So với trước đây, việc thâm canh nhiều vụ mỗi năm làm tăng năng suất nhưng cũng góp phần gây suy thoái môi trường, suy giảm sức khỏe của đất và khiến các nông hộ dễ bị tổn thương hơn trước tác động của biến đổi khí hậu, trong đó có tình trạng như xâm nhập mặn xảy ra nghiêm trọng ở một số khu vực của Đồng Tháp. Nông dân cũng phải đối mặt với những thách thức như chi phí cao, làm giảm thu nhập của họ. Tính đến nay, dự án Phát triển chuỗi giá trị lúa gạo bền vững cho nông hộ sản xuất quy mô nhỏ tại Đồng Tháp đang hỗ trợ khoảng 8.000 nông dân trồng lúa tại tỉnh Đồng Tháp áp dụng các phương pháp canh tác tiên tiến để giải quyết những thách thức trên. Dự án cũng thúc đẩy các giải pháp thay thế cho việc đốt rơm rạ bằng cách hỗ trợ các hình thức sử dụng khác, chẳng hạn như trồng nấm hoặc làm phân hữu cơ, từ đó cũng tạo ra nguồn thu nhập đa dạng.
Theo ông Nguyễn Tuấn Anh, cán bộ dự án của Rikolto, thông qua sự hướng dẫn kỹ thuật, bà con các nông hộ nhỏ đã triển khai những phương pháp thực hành canh tác bền vững như áp dụng bộ tiêu chuẩn toàn cầu về sản xuất lúa gạo bền vững (SRP) và kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ (AWD). Hai HTX Tân Bình và Thắng Lợi, phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, đã đạt chứng nhận SRP, góp phần nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.
“Đối mặt với xâm nhập mặn ở khu vực này, chúng tôi hướng dẫn phương pháp tưới luân phiên nhằm tiết kiệm nước, trong đó tháo nước định kỳ cho ruộng thay vì giữ ngập nước liên tục”, ông Tuấn Anh giải thích thêm. Hai tuần sau khi gieo trồng, bà con để ruộng khô và chỉ được tưới nước khi mực nước giảm xuống một độ sâu nhất định. Điều này giúp cải thiện sức khỏe của đất, cho phép rễ cây dễ “thở oxy” và giúp cây hấp thụ chất dinh dưỡng hiệu quả hơn. Đối với kỹ thuật AWD, dự án đã triển khai trên 645 ha tại 5 HTX ở Đồng Tháp.
Ngoài ra, tiêu chí kỹ thuật “Một điều bắt buộc, năm điều giảm thiểu” (1M5R) quy định phải sử dụng hạt giống có giấy chứng nhận, cùng với việc giảm mật độ gieo trồng, phân bón, thuốc trừ sâu và sử dụng nước sau thu hoạch. Người nông dân sẽ được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn thường xuyên để chuyển đổi sang áp dụng tiêu chuẩn SRP và cải thiện các biện pháp sử dụng nguồn nước. Đồng thời Rikolto cũng hỗ trợ HTX xây dựng kế hoạch kinh doanh chuyên nghiệp nhằm đa dạng hóa các dịch vụ cung cấp cho thành viên, tìm ra những cách thức mới để sử dụng phụ phẩm nông nghiệp như làm phân bón hoặc liên hệ đầu ra cho các sản phẩm.
Tạo động lực canh tác thân thiện môi trường
Theo đại diện của Rikolto, Dự án sẽ cung cấp các ưu đãi tài chính như giảm phí tưới tiêu và hỗ trợ HTX chế biến phụ phẩm lúa gạo. Ngoài ra, dự án hướng đến việc tạo ra tín chỉ carbon trong giai đoạn 10 năm tới, hứa hẹn mang lại nguồn thu tài chính mới và dồi dào cho nông dân tham gia chương trình giảm phát thải khí nhà kính.
