứng dụng và thương mại hóa.

Thứ trưởng Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết: Trong thời gian qua, hệ thống chính sách và pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam đã được hoàn thiện. Nhiều cơ chế, chính sách quan trọng đã được Quốc hội và Chính phủ ban hành, góp phần hình thành các điều kiện nền tảng cho hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tiếp tục phát triển; các trung tâm đổi mới sáng tạo, các quỹ đầu tư, các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, viện, trường và người dân thực hiện đổi mới sáng tạo đã và đang triển khai thực hiện.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, Việt Nam cũng đang chứng kiến những bước tiến đáng kể về năng lực nghiên cứu, hạ tầng công nghệ và khả năng đổi mới của nền kinh tế. Chương trình phát triển công nghệ chiến lược đã được triển khai, tập trung vào các lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, vật liệu mới và năng lượng mới. Điều này cho thấy tư duy phát triển của chúng ta đang chuyển mạnh từ dàn trải sang có trọng tâm, từ tiếp nhận thụ động sang chủ động làm chủ công nghệ.

Kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Một nội dung trọng tâm của sự kiện năm nay là phát huy vai trò của các chủ thể trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia. Trong khuôn khổ chương trình đã diễn ra Diễn đàn phát triển hệ thống Trung tâm Đổi mới sáng tạo, tạo không gian để các chuyên gia, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp trao đổi về mô hình tổ chức, cơ chế vận hành và chính sách phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lâm Quang Vinh, Trưởng Ban Khoa học và Công nghệ (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) chia sẻ kinh nghiệm bước đầu trong việc triển khai mô hình Trung tâm Đổi mới sáng tạo tại Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Ông nhấn mạnh tới việc thành lập và vận hành Hội đồng cố vấn chiến lược đổi mới sáng tạo liên kết hệ thống để cùng giải quyết các bài toán xoay quanh trục “3 nhà” nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp.

Theo ông, cần xây dựng cơ chế hợp tác và chia sẻ lợi ích trong nghiên cứu ứng dụng và đổi mới sáng tạo; liên tục cập nhật kinh nghiệm quốc tế; phát huy vai trò quyết liệt, đồng hành của người đứng đầu; đồng thời xây dựng đội ngũ trong hệ sinh thái và tháo gỡ các rào cản cơ chế để giải phóng nguồn lực.

Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) Nguyễn Mai Dương cho biết, nhiều chính sách lớn đang được triển khai nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, như: cơ chế tài chính cho đổi mới sáng tạo; phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo lấy doanh nghiệp làm trung tâm; hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư phát triển công nghệ chiến lược; thúc đẩy văn hóa khởi nghiệp sáng tạo; phát triển các trung tâm đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm và các thiết chế hỗ trợ khởi nghiệp.

Trong tiến trình đó, các Trung tâm Đổi mới sáng tạo được xác định là hạt nhân kết nối cung-cầu công nghệ, phát hiện và tuyển chọn giải pháp mới, tổ chức thử nghiệm và hỗ trợ triển khai, nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Viện trưởng Viện Đổi mới sáng tạo quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) Phạm Hồng Quất cho biết, theo Nghị quyết số 86/NQ-CP ngày 5/4/2026 về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, Việt Nam sẽ hình thành các trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo và Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia tại 6 thành phố lớn; phát triển tối thiểu 300 không gian và cụm đổi mới sáng tạo trên toàn quốc; xây dựng 5 Deeptech Hub tại các trường đại học và viện nghiên cứu…

Mục tiêu đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu có 10.000 startup, 1 triệu “doanh nghiệp một người”, nằm trong Top 40 chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) và thu hút khoảng 1,5 tỷ USD vốn đầu tư mạo hiểm.

Trong khuôn khổ chương trình diễn ra sáng nay, còn có các phần trình bày, chia sẻ của lãnh đạo Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC), Quỹ Đổi mới Công nghệ quốc gia, Công ty Cổ phần Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Hà Nội, Tổ chức Hợp tác phát triển Đức (GIZ)…

Đổi mới sáng tạo - chìa khóa cho tăng trưởng bền vững

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, thế giới đang bước vào giai đoạn phát triển với tốc độ chưa từng có, khi các đột phá trong trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học hay công nghệ bán dẫn đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất, quản trị và cạnh tranh trên toàn cầu. “Trong bối cảnh đó, khoảng cách giữa các quốc gia có thể được rút ngắn rất nhanh, nhưng cũng có thể bị kéo giãn rất nhanh”, Thứ trưởng nhận định.

Đối với Việt Nam, trước yêu cầu tăng trưởng GDP hai con số và nâng cao chất lượng tăng trưởng, đất nước không thể tiếp tục phát triển chủ yếu dựa vào lợi thế chi phí thấp hay khai thác tài nguyên. “Muốn phát triển nhanh và bền vững, chúng ta phải dựa vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao. Chính vì vậy, đổi mới sáng tạo có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Tại sự kiện, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam khẳng định, Việt Nam từ lâu đã là quốc gia của sự kiên cường, trí tuệ sáng tạo và tầm nhìn phát triển. Theo bà, Việt Nam không chỉ sẵn sàng đổi mới mà còn có thể trở thành nguồn cảm hứng cho thế giới, trở thành một quốc gia tiên phong trong đổi mới sáng tạo và là “ngọn hải đăng sáng tạo” ở quy mô toàn cầu.

Nhân dịp này, Báo VnExpress cũng công bố Cuộc thi Sáng kiến Khoa học, sự kiện thường niên do Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ đạo tổ chức từ năm 2022 nhằm tìm kiếm các giải pháp khoa học-công nghệ có giá trị ứng dụng trong đời sống. Năm nay, cuộc thi lần đầu mở rộng đối tượng tham gia tới cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, góp phần kết nối trí thức Việt toàn cầu và thúc đẩy ứng dụng các sáng kiến quốc tế tại Việt Nam.