Theo cao tốc M4 từ Moskva xuôi về phía nam, tỉnh Tula hiện ra với những ống khói và nhà máy, mang dáng dấp đặc trưng của một vùng công nghiệp lâu đời ở Nga. Rời cao tốc, đi thêm khoảng 10km, xe đến nhà máy cơ khí Rusmetall, nằm giữa khu vực tập trung nhiều cơ sở sản xuất.
Bước vào khuôn viên, dễ nhận ra đây không phải một nhà máy được xây dựng từ đầu. Doanh nghiệp đã mua lại một cơ sở cơ khí cũ của Nga, hoạt động từ năm 1966. Khu đất rộng khoảng 10ha, trong đó diện tích được cải tạo, bố trí phục vụ sản xuất vào khoảng 10.000m².
Ông Nguyễn Xuân Huyền, Giám đốc điều hành Rusmetall đón “những vị khách tò mò” ở cửa với nụ cười tươi, mái tóc bồng bềnh và khuôn mặt trông ra nhiều nét khắc khổ của một người kỹ sư. Theo ông, doanh nghiệp đã mua lại nhà máy vào năm 2024, sau đó tiếp tục đầu tư xây dựng, cải tạo cơ sở vật chất, nâng cấp nhà xưởng và bổ sung máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất.
Nhiều máy móc, thiết bị và dây chuyền sản xuất được đưa từ Việt Nam sang Nga. Nhà máy hiện gia công đa dạng các sản phẩm cơ khí và kết cấu thép phục vụ các công trình công nghiệp, điện lực và nhiều lĩnh vực khác. Những khoản đầu tư này góp phần nâng cao năng lực sản xuất, giúp doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu sản xuất ngày càng đa dạng của thị trường Nga.
Để có cơ ngơi hiện nay, ông Huyền cùng những người anh em khác đã kiên trì tìm hiểu, cân nhắc rất kỹ trước khi quyết định mua lại mặt bằng, để hiện thực hóa một hướng đi mới. Trước đây, họ chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực thương mại và kinh doanh, chưa trực tiếp tổ chức sản xuất cơ khí tại Nga. Lần này, họ muốn xây dựng một cơ sở sản xuất thật sự, từng bước tiếp cận thị trường Nga và tìm kiếm cơ hội ở những thị trường khác.
Nhà xưởng đã có, máy móc được bổ sung, cơ sở hạ tầng được tân trang lại, nhưng để vận hành một cơ sở cơ khí, vốn đầu tư thôi chưa đủ. Từng nghĩ có thể tuyển dụng lao động thuận lợi, nhưng sau một khoảng thời gian, lãnh đạo doanh nghiệp thừa nhận, thứ doanh nghiệp đang thiếu là những người thợ có tay nghề để mở rộng quy mô.
“Lao động cơ khí có nghề thật sự rất khó tuyển. Tìm thợ từ Việt Nam sang không dễ, do ở Việt Nam hiện nay cũng có nhiều dự án xây dựng cần nhân lực. Công ty rất cần người, song hiện đây là bài toán khó cần lời giải”, đại diện doanh nghiệp chia sẻ.
Trong văn phòng của ông Huyền và Ban giám đốc, giữa phòng treo lá cờ Nga, chính giữa là chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh, hai bên là chân dung Tổng thống Nga Vladimir Putin và Dmitry Medvedev. Từ cửa sổ nhìn ra, một hồ nước rộng với phong cảnh hữu tình. Nơi đó công nhân thường tổ chức dã ngoại và chèo thuyền trên sông.
Ông Huyền tranh thủ dẫn “những vị khách tò mò” đi thăm cơ sở nhà máy. Các phòng rộng rãi, khu sinh hoạt của công nhân được bố trí tương đối đầy đủ. Có những căn phòng còn thênh thang vì số người ở chưa nhiều. Có phòng để nguyên trồng rau Việt Nam. Khu vệ sinh, nhà tắm cũng đã được sửa sang.
Trong xưởng được trang bị nhiều máy móc với đường điện 3 pha chạy chung quanh, anh Trần Văn Sơn, người thợ quê Nghệ An, đang làm việc say sưa. Sinh năm 1983, anh Sơn sang Nga lần đầu để làm cơ khí. Trước khi đi, anh biết công việc này ở Việt Nam cũng có thu nhập tương đối khá. Nhưng muốn cải thiện cuộc sống gia đình, anh nghĩ mình cần tìm một cơ hội tốt hơn.
Ý định ấy đưa anh đến Rusmetall. Phần lớn những người làm việc cùng anh Sơn đều là đồng hương hoặc người Việt Nam. Họ nói tiếng Việt, ăn cơm Việt và sau mỗi ngày làm việc, lại trở về khu sinh hoạt chung, nơi có bàn trà, chiếc loa kết nối điện thoại và những ca khúc về quê hương.
“Đây là lần đầu tôi ra nước ngoài. Nhưng sang đây rồi, tôi thấy cuộc sống cũng ổn định. Công ty rất tạo điều kiện cho anh em công nhân”, anh Sơn nói.
Công việc cơ khí vốn không nhẹ nhàng. Tuy nhiên, theo anh Sơn, máy móc đã hỗ trợ phần lớn các công đoạn tại nhà máy. Người thợ chủ yếu vận hành thiết bị và thực hiện những thao tác cụ thể trong quy trình sản xuất. Mỗi ngày anh làm khoảng 10 tiếng, chủ nhật được nghỉ.
Mùa đông nước Nga vẫn là một trong những điều khiến anh Sơn e ngại trước khi sang. Song, sang tới nơi rồi, điều thú vị là anh Sơn lại thấy thời tiết ở Nga dễ chịu hơn khi làm nghề cơ khí. “Làm cơ khí nóng lắm. Nhưng ở Nga, thời tiết không nóng như ở Việt Nam, nên tôi thấy dễ chịu hơn, làm việc cũng thuận lợi và năng suất hơn”, anh nói.
Ngoài giờ làm, cuộc sống của anh Sơn không có quá nhiều hoạt động cầu kỳ. Cuối tuần, nếu có thời gian, anh cùng đồng nghiệp đi chơi, thăm thú những nơi gần nhà máy. Anh Sơn thích câu cá. Thỉnh thoảng, anh đăng lên mạng xã hội những hình ảnh về công việc và cuộc sống ở Nga.
Về thu nhập, anh Sơn cho biết mỗi tháng nhận được khoảng 34 triệu đồng. So với mục tiêu ban đầu khi quyết định ra nước ngoài, đây là mức thu nhập khiến anh cảm thấy tương đối yên tâm. Vì chưa từng làm việc ở quốc gia nào khác để có thể so sánh, nhưng với công việc hiện tại, anh Sơn cho biết có thu nhập đều đặn, chỗ ở ổn định và những người đồng hương bên cạnh. Anh dự định tiếp tục làm việc lâu dài tại Nga.
Ông Huyền ngỏ ý mời thêm một số công nhân khác trò chuyện, nhưng mọi người đều ngại trả lời phỏng vấn. Họ vẫn quen với công việc của mình hơn là đứng trước ống kính hay kể về cuộc sống riêng.
Ra ngoài cửa nhà xưởng, ông Huyền chỉ vào chiếc xe tám chỗ mà công ty mua để công nhân tự do đi lại, thăm thú thành phố. Theo đại diện doanh nghiệp, người lao động được bố trí chỗ ở, bữa ăn. Các chi phí liên quan thủ tục lao động và gia hạn giấy tờ cũng do công ty chi trả.
Cũng theo đại diện công ty, doanh nghiệp đặt mục tiêu bảo đảm mức thu nhập thực nhận khoảng 32-35 triệu đồng mỗi tháng cho những lao động có công việc ổn định. Những vị trí đòi hỏi trình độ chuyên môn cao hơn có mức thu nhập đến 50 triệu đồng.
“Đã đưa người lao động sang đây thì phải cố gắng bảo đảm cuộc sống cho anh em. Khi có thành quả thì cùng nhau chia sẻ, khi gặp khó khăn thì cùng nhau vượt qua”, đại diện Ban giám đốc nói.
Theo ông Huyền, nhiều công nhân đã quen biết nhau từ quê nhà, có người cùng làng, có người là hàng xóm. Mối quan hệ ấy giúp họ dễ dàng chia sẻ, hỗ trợ nhau trong sinh hoạt. Nhưng khi đưa người lao động sang một đất nước xa xôi làm việc, doanh nghiệp cũng phải gánh trách nhiệm lớn hơn đối với điều kiện lao động và cuộc sống của họ.
Sau giai đoạn đầu từng bước ổn định hoạt động, lượng đơn hàng của Rusmetall đã tăng lên. Nhà xưởng cần thêm người, nhưng tuyển thợ có tay nghề phù hợp không phải chuyện dễ dàng. Đây cũng là bài toán mà doanh nghiệp phải giải quyết nếu muốn mở rộng sản xuất.
