Định hình du lịch di sản theo chiều sâu

Những ngày đầu Xuân năm nay, dòng người trẩy hội Côn Sơn, Kiếp Bạc vẫn mang theo tâm thế hành hương quen thuộc, nhưng nhiều du khách dừng lại lâu hơn, tham gia các hoạt động trải nghiệm, đọc sách, tìm hiểu lịch sử vùng đất.

Mở rộng không gian và chiều sâu trải nghiệm

Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn, Kiếp Bạc năm 2026 mang một vị thế, tầm vóc mới khi quần thể di tích được UNESCO ghi danh, đồng thời gắn kết chặt chẽ Lễ tưởng niệm 692 năm Ngày viên tịch của Đệ tam Tổ Trúc Lâm Huyền Quang tôn giả với Khai hội mùa Xuân và chương trình nghệ thuật quy mô lớn, được đầu tư công phu, hiện đại song vẫn bảo đảm chiều sâu văn hóa truyền thống.

Các nghi lễ được tổ chức trang nghiêm, chuẩn mực cùng nhiều hoạt động văn hóa nghệ thuật dàn dựng bài bản làm nổi bật tư tưởng, tinh thần của Thiền phái Trúc Lâm và giá trị đặc sắc của di sản.

Bên cạnh nghi lễ truyền thống, lễ hội năm nay được bổ sung nhiều hoạt động mới theo hướng mở rộng trải nghiệm và tiếp cận di sản theo chiều sâu. Theo đó, Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến Thương mại kéo dài trong 12 ngày (khai mạc ngày 28/2, tức 12 tháng Giêng âm lịch), tại không gian hơn 10.000m² phía trước hồ Bán Nguyệt, bao gồm các khu vực trưng bày sản phẩm OCOP, tinh hoa làng nghề, ẩm thực địa phương.

Lần đầu tiên “Ngày hội sách di sản” được tổ chức, giới thiệu gần 100 đầu sách, tư liệu về Côn Sơn, Kiếp Bạc và Thiền phái Trúc Lâm, giúp khách du lịch chủ động tiếp cận thông tin trước khi lựa chọn hành trình tham quan.

Chị Nguyễn Thanh Hảo (phường Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng) cho biết, dù là người địa phương, nhưng chị vẫn chưa có nhiều thông tin về quần thể di tích Côn Sơn, Kiếp Bạc. Chính vì vậy, chị đã ưu tiên ghé thăm khu trưng bày sách ngay khi vừa đặt chân đến lễ hội. Những tài liệu tại đây là nguồn chỉ dẫn quý cung cấp thông tin đầy đủ về di sản địa phương, từ đó có thể giới thiệu đến nhiều bạn bè, người thân hơn.

Là người thường xuyên tham dự lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc, chị Vũ Thị Hằng (xã Nam Sách, thành phố Hải Phòng) bày tỏ ấn tượng trước những thay đổi mang tính đột phá năm nay. Điểm nhấn khác biệt nhất chính là sự chuyển đổi của các làng nghề; thay vì chỉ bày bán sản phẩm thuần túy như trước, các đơn vị đã chú trọng xây dựng không gian tương tác, cho phép du khách trực tiếp trải nghiệm quy trình sản xuất thủ công tại chỗ.

Ông Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng nhấn mạnh: “Qua Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến Thương mại, thành phố mong muốn tạo dựng không gian giao lưu văn hóa-kinh tế sôi động, quảng bá sản phẩm đặc trưng, kết nối doanh nghiệp và mở rộng cơ hội hợp tác; đồng thời cụ thể hóa chiến lược phát triển du lịch theo hướng chuyên nghiệp, chất lượng cao, gắn bảo tồn di sản với phát triển thương mại-dịch vụ”.

Làm mới sản phẩm, kích cầu du lịch

Song song với đổi mới tổ chức, Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn, Kiếp Bạc năm 2026 cũng ghi dấu bước chuyển rõ nét trong việc hình thành các sản phẩm du lịch gắn với di sản. Ba tour trọng điểm được nâng cấp và đưa vào khai thác, gồm: “Khám phá Di sản Côn Sơn, Kiếp Bạc”, “Theo dấu chân Tam Tổ Trúc Lâm” và “Một hành trình-Năm điểm đến di sản thế giới”.

Với tour “Khám phá Di sản Côn Sơn, Kiếp Bạc”, du khách được dẫn dắt theo một hành trình khép kín trong không gian di sản. Ngoài tham quan chùa Côn Sơn và đền Kiếp Bạc, khách trực tiếp tham gia các hoạt động trải nghiệm như in dập mộc bản, viết thư pháp chữ Hán-Nôm, tìm hiểu tư tưởng Phật giáo Trúc Lâm thông qua tư liệu trực quan. Hành trình kết thúc bằng hoạt động leo núi, vãn cảnh, thưởng trà thiền, tạo sự cân bằng giữa tâm linh, lịch sử và thiên nhiên.

Tour “Theo dấu chân Tam Tổ Trúc Lâm” lại được thiết kế như một hành trình mang tính chiều sâu tư tưởng. Du khách tham quan, nghe thuyết minh về các hoạt động của ba vị tổ thiền phái Trúc Lâm tại các di tích, thực hiện nghi lễ quay Cửu Phẩm Liên Hoa, thăm suối Côn Sơn, trải nghiệm in mộc bản, viết thư pháp, chụp ảnh với cổ phục, uống trà thảo dược… để cảm nhận di sản bằng chiều sâu tinh thần, thay vì chỉ qua hình ảnh bề mặt.

Tour “Một hành trình-Năm điểm đến di sản thế giới” mở rộng không gian trải nghiệm ra toàn bộ vùng phụ cận, kết nối Côn Sơn, Kiếp Bạc với các di tích như chùa Thanh Mai, động Kính Chủ, chùa Nhẫm Dương. Trên hành trình này, du khách trải nghiệm đa dạng loại hình di sản, từ kiến trúc Phật giáo, tín ngưỡng thờ Anh hùng dân tộc đến hệ thống hang động, bia đá, cảnh quan tự nhiên. Các hoạt động tham quan làng nghề, thưởng thức ẩm thực địa phương và sản phẩm OCOP giúp chuyến đi trở thành một hành trình khám phá đời sống văn hóa đương đại gắn với di sản.

Ông Vũ Đình Tiến, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hải Phòng cho biết: Năm 2026, Hải Phòng đặt mục tiêu đón hơn 16 triệu lượt khách. Du lịch văn hóa-tâm linh, trong đó có Côn Sơn, Kiếp Bạc giữ vai trò quan trọng trong việc kích cầu và nâng cao chất lượng tăng trưởng du lịch.

Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc là điểm khởi đầu quan trọng cho chuỗi du lịch tâm linh năm 2026, mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp lữ hành kích hoạt thị trường khách nội địa thông qua các tour văn hóa-sinh thái ngắn ngày. Việc triển khai tour “Một hành trình-Năm điểm đến di sản thế giới” sẽ là lời giải cho bài toán khác biệt hóa. Khi du khách được trải nghiệm văn hóa và ẩm thực một cách sâu sắc, đó chính là lợi thế cạnh tranh bền vững của địa phương.

Ông Nghiêm Trọng Đức,

Chánh Văn phòng Hiệp hội Du lịch Hải Phòng

Từ góc độ thị trường, ông Nghiêm Trọng Đức, Chánh Văn phòng Hiệp hội Du lịch Hải Phòng cho rằng: Lễ hội Côn Sơn, Kiếp Bạc là điểm khởi đầu quan trọng cho chuỗi du lịch tâm linh năm 2026, mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp lữ hành kích hoạt thị trường khách nội địa thông qua các tour văn hóa-sinh thái ngắn ngày. Việc triển khai tour “Một hành trình-Năm điểm đến di sản thế giới” sẽ là lời giải cho bài toán khác biệt hóa. Khi du khách được trải nghiệm văn hóa và ẩm thực một cách sâu sắc, đó chính là lợi thế cạnh tranh bền vững của địa phương.

Tuy nhiên, đại diện Hiệp hội Du lịch Hải Phòng cũng chỉ ra những điểm nghẽn cần sớm tháo gỡ như thiếu cơ sở lưu trú chất lượng; thực trạng phát triển tự phát, thiếu đồng bộ khiến hạ tầng hiện nay chỉ mới đáp ứng được nhu cầu khách địa phương. Do đó, việc khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào hệ thống lưu trú chuẩn hóa là yêu cầu cấp thiết.

Có thể thấy, du lịch Côn Sơn, Kiếp Bạc đang dần vượt ra khỏi khuôn khổ một điểm đến theo mùa lễ hội, từng bước định hình là một trung tâm du lịch di sản có khả năng đóng góp bền vững cho tăng trưởng du lịch của thành phố Hải Phòng trong những năm tới, góp phần quảng bá Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử-Vĩnh Nghiêm-Côn Sơn, Kiếp Bạc sau khi được UNESCO ghi danh.