Điều đọng lại sau một kỳ Liên hoan Sân khấu

Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng lần thứ bảy năm 2026 đã chính thức khép lại sau chuỗi ngày tranh tài của 15 đoàn nghệ thuật công lập và xã hội hóa, với sáu loại hình nghệ thuật: Chèo, tuồng, cải lương, kịch dân ca, kịch nói, xiếc, cùng sự góp sức của hơn 200 nghệ sĩ đến từ ba miền bắc, trung, nam. Thành công lớn nhất của liên hoan có lẽ là những đêm diễn đầy ắp khán giả tại cả 5 địa điểm trình diễn.

Cảnh trong vở tuồng Dấu thiêng Hà Nội – Cho những gì còn mãi (Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam).
Cảnh trong vở tuồng Dấu thiêng Hà Nội – Cho những gì còn mãi (Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam).

Đúng như tính chất “mở rộng” của Liên hoan, các vở diễn không chỉ gói gọn đề tài về Hà Nội mà còn mở rộng sang các đề tài lớn hơn như đề tài chiến tranh cách mạng, cuộc sống của con người hiện đại với hôn nhân, hạnh phúc và khát vọng được sống đúng với bản thân mình. Nhiều vở diễn được phóng tác từ câu chuyện cổ tích, như Tấm Cám, hay từ tác phẩm văn học, như Chí Phèo của Nam Cao…

Mảng đề tài về Hà Nội giữ vị trí trọng tâm tại Liên hoan với những vở diễn gợi nhớ về Hà Nội một thời, với những câu chuyện, hình ảnh đã trở nên kinh điển trong tâm trí khán giả hay các danh nhân lịch sử nổi tiếng của Hà Nội. Có thể kể đến Người con gái Hà Nội (Nhà hát Kịch nói Quân đội), Người con gái Hà thành (Nhà hát Cải lương Hà Nội), Nhị vị Bồ tát Tổng Nam Phù (Trường đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội), Dấu thiêng Hà Nội - Cho những gì còn mãi (Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam), Đạo học (Nhà hát Chèo Hà Nội).

Tuy nhiên, một lần nữa, khoảng trống kịch bản về đời sống Hà Nội đương đại lại hiện rõ tại Liên hoan này. Trong số các vở diễn đề tài về Hà Nội, không có vở diễn nào đề cập, thể hiện hình ảnh chân thật, sinh động về con người Hà Nội thời hiện đại. Đến nỗi, ông Nguyễn Đăng Chương, Chủ tịch Hội đồng Giám khảo Liên hoan, phải thốt lên: “Phải chăng, đội ngũ tác giả đang bế tắc, chưa lý giải được mâu thuẫn, xung đột của đời sống hiện đại để xây dựng nên những câu chuyện kịch, những nhân vật điển hình, lấp lánh vẻ đẹp lịch lãm của người Hà Nội đang từng ngày làm thay đổi diện mạo và khẳng định vị thế của Thành phố Anh hùng, Thành phố Vì hòa bình?”.

Sự bế tắc của đội ngũ tác giả mà ông Đăng Chương nhắc tới đã kéo dài qua nhiều kỳ liên hoan sân khấu Thủ đô và đến nay, vẫn chưa có dấu hiệu cải thiện. Một hội diễn sân khấu Hà Nội có quy mô cấp quốc gia như Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng vẫn đang kể cho khán giả ngày hôm nay những câu chuyện của ngày hôm qua, tuy còn vẹn nguyên tính nhân văn nhưng lại thiếu đi hơi thở của cuộc sống hiện đại.

Tại Liên hoan, điểm sáng rất đáng chú ý là đội ngũ diễn viên kế cận của các loại hình nghệ thuật truyền thống: Tuồng, chèo, cải lương. Thanh, sắc, khí của nhiều diễn viên trẻ đã đem tới cái nhìn lạc quan về tương lai của sân khấu truyền thống Việt Nam.

Đơn cử, Nhà hát Chèo Hà Nội đã mạnh dạn giao các vai diễn chính cho dàn diễn viên trẻ trong vở Đạo học. Theo Nghệ sĩ Nhân dân Thu Huyền, Giám đốc Nhà hát Chèo Hà Nội, “không ai khác, chỉ có các diễn viên trẻ mới là người tiếp nối công việc bảo tồn và phát triển nghệ thuật truyền thống của cha ông. Dưới sự hướng dẫn của lớp nghệ sĩ đi trước của Nhà hát, các em vững tâm bước vào thử thách trong Đạo học”. Thành công của Đạo học (là một trong hai vở giành Huy chương vàng tại Liên hoan) đã minh chứng cho hướng đi đúng của Nhà hát.

Dẫu vậy, nhiều vấn đề đáng lo ngại trong diễn xuất của diễn viên kịch hát đã xuất hiện. Có diễn viên thiếu chuyên nghiệp tới mức quên lời, nhầm câu thoại, tiếng của người nhắc lời trong cánh gà còn lớn hơn của diễn viên trên sân khấu. Không chỉ vậy, một số diễn viên khác, tuy hát hay, đúng kỹ thuật nhưng lại yếu về khả năng diễn xuất, thiếu nhạy cảm sân khấu, gây ra khoảng trống về tiết tấu và hành động tâm lý của bạn nghề. Tình trạng ấy của một số diễn viên có thể được giải thích bằng việc, các đơn vị đã thiếu đầu tư kinh phí và thời gian trong quá trình chuẩn bị tác phẩm, mang tới Liên hoan vở diễn sơ sài, đơn giản về nội dung và hạn chế về hình thức thể hiện, tạo nên cảm giác đơn điệu, nhàm chán cho người xem. Sự vội vàng của các đơn vị nghệ thuật trong dựng vở tham dự kỳ Liên hoan này cũng phần nào giải thích cho việc thiếu vắng các vở diễn về đề tài Hà Nội đương đại.

Để khắc phục những tồn tại đáng báo động này ở kỳ Liên hoan tiếp theo, một số đạo diễn, tác giả kịch bản kỳ cựu đồng quan điểm cho rằng, Ban tổ chức nên sử dụng hình thức đặt hàng tác phẩm để có những kịch bản đạt chất lượng cao, đề cập câu chuyện về mảnh đất và con người Hà Nội, góp phần làm giàu thêm “bộ sưu tập” tác phẩm văn hóa đặc sắc về Thủ đô đang từng ngày đổi mới.

Qua bảy kỳ tổ chức, Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng đã trở thành điểm hẹn văn hóa dành cho người yêu sân khấu. Điều đọng lại sau mỗi kỳ tổ chức là những trăn trở để tạo nên những vở diễn ấn tượng, góp phần làm giàu thêm tình yêu, niềm tự hào và bồi đắp văn hóa, tâm hồn con người Hà Nội.

Có thể bạn quan tâm

Người thân của liệt sĩ chưa xác định thông tin, đang chờ đợi được lấy mẫu ADN phục vụ cho công tác tìm kiếm. Ảnh: Phương Thảo

Nốt lặng trong một phòng lấy mẫu xét nghiệm

Buổi sáng hôm ấy, giữa không gian trang trọng, tiện nghi và hiện đại của Trung tâm Văn hóa thể thao Thanh Xuân (Thành phố Hà Nội), tôi lại thấy mình và cả những con người đang ngồi đó, những người đang tất bật đi lại đó, dường như đang sống trong một bầu không khí đặc biệt, nhuốm đậm màu ký ức.

Chân dung nhà văn, nhà báo Đoan Bùi. Ảnh: Trần Quốc Cường

Với tôi, tiếng Việt là Nhà

Đoan Bùi sinh ra trong gia đình có bố mẹ đều là người Việt Nam. Trong những năm 1970, đó là gia đình người Việt duy nhất ở quận Le Mans, vùng hành chính Pays de la Loire, Cộng hòa Pháp. Việc bà dần rời xa tiếng Việt để hòa nhập với cuộc sống Pháp là điều dễ hiểu. Cũng bởi vậy, hành trình trở lại với tiếng Việt của Đoan Bùi là một hành trình thật sự “phức tạp và hạnh phúc”. Phần nào về hành trình ấy, bà chia sẻ với Nhân Dân cuối tuần.

Nhà thơ Bằng Việt.

Văn chương cần có vị đắng mồ hôi và vị mặn nước mắt của con người

Quê gốc của nhà thơ Bằng Việt là làng nghề mộc truyền thống Chàng Sơn, nay thuộc xã Tây Phương, Thành phố Hà Nội. Trong sự nghiệp của ông, Hà Nội là mạch nguồn cảm hứng xuyên suốt. Bên cạnh thơ, ông còn tham gia nhiều công trình nghiên cứu, biên soạn thuộc Tủ sách Thăng Long nghìn năm văn hiến. Năm nay, Ban tổ chức Giải thưởng Bùi Xuân Phái đã trao Giải thưởng Lớn - Vì tình yêu Hà Nội tới ông.

Dự án phim “Bãi săn” thu hút sự quan tâm của giới trẻ.

Minh bạch để đi đường dài

Những cảnh báo về chất lượng nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra yêu cầu mới đối với lĩnh vực sản xuất phim. Quy trình ứng dụng công nghệ cần bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm và vai trò chủ động của con người. Cùng với đó, việc tìm kiếm phương thức tiếp cận khán giả trẻ cần gắn với chất lượng và giá trị của tác phẩm.

Nhiếp ảnh gia Lâm Xuân Tùng.

Cảm nhận “tình yêu trong veo” ở từng khoảnh khắc bấm máy

10 năm, số lượng bộ ảnh nhiếp ảnh gia Lâm Xuân Tùng thực hiện đã lên đến xấp xỉ bốn con số, mỗi bộ cũng chừng 1.000 đơn vị ảnh. Nhân Dân cuối tuần có cuộc trò chuyện cùng anh về những điều ý nghĩa, giá trị tinh thần sâu sắc mà nhiếp ảnh đường phố nói riêng, nghệ thuật nói chung, đem tới cuộc sống này.

Poster chính thức của chương trình.

Mở không gian văn hóa diệu kỳ cho thiếu nhi

Lần đầu tiên, Báo Nhân Dân tổ chức chương trình nghệ thuật dành cho thiếu nhi, mang tên Chắp cánh tuổi thơ. Chương trình được thiết kế có sự kết hợp nhiều hoạt động trải nghiệm, tương tác trực tiếp và trực tuyến, tạo nên một không gian tràn ngập vẻ đẹp diệu kỳ như trí tưởng tượng phong phú của trẻ em.

Khu Di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc. Ảnh: Thành Đạt

Bảo vệ di sản giữa những đổi thay liên tục của đời sống

Hội nghị quốc tế Nhìn lại tính xác thực của di sản: Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương vì tương lai Di sản thế giới vừa diễn ra tại Hà Nội (từ ngày 27/9 đến 1/10). Thông qua xem xét các trường hợp điển hình tại khu vực, trong đó có một số di sản của Việt Nam, Hội nghị hướng tới làm rõ cách tiếp cận rộng hơn về tính xác thực của di sản, đồng thời vẫn bảo đảm các yêu cầu về giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn, cơ chế bảo vệ và quản lý hiệu quả đối với di sản thế giới.

Ảnh minh họa

Một anh cò nghiệp dư

Người mua đánh giá anh S. là một cò đất lương thiện. Đám môi giới chuyên nghiệp không diễn tả rành mạch nhưng đại ý coi anh chỉ là nghiệp dư.

Không gian triển lãm tại chương trình lưu trú nghệ thuật ở Hội An được thiết kế khá bài bản. Ảnh: BẢO NGUYỄN

Chủ động mở những điểm chạm sáng tạo

“Mở xưởng” hiện được xem như một xu hướng trong giới sáng tác mỹ thuật, nghệ thuật thị giác đương đại ở Việt Nam. Hiểu một cách giản dị nhất, đó là dịp để các nghệ sĩ thị giác biến không gian sáng tác có phần riêng tư của mình thành điểm hẹn nghệ thuật dành cho bất kỳ ai quan tâm.

Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Thước

Người làm phim tài liệu, trước tiên, cần một bản lĩnh sống

Những năm gần đây, phim tài liệu của Việt Nam đã gây được sự chú ý của dư luận thế giới, giành được giải thưởng tại các kỳ liên hoan phim quốc tế. Nhiều hoạt động thúc đẩy phát triển phim tài liệu trong nước cũng được tổ chức thường xuyên, định kỳ, thu hút sự quan tâm ngày càng đông đảo của giới làm phim và công chúng. Nhân Dân cuối tuần có cuộc trò chuyện với Nghệ sĩ Nhân dân Nguyễn Thước về vai trò và sức sống của phim tài liệu ở nước ta.

Hoàng thành Thăng Long mở ra không gian tìm hiểu và trải nghiệm lịch sử dân tộc quý giá cho công chúng hôm nay. Nguồn ảnh: Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long-Hà Nội

Định giá để nhân lên giá trị di sản

Lần đầu tiên, các di sản thiên nhiên, văn hóa thế giới tại Việt Nam sẽ được định giá, lượng hóa giá trị kinh tế tổng thể thông qua Đề án “Định giá kinh tế của di sản, TEV, lượng hóa giá trị kinh tế tổng thể di sản thế giới” do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng, dự kiến hoàn thiện và trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 10.

Thanh âm đương đại từ gốm sẽ được cất lên trong hai đêm diễn, ngày 19 và 20/9, tại làng gốm truyền thống Bát Tràng. Nguồn: Fanpage Festival Thăng Long-Hà Nội

Lợi nhuận kép từ một festival

Festival Thăng Long-Hà Nội được định vị là một trong bảy sự kiện và lễ hội văn hóa lớn nhằm xây dựng thương hiệu Hà Nội trong các lĩnh vực âm nhạc, điện ảnh và lễ hội văn hóa. Trong kỳ tổ chức lần thứ hai, từ ngày 11 đến 20/9, Festival bao gồm hơn 30 hoạt động văn hóa, nghệ thuật, du lịch và tất cả đều mở cửa miễn phí cho công chúng. Cùng với đó, Ban tổ chức đặt mục tiêu tạo doanh thu trực tiếp và gián tiếp từ các hoạt động của Festival.

Nhạc sĩ Nguyễn Duy Khiêm

Tôi muốn kể câu chuyện mới về Việt Nam bằng giai điệu guitar

“Điều tôi hướng tới là để người nghe vẫn nhận ra vẻ đẹp của giai điệu Việt Nam, nhưng đồng thời tác phẩm có một đời sống mới tự nhiên trên cây đàn guitar và có thể tiếp cận được với người nghe quốc tế”- đây là chia sẻ của Tiến sĩ ngành Kỹ thuật điện Nguyễn Duy Khiêm trong cuộc trò chuyện với chúng tôi, nhân dịp các sáng tác và tác phẩm chuyển soạn từ dân ca Việt Nam của anh được nghệ sĩ guitar danh tiếng quốc tế An Trần biểu diễn, thu âm trong album Ilumina, phát hành toàn cầu từ ngày 28/8.

Nhà thơ Hồng Thanh Quang.

Mùa thu luôn gợi cảm xúc mới mẻ, nhân văn

Bên cạnh sáng tác thơ, Hồng Thanh Quang còn là một cây bút chính luận sắc sảo. Ông trưởng thành từ quân đội và phần lớn cuộc đời rèn luyện trong môi trường làm báo. Nhân Dân cuối tuần có cuộc trò chuyện cùng ông về chủ đề mùa thu Cách mạng, trong một ngày thu đẹp của Hà Nội.

Phiên tọa đàm trong khuôn khổ Hội thảo. Ảnh: Thế Đại

Khơi thông điểm nghẽn phát triển văn hóa trên nền tảng số

Số liệu thực tế từ Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam cho thấy, năm 2025, doanh thu tiền sử dụng tác quyền đạt hơn 424,3 tỷ đồng (tăng 8%), trong đó riêng khoản thu từ các nền tảng trực tuyến (website và ứng dụng) là xấp xỉ 298 tỷ đồng. Những con số trên cho thấy sản phẩm văn hóa nghệ thuật và cùng với đó là tài sản trí tuệ trên môi trường số đang ngày càng trở thành nguồn lực kinh tế quan trọng.