Sau nhiều năm học tập và công tác tại Đan Mạch, kể từ đầu năm 2026, Tiến sĩ Nguyễn Duy Khiêm trở về nước sinh sống và làm việc tại một tập đoàn viễn thông ở Hà Nội. Câu chuyện về mối duyên với âm nhạc, tiếng đàn guitar và những mong ước gìn giữ chất liệu nghệ thuật dân tộc của một người làm chuyên sâu trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật như Tiến sĩ Nguyễn Duy Khiêm, hy vọng, sẽ đem tới bạn đọc nhiều suy ngẫm về giá trị của nghệ thuật đối với đời sống con người, và sự gắn kết người-người trong thế giới cởi mở hôm nay.
Âm nhạc và khoa học nâng đỡ tôi
- Có lẽ, cũng như tôi, nhiều khán giả cảm thấy bất ngờ thú vị về con đường sáng tác guitar cổ điển của một tiến sĩ ngành kỹ thuật điện?
- Tôi yêu thích và từng học guitar từ tuổi niên thiếu, khi còn ở quê nhà. Nhưng việc học tập, nghiên cứu ở nước ngoài khiến tôi hầu như không còn thời gian dành cho sở thích này.
Giữa đại dịch Covid-19, tôi tham gia một khóa nhập môn sáng tác guitar trực tuyến. Ban đầu chỉ là thử nghiệm với cấu trúc và giai điệu, như một trò chơi. Sau khoảng một năm tự học và tìm tòi, tôi thật sự muốn đi sâu hơn. Từ năm 2022, tôi học bài bản qua nền tảng học sáng tác trực tuyến The Creative Classical Guitarist và duy trì việc học cho đến khi trở lại quê hương sinh sống.
Chơi guitar và thưởng thức âm nhạc giúp tôi tìm lại sự cân bằng sau những giờ phải tập trung cao độ làm việc kỹ thuật. Lúc sinh sống ở thủ đô Copenhagen của Đan Mạch, tôi thường xuyên đi nghe hòa nhạc. Ở đó, đời sống âm nhạc cổ điển khá phong phú; các buổi độc tấu, hòa nhạc thính phòng, giao hưởng thường xuyên được tổ chức tại nhà thờ và nhiều không gian văn hóa khác nhau.
- Và rồi, anh lại tham dự vào đời sống ấy với các buổi biểu diễn guitar cổ điển cùng các nghệ sĩ châu Âu. Hẳn là có rất nhiều kỷ niệm đáng nhớ, đối với anh?
-Tôi nhớ một buổi biểu diễn cùng các nghệ sĩ guitar ở Copenhagen. Sau phần biểu diễn của tôi, một nghệ sĩ guitar bản địa tìm đến vì muốn được chơi những sáng tác tôi vừa trình bày, rồi vội vã rời đi ngay để về chăm sóc người thân…
Trong buổi hòa nhạc chia tay Copenhagen trước khi tôi trở về Việt Nam, một ca sĩ ngồi dưới khán phòng nói với tôi rằng, cô thật sự xúc động khi nghe tôi chơi bản chuyển soạn Mùa chim én bay (ca khúc của nhạc sĩ Hoàng Hiệp, phổ thơ Diệp Minh Tuyền) và sáng tác Song for Soul (tạm dịch: Khúc ca cho tâm hồn) của tôi, đến mức nổi da gà. Tình cảm và sự đồng cảm giữa những người làm nghệ thuật đôi khi, rất tự nhiên, nảy sinh từ nghệ thuật như vậy.
- Khi thăm website riêng của anh về guitar, tôi đã chắc chắn rằng, sự gắn bó của anh với guitar không đơn thuần chỉ là sở thích nữa, trong khi anh vẫn bảo đảm công việc trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật. Giữa hai lĩnh vực mà nghe qua hoàn toàn xa cách với nhau như vậy, có mối tương đồng nào chăng, trong cách nhìn của anh?
- Ban đầu, những người quan tâm đến các tác phẩm của tôi thường liên lạc với tôi qua email. Sau này, khi tôi có website riêng, mọi người liên hệ với tôi thuận tiện hơn, nhất là khi họ muốn mua bản ký âm của các tác phẩm. Điều làm tôi vui nhất không hẳn là việc bán được bao nhiêu bản mà là những phản hồi sau đó. Có một người yêu guitar ở Anh từng chia sẻ rằng, với sáng tác Valse No.1, anh ấy tìm lại được cảm hứng với cây guitar sau nhiều năm gác lại, và quyết định chọn chính tác phẩm đó để bắt đầu tập trở lại. Hiện nay, Valse No.1 là tác phẩm có sức lan tỏa rộng nhất trong số các sáng tác của tôi.
Giữa nghiên cứu khoa học và sáng tác âm nhạc, tôi nhận thấy một điểm tương đồng lớn: cả hai lĩnh vực đều dựa trên một hệ thống lý luận chuyên sâu nhưng đồng thời mở ra nhiều không gian cho sáng tạo.
Trong nghiên cứu, tôi luôn thích đi từ những nguyên lý nền tảng, kiểm chứng lại các giả thuyết và tìm cách giải mới cho cùng một vấn đề, thay vì chỉ dừng ở việc áp dụng những phương pháp sẵn có. Trong âm nhạc cũng vậy, tôi thường bắt đầu từ một cấu trúc, rồi dùng trí tưởng tượng và các kỹ thuật sáng tác để làm đầy cấu trúc ấy, phát triển ý tưởng ban đầu thành các chương nhạc hoàn chỉnh.
Trân trọng sự phong phú của dân ca Việt Nam
- Song for Soul và hai tác phẩm của anh được phát triển từ dân ca, Lý kéo chài (dân ca Nam Bộ), Ru em (dân ca Xơ Đăng), được nghệ sĩ guitar danh tiếng quốc tế An Trần biểu diễn, thu âm trong album Ilumina, mới phát hành toàn cầu. Hai anh đã lựa chọn, hoàn thiện ba tác phẩm này như thế nào?
- Đó là hữu duyên và cũng rất thú vị, đối với cá nhân tôi. Tôi biết An Trần qua cộng đồng guitar quốc tế khi đang làm việc tại Đan Mạch. Bản chuyển soạn cho guitar Ru em của tôi được phát triển với hình thức biến tấu và fugue, qua đó mở rộng khả năng biểu đạt của giai điệu nguyên bản. Sau này, tôi mới biết, An Trần từng biểu diễn Ru em và đoạt giải Nhất trong một cuộc thi guitar trẻ ở Việt Nam, khi mới 12 tuổi.
Song for Soul ban đầu chỉ là một chương nhạc có âm hưởng trong sáng. An Trần đã gợi ý với tôi, rằng tâm hồn không chỉ có bình yên và hy vọng mà còn đi qua bão tố và chiêm nghiệm. Từ đó, tôi phát triển tác phẩm lên thành bảy chương, mỗi chương có một sắc thái riêng và được gắn với một lựa chọn kỹ thuật chơi guitar phù hợp. Chương nhạc đầu tiên ấy được xếp thành Chương 2, nhan đề “Tuổi trẻ”.
Đối với tôi, kỹ thuật không phải mục đích tự thân mà phải phục vụ câu chuyện và cảm xúc. Sự hợp tác giữa An và tôi vì thế có cả hai yếu tố: sự đồng cảm trong cách nhìn và trải nghiệm sống, đồng thời cũng là một thách thức khiến tôi phải đi xa hơn so với ý tưởng ban đầu.
- Trước khi thu âm và phát hành album, nghệ sĩ guitar An Trần đã có những chuyến lưu diễn với các bản nhạc của anh. Anh có thể chia sẻ đôi điều về nhận xét của khán giả dành cho các giai điệu của anh, qua tiếng đàn của An Trần?
- Mùa hè 2025, khi cả hai chúng tôi cùng có mặt tại một buổi diễn của An ở Brussels, Bỉ, khán giả đã đón nhận rất nồng nhiệt Song for Soul và phần công diễn ra mắt Lý kéo chài. Điều đó khiến tôi càng trân trọng sự phong phú của dân ca Việt Nam, đặc biệt là nét hóm hỉnh, bất ngờ của những giai điệu Nam Bộ. Tôi thấy mình may mắn được thừa hưởng kho tàng ấy để kể những câu chuyện mới bằng cây đàn guitar.
- Anh có dự kiến, ý tưởng gì trong chuyển soạn, phát triển các khúc dân ca Việt Nam cho guitar?
- Tôi mong muốn sẽ tiếp tục viết những tác phẩm sử dụng chất liệu dân ca Việt Nam cho guitar, nhưng không đặt mục tiêu phải làm thật nhiều. Điều tôi hướng tới là để người nghe vẫn nhận ra vẻ đẹp của giai điệu Việt Nam, nhưng đồng thời tác phẩm có một đời sống mới, tự nhiên trên cây đàn guitar và có thể tiếp cận được với người nghe quốc tế.
- Tôi đang hình dung, quê hương nơi anh sinh ra và lớn lên hẳn là có ảnh hưởng, truyền cảm hứng nhất định đến tiếng đàn và sáng tác của anh?
- Quê tôi ở làng Hữu Bằng, thuộc địa phận tỉnh Hà Tây trước đây, một làng cổ khá điển hình của vùng quê Bắc Bộ và có nhiều nghề truyền thống, như dệt vải, mộc. Tuổi thơ tôi lớn lên bên cha mẹ, công việc gắn với nghề mộc của gia đình và những bản dân ca nghe qua đài phát thanh và truyền hình. Quãng thời gian 16 năm học tập và lập nghiệp xa đất nước, xa quê hương thôi thúc tôi tự hỏi: Tôi là ai... Tôi dành thời gian tìm về nguồn cội của mình, biết trân trọng hơn những giá trị đã nuôi dưỡng mình và dần hình thành một mong muốn rất tự nhiên: Gìn giữ những chất liệu dân tộc, đồng thời tìm cách kể lại chúng bằng ngôn ngữ âm nhạc của riêng mình.
- Chân thành cảm ơn anh!
