Với chất lượng tốt, lợi thế về mặt thuế quan từ Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), nhiều mặt hàng nông sản XK chủ lực của Việt Nam đã và đang có mặt tại thị trường khó tính bậc nhất thế giới. Dự báo XK nông sản của Việt Nam sang EU trong năm 2021 tiếp tục tăng trưởng khả quan trong bối cảnh dịch Covid-19 đang được kiểm soát và các biện pháp hạn chế dần được nới lỏng tại các quốc gia EU.
Phó Cục trưởng Xuất nhập khẩu (XNK), Bộ Công thương Trần Thanh Hải cho biết, kể từ khi EVFTA chính thức có hiệu lực, ngày 1/8/2020, kim ngạch XK nông sản của Việt Nam sang thị trường EU đã đạt những kết quả ấn tượng. Tính riêng tháng 5/2021, XK thủy sản Việt Nam sang EU đạt 23.000 tấn với trị giá 105 triệu USD, tăng 48,5% về lượng và 44,7% về trị giá so tháng 5/2020. Dự báo, XK thủy sản của Việt Nam sang EU trong quý III/2021 sẽ tăng mạnh so cùng kỳ năm 2020 bởi nhiều nước EU đang mở cửa trở lại, hoạt động kinh tế hồi phục mạnh mẽ. XK cà-phê sang EU cũng đang khởi sắc trở lại và EU cũng là thị trường lớn thứ hai tiêu thụ hạt điều của Việt Nam, đạt 33.800 tấn, chiếm 21% trong tổng lượng và chiếm 18,3% trong tổng kim ngạch XK hạt điều của cả nước…
Đáng chú ý, hiện EU là thị trường XK đứng thứ tư của rau, quả Việt Nam. Ngoài các loại trái cây đã được XK nhiều năm, trong tháng 6/2021, EU cũng đã nhập quả vải tươi của Việt Nam.
Cùng với lô vải thiều đầu tiên vào Czech và Pháp, các loại trái cây khác như: Thanh long, mít, xoài, nhãn, bưởi… cũng đang được Bộ Công thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) đẩy mạnh xúc tiến thương mại để XK sang các quốc gia trong khối EU. Việc tiếp cận thành công thị trường cao cấp đã nâng vị thế của sản phẩm, mở ra cơ hội cho quả vải đến với thị trường mới.
Nông sản XK vào EU thường có giá cao hơn hẳn so mặt bằng chung của thị trường và luôn giữ được sự ổn định về giá mua cũng như sản lượng tiêu thụ. Tuy nhiên, việc đẩy mạnh XK nông sản vào thị trường này không phải dễ vì yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm rất khắt khe; những tiêu chuẩn, đòi hỏi của EU cũng ngày càng cao, tần suất giám sát, kiểm tra cũng cao hơn các thị trường khác.
Phó Vụ trưởng Thị trường EU - châu Mỹ (Bộ Công thương) Trần Ngọc Quân cho rằng, nông sản là mặt hàng được bảo hộ tại EU, do đó DN phải đối mặt nhiều biện pháp bảo hộ khi XK sang khối này. Cùng với đó, các nước EU có quy định rất cao và chặt chẽ về dư lượng thuốc kháng sinh, thuốc trừ sâu, nguồn gốc xuất xứ nông sản.
Còn theo chuyên gia Tổ chức Xúc tiến nhập khẩu từ các nước đang phát triển Hà Lan (CBI) Nguyễn Ngọc Sơn, việc DN trong nước không tuân thủ đầy đủ và nghiêm ngặt các quy định về chất lượng, truy xuất nguồn gốc là khá phổ biến. Đã có trường hợp, năm nay DN tuân thủ quy định, đủ điều kiện XK, nhưng sang năm sau không tuân thủ nữa và bị dừng hợp đồng. Như vậy, ý thức tự giác tuân thủ quy định của DN trong nước còn hạn chế cũng chính là rào cản cho mở rộng thị phần của nông sản Việt tại EU.
Nhiều chuyên gia nhận định, có muôn vàn rào cản về pháp lý, buộc DN phải chủ động tìm hiểu thông tin và đáp ứng đầy đủ, ổn định các quy định mới có thể XK bền vững. Do khoảng cách địa lý xa, chi phí tiếp cận thị trường cao, DN cũng cần nghiên cứu về chi phí, rủi ro để cân bằng được bài toán XK. DN có thể xây dựng những câu chuyện chung quanh quy trình sản xuất nông sản XK nhằm tạo sự khác biệt cho nông sản Việt trên thị trường EU. Ngoài ra, số lượng quốc gia có hiệp định thương mại tự do với EU không ít, nhưng tập trung vào sản xuất nông sản thì chưa nhiều. Điều này cho thấy, cánh cửa thị trường EU rộng mở cho nông sản Việt Nam. Tuy nhiên, để bước qua cánh cửa này, DN trong nước cần đặc biệt chú ý chất lượng sản phẩm. Không chỉ ở giai đoạn vận chuyển mà phải kiểm soát chặt chẽ toàn bộ quy trình sản xuất, minh bạch về nguồn gốc xuất xứ giúp nhà nhập khẩu thuận lợi phân luồng an toàn thực phẩm.
Để tăng trưởng XK nông sản sang EU trong thời gian tới, Thứ trưởng Công thương Đỗ Thắng Hải cho biết, Bộ Công thương đã, đang và sẽ chủ trì, phối hợp các bộ, ngành, hiệp hội triển khai và hướng dẫn DN thực hiện hiệu quả EVFTA để tận dụng tốt nhất cơ hội thị trường. Bên cạnh đó, Bộ Công thương tiếp tục chủ động phối hợp chặt chẽ Bộ NN&PTNT - cơ quan được giao chủ trì về sản xuất tập trung triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp liên quan tái cơ cấu ngành nông nghiệp, nâng cao giá trị và chất lượng nông sản cũng như xây dựng, phát triển thương hiệu nông sản Việt Nam. Tuy nhiên, bên cạnh sự hỗ trợ từ phía cơ quan quản lý nhà nước, DN cần chủ động chuẩn bị năng lực, nguồn hàng, nâng cao sức cạnh tranh thông qua việc xây dựng kế hoạch dài hạn, bài bản và tuân thủ chặt chẽ các quy định về truy xuất nguồn gốc, xây dựng và bảo vệ được thương hiệu để thúc đẩy XK sang EU bền vững.
