Đề xuất cho phép ủy quyền rộng hơn đối với một số giấy tờ hộ tịch

Sáng 11/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Các ý kiến cơ bản đồng tình với sự cần thiết sửa đổi Luật Hộ tịch, nhằm thể chế hóa chủ trương chuyển đổi số quốc gia; đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ; nâng cao hiệu quả quản lý dân cư; bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng Chính phủ số, chính quyền địa phương 2 cấp và cải cách thủ tục hành chính toàn diện.

Vì sao không thể ủy quyền ký giấy khai tử?

Dự thảo quy định Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã ký các loại giấy tờ hộ tịch và có thể ủy quyền cho công chức tư pháp hộ tịch ký một số loại, trừ giấy khai sinh, khai tử, kết hôn.

Đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn Lâm Đồng) cho rằng cần làm rõ vì sao các loại giấy tờ này lại không thể ủy quyền?

“Một người mất cần phải có một giấy chứng tử để làm các thủ tục về an táng mà bây giờ không cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã ủy quyền, nếu ông này đi ra Hà Nội, họp Quốc hội chẳng hạn mà đi cả tháng thì người dân làm thế nào?”, đại biểu đặt vấn đề.

Cũng theo đại biểu, giấy khai sinh có thể chờ nhưng giấy chứng nhận kết hôn cũng có trường hợp cần gấp để thực hiện các thủ tục khác. Trên cơ sở đó, đại đề nghị có cơ chế ủy quyền linh hoạt để bảo đảm tạo điều kiện cho người dân.

Đại biểu Dương Minh Ánh (Đoàn thành phố Hà Nội) chỉ ra, hiện nay trong các quy định của pháp luật chưa có quy định cho phép ghi nhận đầy đủ cha mẹ đối với trẻ em trong gia đình có yếu tố LGBT trong đăng ký khai sinh. Có một thực tế hiện nay, trẻ em được sinh ra, được nuôi dưỡng trong các gia đình có 2 người cùng giới tính đóng vai trò là cha, mẹ nhưng trong hệ thống pháp luật các em lại chỉ được công nhận một nửa gia đình của mình. Đây là vấn đề liên quan quyền công dân của trẻ em.

Nhấn mạnh đây là khoảng trống pháp lý rất cần được Quốc hội và Chính phủ quan tâm, đại biểu đề nghị bổ sung một khoản vào Điều 15 của dự thảo Luật quy định thông tin về cha, mẹ trong giấy khai sinh được xác định theo quan hệ pháp lý giữa người đăng ký và trẻ em không phụ thuộc vào giới tính của người đó. Đồng thời, cho phép trường hợp trẻ em có hai người cùng giới tính được xác lập quan hệ cha, mẹ, con hợp pháp theo quy định của pháp luật thì được ghi nhận đầy đủ cả hai người trong giấy khai sinh.

Đồng thời, bổ sung nguyên tắc bảo vệ quyền trẻ em trong đăng ký hộ tịch. Theo đó, đề nghị ghi rõ việc đăng ký hộ tịch liên quan đến trẻ em phải bảo đảm nguyên tắc vì lợi ích tốt nhất của trẻ em, không làm phát sinh sự phân biệt đối xử về hoàn cảnh gia đình.

Liên quan hành vi nghiêm cấm, đại biểu Dương Minh Ánh đề nghị Ban soạn thảo bổ sung thêm một khoản là: Có hành vi phân biệt đối xử về giới trong việc đăng ký hộ tịch.

“Nếu chúng ta chưa thể đi nhanh trong việc công nhận các quan hệ mới thì ít nhất chúng ta cũng không nên để trẻ em phải chịu thiệt thòi. Hơn nữa, đây không phải là vấn đề nhạy cảm mà là vấn đề trách nhiệm của Nhà nước đối với quyền trẻ em, thể hiện tính nhân văn trong việc thiết kế chính sách của Nhà nước đối với trẻ em”, đại biểu chia sẻ.

Đề xuất tích hợp dịch vụ công hộ tịch vào VNeID

Đề cập đến điểm giống nhau và khác nhau giữa chức năng quản lý Nhà nước của Luật Hộ tịch và Luật Căn cước, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn thành phố Cần Thơ) cho biết, trước hết về sự khác biệt, Luật Hộ tịch được xem là đạo luật của đời người, quản lý các sự kiện quan trọng nhất của cá nhân từ khi sinh ra cho đến lúc qua đời. Luật Căn cước quy định cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư qua hệ thống VNeID, căn cước điện tử và số định danh cá nhân.

Tuy nhiên, cả hai luật đều có điểm chung đó là cùng quản lý thông tin nhân thân của công dân, phục vụ công tác quản lý nhà nước và bảo đảm tính chính xác, thống nhất về thông tin định danh, cùng hướng đến việc bảo vệ quyền lợi cho người dân”.

Trên cơ sở đó, đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị Chính phủ phân công các cơ quan chức năng rà soát, phân biệt và tích hợp văn bản thủ tục đã quy định trong Luật Hộ tịch đang sửa đổi và Luật Căn cước năm 2023 vì đây là xu thế tất yếu trong quá trình chuyển đổi số quốc gia, tạo sự thông suốt cho các cơ quan quản lý nhà nước, giảm thiểu thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân.

Cụ thể đại biểu kiến nghị:

Thứ nhất, về mặt kỹ thuật và dữ liệu, cần liên thông 100% đồng bộ hóa thời gian thực hiện và nhất quán sử dụng số định danh cá nhân làm chìa khóa để truy xuất thông tin hộ tịch trên VNeID.

Thứ hai, về mặt quy trình, thủ tục, thực hiện “một cửa số”, tích hợp dịch vụ công hộ tịch vào VNeID, sử dụng VNeID thay thế cho các bản trích lục giấy tờ truyền thống.

Thứ ba, về mặt quản lý tại địa phương, chia sẻ quyền quản trị cho cấp xã, phường. Cán bộ tư pháp hộ tịch và công an xã, phường được cấp quyền truy cập chung vào một giao diện quản lý dữ liệu dân cư tại địa bàn để chỉnh sửa sai sót thông tin hộ tịch cho người dân ngay tại cơ sở và số hóa sổ hộ tịch cũ.

Thứ tư, đại biểu Tô Ái Vang cho rằng, nếu thông tin hộ tịch trên VNeID sai lệch so với thực tế thì người dân có thể chụp ảnh giấy tờ gốc gửi yêu cầu ngay trên ứng dụng. Cán bộ hộ tịch dựa vào đó để phê duyệt thay vì người dân phải đi đến trụ sở cơ quan quản lý nhà nước.

Thứ năm, tích hợp quy trình 3 trong 1 như đăng ký khai sinh, đăng ký thường trú và cấp thẻ căn cước cho trẻ em dưới 14 tuổi. Điều này sẽ giúp giảm 2/3 thời gian và công sức đi lại cho người dân.

Theo đại biểu, nếu tích hợp sẽ góp phần tích cực trong việc xây dựng Chính phủ điện tử, lấy người dân làm trung tâm, hướng đến mục tiêu: “Công dân chỉ cung cấp thông tin một lần, Nhà nước chủ động phục vụ”.

Góp ý về nội dung bổ sung tình trạng hôn nhân vào đăng ký hộ tịch quy định tại điểm e khoản 1 Điều 3 dự thảo Luật, đại biểu Trần Nhật Minh (Đoàn Nghệ An) đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu không quy định nội dung đăng ký hộ tịch về thông tin tình trạng hôn nhân nhằm bảo đảm tính thống nhất của pháp luật, đồng thời cắt giảm thủ tục hành chính trong đăng ký hộ tịch, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong các giao dịch dân sự, đăng ký hộ tịch, đồng thời giảm áp lực công việc cho cán bộ cơ sở.

Sẽ nghiên cứu cho phép ủy quyền riêng đối với Giấy chứng tử để bảo đảm linh hoạt

Giải trình về một số nội dung đại biểu quan tâm đến thẩm quyền ký giấy tờ hộ tịch và vấn đề ủy quyền, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết: Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn và Giấy chứng tử là những giấy tờ mang tính chất “gốc”, quan trọng nhất đời người, cần sự trang trọng và trách nhiệm cao nhất của người đứng đầu chính quyền cơ sở.

Tuy nhiên, tiếp thu ý kiến đại biểu về tính cấp bách của Giấy chứng tử (phục vụ tang lễ), Bộ trưởng cho biết sẽ báo cáo Chính phủ nghiên cứu theo hướng có thể cho phép ủy quyền đối với riêng Giấy chứng tử để bảo đảm linh hoạt. Đối với Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, việc ký thay khi Chủ tịch đi vắng là việc điều hành bình thường, không thuộc phạm vi ủy quyền.

Về thông tin “Quê quán” và tích hợp dữ liệu, Bộ trưởng ghi nhận các ý kiến về việc xác định quê quán sao cho thống nhất, tránh tình trạng mỗi thành viên trong gia đình một quê quán khác nhau. Đồng thời, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp Bộ Công an để rà soát, bảo đảm sự tương thích, liên thông tuyệt đối giữa dữ liệu hộ tịch và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID).

Kết thúc phần giải trình, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu nghiêm túc các ý kiến đóng góp để hoàn thiện dự án Luật với chất lượng tốt nhất trước khi trình Quốc hội thông qua.