Khu vực Phú Chiến (xã Phú Hưng (cũ), nay là phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long) trước đây là vườn dừa, ruộng lúa. Cách đây mấy năm, có một người đàn ông đến thu gom đất của mấy hộ dân chung quanh rồi làm đường bê-tông để chia thành từng nền bán lại cho người dân có nhu cầu. Khi đó, nhiều hộ dân chấp nhận bán đất vì giá đất nông nghiệp tương đối cao so các khu vực khác. Đồng thời, một số chủ hộ lớn tuổi, không làm nông nghiệp được nên bán để chuyển nghề. Khu đất này sau đó bị phân ra gần 30 nền bán cho các hộ dân khác để xây nhà.
Ông Nguyễn Văn Khương (ngụ xã Phước Mỹ Trung, tỉnh Vĩnh Long) đến đây mua một nền cho con dự định cất nhà ở lâu dài. Ông cho biết: “Do có đứa con làm việc trên đây nên tôi tìm đất để mua cất nhà. Khi đó thửa đất tại khu vực Phú Chiến có diện tích 130 m2 nhưng chỉ bán với giá 350 triệu đồng nên tôi chọn mua. Tuy nhiên, đây là đất lúa nên không chuyển lên đất thổ cư để cất nhà ở được. Mấy hộ dân vô đây đã tự cất nhà cấp 4 mà không có giấy phép. Hiện tại khu vực này đã trở thành khu dân cư tự phát khi nhu cầu xây nhà ở của người dân tăng”.
Tương tự, tại khu vực xã Giao Long, xã Phú Túc, xã Lương Hòa, phường Phú Tân, phường Phú Khương cũng xảy ra tình trạng phân lô, bán nền để hình thành các khu dân cư tự phát, đặc biệt tại các khu vực gần khu công nghiệp Giao Long (xã Giao Long), cụm công nghiệp Phong Nẫm (xã Lương Hòa). Trong đó, nhiều hộ dân chấp nhận bán đất nông nghiệp vì nhiều nguyên nhân khác nhau như giá cao, không có lực lượng lao động, điều kiện thủy lợi không phù hợp khi đô thị phát triển… Vì vậy, đất nông nghiệp teo tóp dần để nhường chỗ cho các khu dân cư tự phát.
Ông Phạm Văn Nhựt, ngụ xã Lương Hòa cho biết: “Gia đình tôi canh tác 3,5 ha lúa nhưng chỉ hai vợ chồng già làm vì một đứa con học ở Thành phố Hồ Chí Minh và một đứa kinh doanh buôn bán. Tại địa phương hầu hết người lớn tuổi làm nông nghiệp vì lao động trẻ thường làm tại các công ty, xí nghiệp nên việc canh tác gặp nhiều khó khăn. Một số hộ chấp nhận bán đất hoặc cho thuê đất nông nghiệp. Ngoài ra, tại địa phương có cụm công nghiệp Phong Nẫm đang hoạt động nên một số người đã chuyển sang làm dịch vụ ăn uống, nhà trọ. Đất nông nghiệp mất dần do xã hội ngày càng phát triển”.
Theo thống kê, tại ấp Cầu Hòa (xã Lương Hòa) có 862 hộ dân gồm 2.506 nhân khẩu. Trong đó, có 995 người trong độ tuổi lao động nhưng số lao động còn lại ở địa phương chỉ chiếm khoảng 30%, hầu hết đều trên 40 đến gần 60 tuổi. Đa phần lớp trẻ sau khi học hành xong đều đi làm ở các công ty, xí nghiệp hay làm thuê ở các thành phố lớn, lâu lâu mới về địa phương.
Diện tích đất nông nghiệp bị sử dụng sai mục đích nhiều nhất là tại các vùng ven các đô thị, khu, cụm công nghiệp. Năm 2023, thanh tra tỉnh Bến Tre có kết luận về những sai phạm trong phân lô, bán nền trên địa bàn huyện Châu Thành (cũ), nay thuộc các xã Giao Long, Phú Túc và phường Phú Tân (tỉnh Vĩnh Long). Theo kết luận, từ năm 2012 đến tháng 4/2023, trên địa bàn huyện Châu Thành đã phát sinh 144 khu vực do người sử dụng đất tách thửa, phân lô, bán nền. Từ 206 thửa đất ban đầu đã tách thành 3.596 thửa, với tổng diện tích hơn 552 nghìn m2 . Trong đó, đã thực hiện san lấp thành 2.912 nền, xây dựng xong 668 căn nhà, 47 căn xây dựng dang dở trên phần lớn diện tích đất nông nghiệp. Ngoài ra, có ba khu phân lô, người sử dụng đất chuyển mục đích sử dụng đất từ đất nông nghiệp sang đất ở thành thửa đất ở có diện tích từ 1.000 m2 trở lên, rồi tiến hành tách thửa, phân lô, bán nền.
Kết luận thanh tra cũng chỉ ra, trong số 144 khu phân lô tự phát, có đến 105 khu phân lô không phù hợp quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; 8 khu phân lô phù hợp một phần quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và 31 khu phân lô phù hợp quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất.
Sau sáp nhập tỉnh, các địa phương cấp phường, xã đang tập trung quản lý việc phân lô, bán nền nhằm ngăn chặn tình trạng biến đất nông nghiệp thành đất ở trái phép. Đồng thời, đối với các khu vực phân lô, bán nền trước đây nếu phù hợp quy hoạch, đã kết nối hạ tầng điện, nước thì được xem xét từng trường hợp nhằm đề xuất với cơ quan chuyên môn cho phép chuyển mục đích sử dụng đất. Những trường hợp không phù hợp quy hoạch, không kết nối hạ tầng điện nước thì sẽ khôi phục lại tình trạng ban đầu. Từ đó, sẽ giải quyết căn cơ tình trạng mất dần đất nông nghiệp tại các vùng ven đô thị như hiện nay.
Tiêu điểm: Sóng ngầm bất động sản
1. Chìa khóa nào để đô thị ven sông thành “nơi ở thực”?
