Mấu chốt ở thủ tục hành chính
Vào các thập niên trước, Việt Nam từng là điểm dừng chân của một số bộ phim kinh điển. Có thể kể tới Thành phố Hồ Chí Minh với những khung hình nhuốm màu hoài niệm trong phim Bản sắc anh hùng 3
của Hong Kong (Trung Quốc) và Người tình của Pháp; Huế và Hạ Long trên màn ảnh đầy trữ tình qua phim Đông Dương của Pháp; phong cảnh Ninh Bình đẹp hoang sơ trong phim Kong: Đảo đầu lâu, hay Hà Nội cổ kính và rộn ràng qua từng cảnh quay trong Thị Mai, hành trình đến Việt Nam của điện ảnh Tây Ban Nha…
Tuy nhiên, số lượng phim nước ngoài được ghi hình trên đất Việt Nam còn rất khiêm tốn, vài năm mới xuất hiện trong một tác phẩm quốc tế. Bà Phan Cẩm Tú, Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Xúc tiến Phát triển điện ảnh Việt Nam, so sánh: Trong khi đó, New Zealand là phim trường chuyên nghiệp cho nhiều bom tấn Hollywood, "hàng xóm" Thái Lan mỗi năm cũng đón hàng chục ê-kíp phương Tây đến làm việc...
Rõ ràng, việc chọn Việt Nam làm bối cảnh quay phim là câu chuyện được khởi lên từ lâu, nhưng diễn tiến vẫn còn khá chậm chạp. Xét về cảnh quan thiên nhiên và giá trị văn hóa, Việt Nam có nhiều tiềm lực để khai thác trong công nghiệp điện ảnh. Tuy nhiên, Việt Nam là điểm đến kém hấp dẫn hơn so với các quốc gia trong khu vực, chủ yếu là do thủ tục hành chính phức tạp, tốn thời gian và thiếu ưu đãi về chi phí. Quan điểm này được đưa ra bởi nhiều chuyên gia nghiên cứu thị trường, nhà làm phim có mặt ở kỳ Liên hoan phim Việt Nam năm nay. Trong khuôn khổ hội thảo Thực trạng và giải pháp thu hút đoàn phim đến địa phương, ông Đỗ Quốc Việt, Phó Cục trưởng Điện ảnh Việt Nam, đưa ra con số thống kê: Có tới 25 kiến nghị về thủ tục quay phim và 19 đề xuất nới lỏng thuế điện ảnh, đối với các đoàn phim trong nước cũng như quốc tế.
Trong chuyến tìm hiểu, khảo sát tại Thái Lan, hồi đầu năm 2025, bà Phan Cẩm Tú rất ấn tượng với chính sách hoàn trả chi phí làm phim mà chính quyền sở tại áp dụng cho các đoàn phim quốc tế. Theo đó, cứ chi tiêu 50 triệu bath (tương đương 41 tỷ đồng, theo tỷ giá hiện tại), nhà sản xuất được hoàn trả 15%. Việc thuê dân địa phương làm thành viên đoàn hoặc quay phim tại các thắng cảnh do Chính phủ Thái Lan chỉ định hay thực hiện hậu kỳ tại Thái Lan được xem là các "điểm cộng", giúp họ tiếp tục được hoàn trả 35%. Báo cáo kinh tế năm 2024 cho thấy Thái Lan hoàn trả cho các dự án quốc tế khoảng 500 triệu bath, nhưng được lợi 2,8 tỷ bath từ các dịch vụ điện ảnh, tạo ra 43.000 lượt việc làm.
Nhà sản xuất Andy Ho, đến từ Singapore, cho hay: Nhiều công ty ở quê nhà của ông có hứng thú đến Việt Nam làm phim, kỳ vọng thủ tục hành chính nhanh gọn, đồng thời các dịch vụ liên quan điện ảnh được định giá cụ thể, tránh trường hợp chênh lệch báo giá quá lớn giữa các đơn vị cùng cung cấp một dịch vụ. Ông Andy Ho chia sẻ kinh nghiệm: "Ở Singapore, chúng tôi có nhiều dịch vụ khác nhau đối với làm phim trong nước và quốc tế. Các giấy tờ chỉ cần gửi online trong một, hai ngày là nhận được phản hồi. Thái Lan cũng có nhiều dịch vụ hỗ trợ quay phim. Khi tôi đặt câu hỏi về một phương diện nào đó, sẽ có vài ba người liên hệ tôi để trao đổi".
Ông Nigel, Giám đốc hãng phim MovieWorx (Australia), gợi ý: Việt Nam cần mở thêm nhiều khóa đào tạo, phòng lab điện ảnh, định hướng cho người trẻ lộ trình rõ ràng trong việc làm phim. Đánh giá điện ảnh Việt phát triển đột phá và người Việt Nam có khả năng thích ứng nhanh nhạy, ông dự đoán trong 5 năm tới, những hạn chế nhắc tới ở trên sẽ được giải quyết.
"Những việc cần làm ngay"
Đáp lời mong mỏi của các chuyên gia và nhà làm phim, Phó Cục trưởng Đỗ Quốc Việt cho biết: Thời gian cấp phép các thủ tục hiện tại đã rút ngắn khoảng 25% so với trước đây. Kịch bản để trình duyệt làm thủ tục cấp phép quay phim là kịch bản tóm tắt chứ không cần phải là kịch bản hoàn chỉnh. Tiếp sau Luật Điện ảnh Việt Nam 2022, sắp tới, Cục Điện ảnh sẽ trình Chính phủ khung pháp lý để tạo sự thuận tiện hơn nữa cho các đoàn phim trong và ngoài nước.
Hiệp hội Xúc tiến Phát triển điện ảnh Việt Nam đang trong quá trình thực hiện Bộ chỉ số thu hút đoàn làm phim (PAI). Cụ thể, đơn vị này gửi văn bản đến từng tỉnh, thành phố, khảo sát danh sách thắng cảnh, địa điểm có tiềm năng trở thành phim trường, nơi lưu trú, các dịch vụ vận chuyển, ăn uống hiện có…, sau đó, tiến hành chấm điểm để đánh giá khả năng cung cấp dịch vụ làm phim của từng địa phương. Bộ chỉ số sẽ là tài liệu tham khảo cho các đoàn phim nội địa lẫn quốc tế trong quá trình chọn bối cảnh.
Riêng trong năm 2025, Thành phố Hồ Chí Minh đón ba đoàn phim Hàn Quốc: Mang mẹ đi bỏ, Tay anh giữ một vì sao, Phiên chợ của quỷ. Thành phố được kỳ vọng tiếp tục là điểm đến của nhiều dự án phim quốc tế trong thời gian tới khi vừa gia nhập mạng lưới thành phố sáng tạo của UNESCO và là thành phố điện ảnh đầu tiên tại Đông Nam Á thuộc mạng lưới này.
Góp ý cho việc biến kỳ vọng nói trên thành hiện thực, PGS, TS Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Văn hóa Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, đề xuất: Thành phố Hồ Chí Minh cần vận hành trung tâm hỗ trợ sản xuất phim, đồng thời cấp phép làm phim theo "cơ chế một cửa", rút ngắn thời gian làm thủ tục, đưa ra nhiều ưu đãi thuế để tạo động lực đầu tư cho đối tác nước ngoài. Bên cạnh đó, địa phương cần có cơ chế thông thoáng về đầu tư hạ tầng sáng tạo, biến thành phố thành điểm đến của điện ảnh toàn cầu với hệ thống phim trường, trung tâm công nghệ số.
