Bên cạnh các hoạt động kiểm tra, xử lý đối với các cây xanh có nguy cơ ngã đổ, người dân cũng cần được trang bị các kỹ năng phòng tránh tai nạn "trên trời rơi xuống" một cách chủ động.
Những tai nạn bất thình lình
Chiều 20/9, trong điều kiện thời tiết mưa nhẹ, không có gió nhưng một gốc me đường kính khoảng 40 cm trên đường Nguyễn Du (Quận 1) bất ngờ bật gốc, ngã đổ xuống vỉa hè, đè lên nhiều xe máy đang dựng gần đó. Quan sát bằng mắt thường cho thấy, phần rễ bám đất của cây me này chỉ sâu khoảng hơn 40 cm, phần rễ chính, nhiều vị trí có dấu hiệu hư hại, tổn thương; cây có một số rễ nhánh nhưng nhỏ và ngắn. Trước đó, vụ cây xanh bị tét nhánh tại công viên Tao Đàn khiến năm người thương vong vẫn chưa khiến người dân hết bàng hoàng, lo lắng.
Đáng nói, trong điều kiện thời tiết bình thường, không có mưa giông, gió mạnh nhưng nhánh cây rơi xuống đã cướp đi sinh mạng của hai người dân đang tập thể dục, ba người khác phải nhập viện cấp cứu. Tương tự, trên đường An Dương Vương-Huỳnh Mẫn Đạt (Quận 5), một người phụ nữ đang lưu thông bằng xe máy trong điều kiện thời tiết có mưa khi đi qua đoạn này cũng bất ngờ bị một nhánh cây dầu gãy, rơi xuống đầu, sau đó đã tử vong tại bệnh viện.
Tình trạng cây xanh tét nhánh, bật gốc ngã đổ gây ra nhiều vụ tai nạn thương vong, hư hại về tài sản vẫn thường xuyên diễn ra trong những năm qua. Do mật độ lưu thông của người dân luôn trong tình trạng đông đúc và việc cây bị tét nhánh, gãy đổ "bất ngờ" cho nên hầu hết các vụ việc đều để lại những hậu quả nặng nề. Đáng nói, cả hai trường hợp cành cây bị gãy và rơi trúng người đi đường dẫn đến thương vong, cây đều còn xanh tốt không có dấu hiệu khô mục. Qua kiểm tra, lực lượng chức năng xác nhận nhánh cây bị gãy dù xuất hiện những khiếm khuyết bên trong nhưng lại không có biểu hiện lạ bên ngoài.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, không chỉ đến mùa mưa bão các đơn vị chức năng mới tiến hành kiểm tra, mé nhánh cây xanh để bảo đảm an toàn, mà công việc này được tiến hành thường xuyên và định kỳ, nhưng tập trung vào đầu mùa mưa. Dù vậy, các vụ việc đáng tiếc vẫn thường xuyên xảy ra, nhất là trong mùa mưa.
Theo thống kê của Sở Xây dựng thành phố, năm 2022, số lượng cây xanh bị ngã, đổ là 342 cây; gãy nhánh là 438 nhánh. Con số này trong năm 2023 là 561 cây (tăng 219 cây so với năm 2022) và 670 nhánh (tăng 232 nhánh so với năm 2022). Năm 2024, tuy chưa có thống kê chính thức nhưng thực tế các vụ cây gãy, tét nhánh, bật gốc diễn ra thường xuyên.
Theo Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh), từ đầu năm 2024 đến nay, toàn thành phố có hơn 700 cây xanh mất an toàn hoặc có nguy cơ ngã đổ đã được xử lý.
Cần những giải pháp hiệu quả hơn
Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật, Sở Xây dựng thành phố cho biết: Theo quy trình, việc kiểm tra, chăm sóc cây được thực hiện thường xuyên, định kỳ. Nhân viên cây xanh sẽ kiểm tra và phát hiện khiếm khuyết của cây dựa trên nhiều tiêu chí như tán lá không đồng đều, nghiêng, rễ nổi, thân bị bọng, mục... từ đó, đưa ra biện pháp chăm sóc, tỉa nhánh hoặc đốn hạ, trồng cây mới.
Ông Hồ Hữu Hải, Phó Trưởng phòng Công viên cây xanh, Trung tâm Quản lý hạ tầng kỹ thuật cho biết: Từ đầu năm 2024 đến nay, trung tâm đã thay thế 2.765 cây xanh hư hại, khiếm khuyết, chết khô để phòng ngừa hiện tượng cây tét nhánh, ngã đổ. Công tác quản lý, chăm sóc bảo dưỡng cây xanh được đơn vị thực hiện thường xuyên và liên tục. Trước mùa mưa bão, trung tâm xây dựng kế hoạch và tiến hành cắt tỉa cành nhánh, rà soát cây xanh có cành nhánh phát triển mạnh, các cành sam mục, nguy cơ gãy nhánh, xử lý nhánh khô, hạ thấp chiều cao cây và rà soát xử lý cây xanh mất an toàn hoặc có nguy cơ mất an toàn. Bên cạnh đó, đơn vị cũng hạ thấp chiều cao 193 cây để tránh nguy cơ ngã đổ.
Thực tế cho thấy, qua các vụ việc tai nạn liên quan đến cây xanh thời gian qua, bên cạnh các giải pháp nêu trên, các đơn vị chức năng chưa có các giải pháp phòng ngừa hiệu quả thông qua việc ứng dụng các thiết bị hiện đại, công nghệ để đo "sức khỏe" cho cây xanh. Việc phát hiện các khiếm khuyết cây xanh đô thị chủ yếu bằng kinh nghiệm, chuyên môn thực tiễn của công nhân và cán bộ, kỹ sư tại hiện trường.
Công ty Công viên cây xanh Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Hiện đơn vị đã đầu tư một máy kiểm tra khiếm khuyết trên cây xanh, song đang trong quá trình thử nghiệm cho nên chưa áp dụng rộng rãi trên toàn thành phố. Thiết bị này là một thiết bị đo điện trở cơ học, được vận hành bằng động cơ khoan. Một kim dài, mỏng được đưa vào khúc gỗ hoặc cây xanh để xác định mật độ và hình dung các khuyết tật của gỗ. Các kết quả của thiết bị này vẫn đòi hỏi thêm kiến thức và kinh nghiệm của chính đơn vị vận hành trong quá trình kiểm tra "sức khỏe" cho cây.
Để đạt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ diện tích cây xanh thành phố là không dưới 1m2/người, Sở Xây dựng đang tham mưu thành phố đầu tư xây dựng sáu công viên có quy mô lớn tại các khu vực chưa có nhiều công viên lớn nhằm tăng mảng xanh và bố trí đồng đều các công viên phục vụ nhu cầu của người dân. Thành phố hiện có khoảng 400 công viên, gồm công viên công cộng và công viên trong khuôn viên khu dân cư với hơn 235.000 cây xanh các loại. Tổng diện tích đất quy hoạch cho công viên cây xanh ở thành phố là hơn 11.400 ha, tương ứng 7 m2/người, nhưng trên thực tế chỉ mới đạt khoảng 500 ha.
Việc tăng mảng xanh là rất quan trọng song để vừa phát triển, tăng diện tích mảng xanh đô thị vừa bảo đảm an toàn, tránh các sự cố như đã xảy ra trong thời gian qua, nhiều chuyên gia cho rằng: Cần quy hoạch mảng xanh một cách bài bản và mạnh dạn loại bỏ những loài cây không đạt chuẩn. Theo đó, các cơ quan chức năng cần tiến hành rà soát, đánh giá cụ thể từng loại cây cần bỏ đi và giữ lại để thực hiện đồng bộ, vừa bảo đảm diện tích phủ xanh, vừa phòng ngừa một cách chủ động các tai nạn từ cây xanh.
