Đáng chú ý, phòng bệnh là ưu tiên hàng đầu và dinh dưỡng giữ vai trò quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu nâng cao sức khỏe cộng đồng và phát triển con người Việt Nam một cách toàn diện.
Những năm qua, Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực trong cải thiện tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe người dân. Tuy nhiên, nước ta đang phải đối mặt với ba gánh nặng dinh dưỡng, bao gồm: Suy dinh dưỡng; thiếu vi chất dinh dưỡng; tình trạng thừa cân, béo phì gia tăng nhanh cùng với gánh nặng ngày càng lớn của các bệnh không lây nhiễm liên quan đến dinh dưỡng.
Suy dinh dưỡng và thiếu vi chất dinh dưỡng vẫn còn tồn tại ở một số vùng, miền, nhất là khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tình trạng thừa cân, béo phì gia tăng nhanh ở cả trẻ em và người trưởng thành, nhất là tại khu vực đô thị. Trong khi đó, gánh nặng ngày càng lớn của các bệnh không lây nhiễm liên quan đến dinh dưỡng như tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch, ung thư cũng rất đáng lưu tâm.
Báo cáo của Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế) cho thấy, Việt Nam đã chứng kiến sự gia tăng đáng báo động các bệnh liên quan đến lối sống và các thách thức về sức khỏe liên quan đến dinh dưỡng. Bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp, loãng xương, rối loạn lipid máu, thừa cân, béo phì, suy dinh dưỡng và ung thư hiện đang ảnh hưởng đến hàng triệu người dân, từ trẻ em đến người cao tuổi. Việt Nam là quốc gia có tỷ lệ người mắc bệnh xương khớp cao, có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây và ngày càng trẻ hóa. Cả nước ước có hơn 350.000 người bệnh sống chung với ung thư. Các phương pháp điều trị như phẫu thuật, hóa trị và xạ trị thường dẫn đến những thay đổi đáng kể về chuyển hóa, làm tăng nhu cầu dinh dưỡng trong khi làm giảm cảm giác thèm ăn và khẩu phần ăn. Bằng cách tích hợp chế độ chăm sóc dinh dưỡng cá nhân vào các kế hoạch điều trị ung thư, các bệnh viện có thể tăng cường phục hồi, cải thiện khả năng chịu đựng điều trị và tối ưu hóa kết quả lâm sàng cho bệnh nhân...
Suy dinh dưỡng trên người trưởng thành là vấn đề rất phổ biến, nhất là ở các nhóm đối tượng nhạy cảm như người cao tuổi, người đang mắc các bệnh mạn tính, người đang điều trị tại bệnh viện. Trong một kết quả nghiên cứu đa trung tâm tại Thành phố Hồ Chí Minh, tỷ lệ thiếu cân và suy dinh dưỡng của người trưởng thành trong bệnh viện nói chung là 14,0%; cao hơn gấp đôi (34,1%) với người bệnh cấp cứu; cao hơn gấp 3 với người trên 80 tuổi (49,7%), người được chẩn đoán mắc bệnh ung thư (46,5%) hoặc bệnh phổi (43,6%).
Việt Nam hiện có tốc độ già hóa dân số nhanh với tỷ lệ tăng 4,35%/năm so với tốc độ chung là 1,14%/năm. Ước tính, tỷ lệ người cao tuổi chiếm 16,5% tổng số dân vào năm 2029 và 24,9% vào năm 2049. Người cao tuổi thường gặp một số vấn đề về sức khỏe có liên quan tới hạn chế vận động, suy giảm sức khỏe tâm thần, chất lượng cuộc sống; hoặc các vấn đề về dinh dưỡng như kém hấp thu, suy dinh dưỡng. So với người trẻ, suy dinh dưỡng ở người cao tuổi vừa phổ biến hơn vừa có thể có tác động lớn hơn đến sức khỏe thể chất, khả năng sử dụng dịch vụ chăm sóc sức khỏe và thời gian nằm viện.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng khẳng định: Dinh dưỡng là một trong những yếu tố nền tảng quyết định sức khỏe, tầm vóc, thể lực và trí tuệ của con người, có vai trò đặc biệt quan trọng trong suốt vòng đời, từ bào thai, trẻ em, người trưởng thành đến người cao tuổi.
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và mạng xã hội, người dân hiện nay có thể tiếp cận thông tin về dinh dưỡng và sức khỏe một cách nhanh chóng, thuận tiện hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, thực tế cho thấy bên cạnh các thông tin chính thống, khoa học, còn tồn tại không ít thông tin sai lệch, thiếu căn cứ, thậm chí gây hiểu lầm nghiêm trọng trong thực hành dinh dưỡng. Việc người dân áp dụng các khuyến cáo dinh dưỡng không đúng, dựa trên thông tin thiếu kiểm chứng có thể dẫn đến những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe cá nhân và cộng đồng. Do đó, việc cung cấp thông tin dinh dưỡng chính xác, thống nhất dựa trên bằng chứng khoa học, do cơ quan chuyên môn đầu ngành đảm nhiệm là yêu cầu hết sức cấp thiết.
Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định: Truyền thông, giáo dục dinh dưỡng là một trong những giải pháp then chốt, có vai trò xuyên suốt trong việc nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi và thực hành dinh dưỡng của người dân. Mới đây, Viện Dinh dưỡng đã đưa vào hoạt động Cổng thông tin Dinh dưỡng với mục tiêu trở thành nền tảng thông tin chính thống, khoa học và tin cậy. Cổng thông tin cũng sẽ hỗ trợ cán bộ y tế, nhà quản lý và hệ thống truyền thông trong công tác truyền thông, giáo dục dinh dưỡng; hướng tới trở thành cầu nối giữa khoa học-chính sách-thực hành, góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy thay đổi hành vi dinh dưỡng lành mạnh.
