Trường hợp của bệnh nhi là lời cảnh báo về một biến chứng thần kinh hiếm gặp nhưng đặc biệt nghiêm trọng của cúm A ở trẻ em, đó là bệnh não hoại tử cấp tính (ANE).
Tổn thương não diễn tiến nhanh chóng khi mắc cúm A
Bệnh viện Nhi Trung ương vừa tiếp nhận bé gái 4 tuổi nhập viện trong tình trạng co giật liên tục, hôn mê sau 2 ngày sốt cao kèm các triệu chứng viêm long đường hô hấp trên. Trước đó, trẻ được gia đình chăm sóc, điều trị tại nhà. Khi xuất hiện co giật liên tục, trẻ được đưa đến bệnh viện tuyến tỉnh. Tại đây, test nhanh cúm A từ dịch họng cho kết quả dương tính; trẻ được chẩn đoán viêm não do cúm A, điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch và chuyển đến Bệnh viện Nhi Trung ương sau khoảng 30 giờ xuất hiện triệu chứng thần kinh.
Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, trẻ được chẩn đoán bệnh não hoại tử cấp tính liên quan đến cúm A (ANE) dựa trên diễn biến tổn thương não nhanh, co giật, hôn mê, sốt cao, tăng men gan và các chỉ số phản ứng viêm, đồng thời loại trừ các nguyên nhân nhiễm trùng thần kinh thường gặp khác.
Dù chỉ số amoniac (NH3) và kết quả chụp CT sọ não tại thời điểm khởi phát chưa ghi nhận bất thường, các bác sĩ vẫn căn cứ tổng hợp các biểu hiện lâm sàng và cận lâm sàng để chẩn đoán. Bệnh nhi được điều trị tích cực bằng thuốc ức chế miễn dịch liều cao, lọc máu liên tục, kiểm soát thân nhiệt theo đích và hồi sức thần kinh. Tuy nhiên, tổn thương não tiếp tục tiến triển nhanh, trẻ không đáp ứng với điều trị; bệnh nhi hôn mê sâu và tử vong sau 2 ngày nhập viện.
Theo bác sĩ Lê Nhật Cường - Khoa Điều trị tích cực Nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương, bệnh não hoại tử cấp tính là một bệnh não hiếm gặp, nguyên nhân chưa được hiểu đầy đủ và thường xuất hiện sau nhiễm virus, trong đó cúm A là một trong những tác nhân được ghi nhận thường gặp, đặc biệt tại các nước châu Á.
Cơ chế gây bệnh được cho là liên quan nhiều đến tình trạng đáp ứng miễn dịch quá mức của cơ thể sau nhiễm virus. Khi phản ứng viêm không được kiểm soát, nhiều chất gây viêm cytokine như interleukin-6 (IL-6) và TNF-alpha được giải phóng với nồng độ cao, gây tổn thương nội mô mạch máu, phá vỡ hàng rào máu - não, từ đó dẫn đến phù não, tổn thương sợi trục, hoại tử, rối loạn đông máu và xuất huyết. Phản ứng viêm toàn thân cũng có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác như gan, thận, hệ tuần hoàn và hô hấp.
Điểm đáng lưu ý của ANE là diễn tiến bệnh rất nhanh. Bệnh thường xuất hiện sau vài ngày trẻ có biểu hiện nhiễm virus với sốt cao, ho hoặc các triệu chứng đường hô hấp. Sau đó, trẻ có thể đột ngột xuất hiện rối loạn ý thức, lơ mơ, co giật, hôn mê hoặc tăng trương lực cơ. Đặc biệt, bệnh thường xuất hiện ở trẻ nhỏ từ 2 đến 5 tuổi - lứa tuổi khá thường gặp sốt cao, co giật.
Do vậy, trẻ có triệu chứng co giật xuất hiện khi có biểu hiện sốt cao và viêm long đường hô hấp cần được bác sĩ thăm khám thần kinh cẩn trọng trước khi kết luận nguyên nhân co giật là do sốt.
Không bỏ qua những dấu hiệu bất thường sau cúm ở trẻ em
Cúm ở trẻ em phần lớn diễn tiến nhẹ và hồi phục, nhưng trong một số trường hợp có thể gây các biến chứng nặng như viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não, suy hô hấp hoặc tổn thương đa cơ quan. Bệnh não hoại tử cấp tính là một biến chứng hiếm gặp, nhưng có thể để lại hậu quả nghiêm trọng.
Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý khi trẻ mắc cúm hoặc có biểu hiện nhiễm virus nhưng xuất hiện sốt cao liên tục, không đáp ứng thuốc hạ sốt hoặc co giật, khó thở, thở nhanh,…Trẻ cần được đưa đến ngay các cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám, đánh giá và xử trí kịp thời.
Các bác sĩ cũng khuyến cáo cha mẹ cần chủ động phòng cúm cho trẻ, đặc biệt là trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, trong đó tiêm vaccine cúm hằng năm là một trong những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ mắc cúm và bệnh cúm nặng. Bên cạnh đó, cần duy trì vệ sinh tay, vệ sinh đường hô hấp, bảo đảm dinh dưỡng, hạn chế tiếp xúc với nguồn lây và đeo khẩu trang cho trẻ khi đến nơi đông người.
Theo các chuyên gia, hiện chưa có phác đồ điều trị thống nhất cho bệnh não hoại tử cấp tính, tuy nhiên các biện pháp ức chế miễn dịch sớm được xem là quan trọng - đặc biệt nếu được thực hiện trong 24 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng thần kinh, có thể góp phần cải thiện tiên lượng ở một số trường hợp.
Bên cạnh điều trị miễn dịch, hồi sức thần kinh chuyên sâu đóng vai trò quan trọng nhằm hạn chế tổn thương não thứ phát. Trẻ cần được kiểm soát co giật, theo dõi áp lực nội sọ, bảo đảm hô hấp - tuần hoàn, theo dõi sát tưới máu và chuyển hóa não. Kiểm soát thân nhiệt theo đích cũng có thể được áp dụng trong một số trường hợp (sốt cao kéo dài, tăng áp lực nội sọ, trạng thái động kinh) nhằm giảm nhu cầu chuyển hóa của não.
