Gỡ bỏ “rào cản địa giới”, người dân được hưởng lợi từ thủ tục linh hoạt

Việc “mở” đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú trong dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) đang thu hút sự quan tâm lớn của người dân. Đây được xem là một bước chuyển mạnh từ tư duy quản lý theo địa giới hành chính sang phục vụ người dân trên nền tảng số, với nhiều lợi ích thiết thực nếu được triển khai hiệu quả.

Thứ Tư, ngày 25/03/2026 - 15:30

Luật Hộ tịch đang được Chính phủ đưa ra sửa đổi với nhiều đề xuất mới thu hút sự quan tâm của dư luận, đặc biệt là các quy định liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân.

Đáng chú ý, dự thảo Luật Hộ tịch (sửa đổi) quy định Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện đăng ký tất cả các sự kiện, thông tin hộ tịch. Người dân có quyền yêu cầu đăng ký hộ tịch tại bất kỳ Ủy ban nhân dân cấp xã nào, không phụ thuộc vào nơi cư trú, địa giới hành chính.

Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định cơ quan đăng ký hộ tịch có trách nhiệm chủ động khai thác, tra cứu thông tin trên cơ sở dữ liệu liên quan phù hợp với mức độ đáp ứng của cơ sở dữ liệu; chỉ yêu cầu người dân phải nộp, xuất trình giấy tờ nếu không khai thác được thông tin hoặc thông tin khai thác được không đầy đủ và không chính xác. Bên cạnh đó, quy định người dân có quyền lựa chọn nộp hồ sơ, nhận kết quả đăng ký hộ tịch theo phương thức trực tuyến hoặc trực tiếp hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính đối với tất cả các thủ tục đăng ký hộ tịch nhằm bảo đảm quyền lựa chọn tối đa cho người dân.

Người dân làm các thủ tục liên quan sự kiện hộ tịch. (Ảnh: TL)

Tạo thuận lợi cho người dân; tiết kiệm thời gian, chi phí

Với nhiều người lao động xa quê, đề xuất này được xem là gỡ "rào cản" về địa giới hành chính tồn tại lâu nay. Thực tế, không ít trường hợp phải di chuyển hàng trăm km chỉ để làm các giấy tờ liên quan hộ tịch.

Chị Phạm Thu Nga quê tại Nghệ An, hiện làm công nhân tại một khu công nghiệp tại Hà Nội nhận định, đây là điểm thay đổi mang tính đột phá giúp giảm chi phí đi lại, thời gian thực hiện thủ tục hành chính, bởi thực tế hiện nay có một bộ phận lớn người dân học tập, làm việc xa quê. Trước đây, chỉ để xin xác nhận tình trạng hôn nhân hay điều chỉnh thông tin liên quan hộ tịch, chị phải xin nghỉ làm vài ngày về quê ảnh hưởng tới công việc, cuộc sống cũng như mất thời gian, chi phí đi lại. Đặc biệt, tới đây chị sắp sinh em bé, thì việc đăng ký khai sinh sẽ được thực hiện kịp thời, thuận tiện hơn.

Chị Nga bày tỏ mong muốn trong thời gian tới các cơ quan chức năng sẽ đẩy mạnh tuyên truyền, để người dân hiểu và chủ động tiếp cận quy định mới cũng như các quy trình, thủ tục hành chính sẽ được đơn giản hóa hơn bảo đảm cho người dân dễ thực hiện

Đồng quan điểm, anh Hải Nam (phường Ngọc Hà, thành phố Hà Nội) chia sẻ, đây là bước đi phù hợp với xu hướng cải cách hành chính và xây dựng Chính phủ số. Người dân cũng có thể dễ dàng, linh hoạt trong tiếp cận dịch vụ công, lựa chọn nơi thuận tiện nhất để thực hiện thủ tục.

“Khi dữ liệu đã được số hóa, thì không cần thiết phải giữ cách quản lý theo địa giới hành chính như trước đây nữa”, anh Nam nói.

Tuy nhiên, để quy định đi vào thực tiễn phát huy hiệu quả, theo anh Nam, cần bảo đảm điều kiện thực hiện, nhất là hạ tầng công nghệ, song song hoàn thiện hệ thống dữ liệu hộ tịch điện tử dùng chung trên toàn quốc, bảo đảm mọi thông tin được cập nhật tức thời, hạn chế sai sót, nhất là ở các địa phương vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế-xã hội khó khăn.

Anh Nam chỉ ra, thực tế cho thấy, nếu chỉ dừng ở việc ‘mở địa giới’ mà không đi kèm hoàn thiện nền tảng số, hiệu quả của việc cải cách cũng sẽ bị hạn chế.

Giảm áp lực cho bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý

Ở góc độ luật sư, Luật sư Lê Thu Hà (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) đánh giá cao tinh thần cải cách của đề xuất, thể hiện bước chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy phục vụ người dân. Đây cũng là một trong những điểm mới quan trọng, góp phần xóa bỏ “rào cản địa giới” trong giải quyết thủ tục hành chính.

Theo luật sư, quy định này không chỉ tạo thuận lợi cho người dân, nhất là các nhóm yếu thế mà còn giúp giảm áp lực cho chính quyền cấp cơ sở theo địa bàn cư trú, góp phần tinh gọn quy trình, nâng cao hiệu quả vận hành của bộ máy hành chính. Việc đăng ký kịp thời các sự kiện hộ tịch cũng góp phần bảo đảm quyền nhân thân, hạn chế các hệ lụy pháp lý liên quan.

Tuy nhiên, luật sư Thu Hà cũng lưu ý, nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, quy định “mở” có thể gây ra xung đột và rủi ro trong quản lý. Một số vấn đề được chỉ ra gồm: Nguy cơ chồng chéo dữ liệu nếu việc cập nhật không đồng bộ giữa các địa phương; khó xác định trách nhiệm của cơ quan đăng ký khi xảy ra sai sót hay các rủi ro bảo mật thông tin cá nhân khi dữ liệu được chia sẻ liên thông rộng rãi.

Do đó, nữ luật sư nhấn mạnh, quy định “phi địa giới hành chính” chỉ thực sự khả thi nếu gắn với chuyển đổi số đi kèm hoàn thiện hạ tầng công nghệ và dữ liệu; đồng bộ pháp luật liên quan như Luật Cư trú, Luật Căn cước để tránh xung đột; đồng thời quy định rõ trách nhiệm cập nhật, chia sẻ dữ liệu giữa các địa phương; nâng cao năng lực cán bộ hộ tịch và chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ. Đây là những yếu tố then chốt để bảo đảm thông tin hộ tịch luôn chính xác, thống nhất trên toàn hệ thống - điều kiện tiên quyết của mô hình “phi địa giới hành chính”.

Có thể thấy, đề xuất “mở” đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú nhận được sự đồng thuận cao của người dân. Nếu được thông qua và triển khai đồng bộ, thống nhất, quy định này không chỉ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, mà còn góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch, gần dân hơn trong kỷ nguyên số.

Thu Hằng