Khi tiềm năng song hành với nguy cơ
Hình ảnh bắt mắt, thời lượng ngắn, khả năng lan truyền nhanh… là những yếu tố giúp phim AI xuất hiện ngày càng nhiều và thu hút người xem trên các nền tảng số. Tuy nhiên, khi công nghệ trở nên dễ tiếp cận, nguy cơ lặp lại mô-típ, hình ảnh thiếu nhất quán, câu chuyện sơ sài hoặc khai thác những chi tiết gây tò mò để thu hút lượt xem cũng cần được nhìn nhận nghiêm túc.
Việc quá chú trọng tốc độ sản xuất, hiệu ứng tương tác khiến người làm phim có thể dễ dàng xem nhẹ khâu phát triển kịch bản, xây dựng nhân vật, tổ chức nhịp kể và kiểm soát chất lượng hình ảnh. Hiện trạng này dẫn đến hệ quả công nghệ tạo ra nhiều sản phẩm hơn nhưng chưa chắc làm phong phú đời sống nghệ thuật.
Thời gian qua, một thử nghiệm đáng chú ý là dự án phim ngắn nhiều tập “Bãi săn”, chuyển thể từ tiểu thuyết cùng tên của Đại tá, nhà văn Nguyễn Đình Tú. Dự án gồm 15 tập, mỗi tập khoảng ba phút do Đài Phát thanh và Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp Công ty TNHH MTV Dịch vụ Kỹ thuật Truyền thông HTV (TFS) triển khai từ tháng 7/2026, dự kiến phát hành dịp Tết Nguyên đán 2027 trên các nền tảng số. Tính đến thời điểm hiện tại, đây là dự án phim nhiều tập ứng dụng AI đầu tiên do hai đơn vị trực tiếp sản xuất với sự đồng hành, hỗ trợ tài nguyên công nghệ từ CapCut. “Bãi săn” xây dựng thế giới viễn tưởng và được đánh giá là dạng chất liệu đòi hỏi nhiều công sức nếu dựng bối cảnh, nhân vật, hiệu ứng bằng phương thức truyền thống.
Theo thông tin từ ê-kíp, AI được sử dụng để khởi tạo bối cảnh và khung hình theo định hướng nghệ thuật, hệ thống câu lệnh và thiết kế nhân vật do đạo diễn xác lập. Các khâu chuyển thể, biên tập, đạo diễn, lồng tiếng và dựng phim vẫn do đội ngũ nhân sự làm phim đảm nhiệm; công cụ công nghệ hỗ trợ một số công đoạn hậu kỳ. Cách phân định này có ý nghĩa trong việc nhìn nhận đúng vai trò của công nghệ. AI có thể hỗ trợ hiện thực hóa ý tưởng, nhưng không tự bảo đảm chất lượng của ý tưởng. Thành công của dự án vẫn được kiểm chứng qua sản phẩm hoàn chỉnh.
Một trong những yêu cầu quan trọng khi ứng dụng AI vào sản xuất phim là minh bạch. Khán giả cần được biết công nghệ tham gia vào những khâu nào, mức độ can thiệp đến đâu và đâu là phần việc do con người trực tiếp thực hiện. Việc công khai không làm giảm giá trị của tác phẩm mà ngược lại sẽ giúp người xem hiểu đúng phương thức sản xuất, đồng thời tạo cơ sở để đánh giá công bằng những đóng góp của đội ngũ sáng tạo.
Ông Trần Hoàng, Cục trưởng Công nghiệp văn hóa và Bản quyền tác giả nhận định, trong câu chuyện này, minh bạch cũng cần gắn với trách nhiệm về bản quyền, quyền nhân thân. Người làm phim phải quan tâm đến nguồn tư liệu sử dụng để huấn luyện hoặc tạo sinh hình ảnh, quyền đối với hình ảnh và giọng nói, cũng như những nội dung có thể khiến khán giả hiểu nhầm giữa hư cấu và sự kiện có thật. Đối với phim lịch sử, phim tài liệu hoặc tác phẩm khai thác nhân vật có thật, yêu cầu kiểm chứng càng cần được đặt lên hàng đầu. Riêng phim chuyển thể từ tác phẩm văn học, cần tôn trọng tác phẩm gốc, quyền của tác giả.
Chất lượng là yếu tố quyết định
Khán giả trẻ là nhóm công chúng quan trọng của nội dung nghe nhìn trên nền tảng số. Họ có cơ hội tiếp xúc với nhiều hình thức kể chuyện mới, từ phim ngắn dọc, phim nhiều tập thời lượng ngắn đến các sản phẩm ứng dụng AI. Để tiếp cận người trẻ, phim AI cần bắt đầu từ nhu cầu và trải nghiệm của khán giả, song không nên chạy theo thị hiếu nhất thời. Các nhóm chủ đề về tình bạn, gia đình, tình yêu, lựa chọn đạo đức hay những vấn đề của đời sống đương đại vẫn đủ khả năng tạo kết nối nếu được kể bằng ngôn ngữ phù hợp.
Với các đơn vị sản xuất chuyên nghiệp, phim AI đồng thời tạo cơ hội đào tạo đội ngũ, thử nghiệm quy trình và tìm kiếm phương thức biểu đạt mới. Thực tế này đòi hỏi đội ngũ làm phim cần bổ sung năng lực sử dụng công cụ, nâng cao khả năng biên kịch, đạo diễn, thiết kế hình ảnh, biên tập và thẩm định nội dung. Giới chuyên môn cũng đưa ra cảnh báo, cần tránh nhìn nhận AI như giải pháp có thể tự động giải quyết bài toán kinh phí hay bảo đảm thành công thương mại bởi chất lượng vẫn là yếu tố quyết định.
Ông Nguyễn Trọng Khoa, Chủ nhiệm bộ môn Sản xuất phim kỹ thuật số, Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng, nếu quá phụ thuộc vào công nghệ, các tác phẩm có nguy cơ rơi vào lối thể hiện đồng dạng, thiếu dấu ấn sáng tạo. AI chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong quy trình làm phim có định hướng nghệ thuật rõ ràng, với sự tham gia của những người am hiểu biên kịch, ngôn ngữ điện ảnh và tổ chức sản xuất. Ở góc độ quản lý, Cục trưởng Điện ảnh Đặng Trần Cường nhấn mạnh yêu cầu ứng dụng AI đúng hướng, phục vụ sáng tạo và tạo ra giá trị tích cực cho xã hội. Với tốc độ phát triển công nghệ như hiện nay, mối quan tâm không còn dồn vào việc các bộ phim có sử dụng yếu tố AI hay không mà ở chất lượng tác phẩm, trách nhiệm của người sáng tạo và đơn vị phát hành đối với sản phẩm đến với công chúng.
