Bảo vệ “lá chắn sinh thái” nơi cực nam Tổ quốc

Với khoảng 310 km bờ biển, có ba mặt giáp biển, Cà Mau giữ vị trí đặc biệt quan trọng về phát triển kinh tế biển, bảo đảm an ninh, quốc phòng và chủ quyền quốc gia. Tuy nhiên, vùng đất cực nam của Tổ quốc cũng đang chịu tác động ngày càng nghiêm trọng của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, sụt lún, xâm nhập mặn và sạt lở bờ biển, bờ sông.

Công trình kè chắn sóng chống sạt lở ở Hòn Đá Bạc, tỉnh Cà Mau.
Công trình kè chắn sóng chống sạt lở ở Hòn Đá Bạc, tỉnh Cà Mau.

Theo báo cáo của UBND tỉnh Cà Mau, diễn biến thiên tai ngày càng khó lường. Chỉ từ đầu năm 2026 đến nay, trên địa bàn tỉnh đã xảy ra 76 vụ sạt lở với tổng chiều dài hơn 2 km, thiệt hại ban đầu ước gần 9 tỷ đồng. Qua các đợt hạn hán, xâm nhập mặn nghiêm trọng trong các giai đoạn 2015-2016, 2019-2020 và 2023-2024, tổng thiệt hại trên địa bàn tỉnh ước hơn 2.300 tỷ đồng.

Điều đáng lo ngại là quá trình xâm thực không còn diễn ra cục bộ mà đang trực tiếp thu hẹp không gian phát triển tự nhiên của địa phương. Bình quân mỗi năm, Cà Mau mất hơn 400 ha đất. Đối chiếu bản đồ địa giới hành chính qua các thời kỳ cho thấy, từ năm 1904 đến nay, đường bờ biển nơi cực nam Tổ quốc đã bị xâm thực vào đất liền khoảng 5,8 km. Chỉ từ năm 2011 đến nay, sạt lở đã làm mất khoảng 6.250 ha đất và rừng phòng hộ ven biển; khoảng 1.093 km/ 14.000 km sông, kênh, rạch đã và đang bị sạt lở ở nhiều mức độ khác nhau.

Thời gian qua, với sự hỗ trợ của Trung ương, Cà Mau đã hoàn thành gần 135 km kè chống sạt lở bờ biển, góp phần phục hồi hơn 1.000 ha rừng phòng hộ ven biển; đầu tư hơn 45 km kè bảo vệ bờ sông và đang tiếp tục xây dựng khoảng 13 km kè chống sạt lở bờ biển. Toàn tỉnh đã đầu tư 408 công trình cấp nước tập trung với tổng mức đầu tư khoảng 1.320 tỷ đồng, góp phần nâng cao khả năng điều tiết nguồn nước, phục vụ sản xuất và cải thiện điều kiện sinh hoạt của người dân. Trong giai đoạn 2026-2030, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang và sẽ triển khai trên địa bàn tỉnh các dự án với tổng mức đầu tư gần 11.748 tỷ đồng, gồm nâng cấp đê biển, xây dựng các công trình kiểm soát triều cường, điều tiết mặn-ngọt và hỗ trợ hạ tầng sản xuất.

Tuy nhiên, quy mô đầu tư hiện nay vẫn chưa theo kịp tốc độ và phạm vi sạt lở ngày càng mở rộng. Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau Lữ Quang Ngời nhấn mạnh, Cà Mau không chỉ là địa bàn trọng yếu về quốc phòng, an ninh mà còn giữ vai trò “lá chắn sinh thái”, tuyến phòng thủ ven biển quan trọng của Đồng bằng sông Cửu Long trước biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Trong khi đó, nhu cầu đầu tư rất lớn, vượt quá khả năng cân đối của ngân sách địa phương. Tỉnh kiến nghị Trung ương ưu tiên bố trí nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, đồng thời hỗ trợ huy động các nguồn lực khác để hoàn thiện hệ thống thủy lợi, đê điều, phòng, chống thiên tai, cấp nước và bố trí dân cư.

Bảo vệ Cà Mau không chỉ là giữ đất, giữ rừng và bảo đảm cuộc sống của người dân nơi cực nam Tổ quốc. Đó còn là nhiệm vụ bảo vệ không gian phát triển, an ninh sinh thái và tuyến phòng thủ tự nhiên của cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long trước những thách thức ngày càng gay gắt của biến đổi khí hậu.

Trong giai đoạn 2026-2030, UBND tỉnh Cà Mau xác định nhu cầu đầu tư các công trình thủy lợi, đê điều và phòng, chống thiên tai khoảng 16.898 tỷ đồng; dự án cấp nước sạch nông thôn cần 850 tỷ đồng; các dự án bố trí dân cư, chống ngập, chỉnh trang đô thị và di dời nhà ở ven sông, kênh, rạch cần khoảng 36.165 tỷ đồng.

Có thể bạn quan tâm

Đo lường chỉ số làm cơ sở cho dữ liệu vùng trồng lúa giảm phát thải. Ảnh: VB

Thí điểm công cụ đo lường giảm phát thải trong nông nghiệp

Kết quả giảm phát thải được đo lường qua quy trình đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) trong canh tác sẽ góp phần tạo thương hiệu lúa gạo phát thải thấp cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long, mở cánh cửa cơ hội cho doanh nghiệp và địa phương đủ điều kiện được cấp tín chỉ carbon, nâng cao giá trị nông sản.

Một góc Hòn Sơn. Ảnh: QUAN LƯƠNG

Khám phá “viên ngọc thô” Hòn Sơn!

Hòn Sơn hay đảo Hang Rái thuộc Đặc khu Kiên Hải (tỉnh An Giang), hiện lên như một viên ngọc thô lấp lánh giữa “biển Tây”. Với diện tích vỏn vẹn khoảng 11,5 km², hòn đảo này chưa chịu nhiều tác động của đô thị hóa. Chính vẻ đẹp nguyên sơ, bình yên ấy đã biến Hòn Sơn thành điểm đến đầy sức hút, một “mỏ vàng” giàu tiềm năng du lịch chờ khai phá.

Với hệ thống hạ tầng dần được hoàn thiện, Vĩnh Long sẽ kết nối sâu với Thành phố Hồ Chí Minh và cả vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: Hương Nguyên

Kích hoạt tiềm năng tăng trưởng

Hơn một năm sau khi sắp xếp, mở rộng không gian phát triển, tỉnh Vĩnh Long hiện nay đang sở hữu dư địa tăng trưởng rộng mở hơn. Nhưng làm thế nào để biến nguồn lực tiềm năng đó thành giá trị nội sinh mạnh mẽ và kích hoạt sức mạnh phát triển kinh tế vùng, là bài toán đang được đặt ra không chỉ cho chính quyền địa phương, mà cho cả cộng đồng doanh nhân và khối kinh tế tư nhân trên địa bàn.

Du khách tham quan chợ nổi Cái Răng, TP Cần Thơ. Ảnh: Hải Nam

Thang đo sức hút du lịch miền sông nước

Lượng khách đến Đồng bằng sông Cửu Long liên tục tăng, nhưng sức cạnh tranh của du lịch vùng không chỉ được đo bằng số lượt tham quan. Khả năng kết nối điểm đến, đa dạng hóa trải nghiệm và giữ chân du khách lâu hơn mới là yếu tố quyết định việc chuyển lợi thế tài nguyên thành giá trị kinh tế.

Khách hàng thích thú với các sản phẩm được chế từ dừa. Ảnh: Nam Nguyễn

Nâng tầm giá trị cây dừa

Tiếng mô-tơ đều đều dưới mái tôn. Sáu trục quay trên chiếc máy se chỉ xoắn những dải xơ dừa vàng nâu thành sợi chạy không ngừng. Người công nhân vừa kéo nhẹ búi xơ đã được đánh tơi, vừa gỡ những chỗ vón để sợi không đứt.

Chuyển đổi số và AI đang đi vào các cơ sở giáo dục đại học tại Cần Thơ.

Tạo nền tảng, mở không gian thích ứng

Từ nâng cao chất lượng đào tạo, phát triển đội ngũ đến đẩy mạnh khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và mở rộng hợp tác, các cơ sở giáo dục đại học tại Cần Thơ đang thúc đẩy các giải pháp nâng cao chất lượng, từng bước khẳng định vai trò trung tâm đào tạo nhân lực và tri thức của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Một góc Thổ Châu. Ảnh: Lê San

Nhịp sống Thổ Châu

Nằm trên vùng biển tây nam, đặc khu Thổ Châu (An Giang) là cột mốc chủ quyền thiêng liêng nơi tiền tiêu Tổ quốc. Trên đảo Thổ Châu, hòn đảo lớn nhất trong quần đảo, chớm khi gió mùa Đông Bắc cận kề là làng chài sẵn sàng “xoay theo chiều gió”, bà con chuyển tàu thuyền từ bãi Dong về bãi Ngự để tránh sóng to.

Tạo dựng cơ hội sinh kế và nâng cao thu nhập là chìa khóa duy nhất để tháo gỡ bẫy già hóa dân số tại miền tây. Ảnh trong bài: Hải Nam

Chìa khóa để mở ra cơ hội

Đồng bằng sông Cửu Long đang già hóa với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất cả nước. Hơn một triệu người rời quê trong một thập kỷ khiến vùng đất chín rồng không chỉ thiếu lao động mà còn đối mặt nguy cơ đánh mất lợi thế dân số vàng sớm hơn dự báo.

Cơ hội phát triển nghề nghiệp là yếu tố có ý nghĩa lớn trong lựa chọn của lao động trẻ. Ảnh: Nam Hải

Những khoảng trống tạo nên lực đẩy

Khoảng cách thu nhập là nguyên nhân dễ thấy, song điều người trẻ tìm kiếm còn là việc làm có triển vọng, môi trường đô thị và một hệ sinh thái đủ rộng cho tương lai.

Cơ hội giữ chân người trẻ có thể được tạo nên từ chính việc gia tăng giá trị cho những sản phẩm đặc trưng của vùng đất trù phú này. Ảnh: Nam Anh

Câu hỏi cần lời giải

Ở nhiều làng quê miền tây, dòng chảy di cư kéo dài nhiều năm đang để lại một khoảng trống ít được nhìn thấy: Chăm sóc trong gia đình, nhân lực trong cộng đồng và cho nền nông nghiệp tương lai.

Chuyển đổi số thúc đẩy xu hướng tiêu dùng xanh. Ảnh: Thế Đại

Thay đổi lớn từ một cú chạm nhỏ

Việc đầu tư ứng dụng bán hàng đang ngày càng được nhiều đơn vị kinh doanh ưu tiên nguồn lực. Đây là biểu hiện tích cực của tiến trình chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, góp phần tiết kiệm thời gian và tối ưu hóa trải nghiệm cá nhân của khách hàng.

Cao tốc Cần Thơ - Cà Mau tạo trục kết nối từ vùng Đất Mũi đến trung tâm Đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: Tạ Quang

Tạo vị thế mới cho vùng đất cực nam

Ở điểm cực nam Tổ quốc, khoảng cách với các trung tâm kinh tế từng là một trong những trở ngại phát triển của Cà Mau. Nhưng với hệ thống cao tốc, sân bay và đặc biệt là cảng tổng hợp lưỡng dụng Hòn Khoai đang dần hình thành, vị thế địa kinh tế của vùng đất ba mặt giáp biển đang đứng trước cơ hội thay đổi lớn.

Những món ăn mang đậm dấu ấn riêng của miền tây sông nước góp phần tạo thêm sức hút cho hành trình trải nghiệm của du khách. Ảnh: Nam Hải

Ẩm thực Tây Đô tăng sức hút cho du lịch

Với hệ thống sản vật phong phú cùng những món ăn mang đậm dấu ấn sông nước, thành phố Cần Thơ đang hướng tới xây dựng thương hiệu “Ẩm thực Tây Đô” như một sản phẩm du lịch đặc trưng.

Nuôi trồng thủy sản tại Cà Mau. Ảnh: Nam Anh

Khai thác hiệu quả không gian biển

Muốn biến lợi thế biển thành động lực tăng trưởng, Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) cần giải quyết sức ép từ sạt lở, sụt lún và suy giảm không gian ven biển, những vấn đề đang tác động trực tiếp đến hạ tầng, sản xuất và sinh kế của người dân.

Khu sơ chế dừa của BEINCO.

Đầu tư nghiên cứu, đổi mới công nghệ

Nhiều năm qua, khi nói đến ngành dừa Việt Nam, người ta thường nhắc đến những con số tăng trưởng xuất khẩu hay những thời điểm giá dừa lập kỷ lục. Nhưng với ông Trần Văn Đức, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Đầu tư Dừa Bến Tre (BEINCO), điều đáng quan tâm hơn là làm thế nào để cây dừa thật sự trở thành sinh kế bền vững cho người nông dân.

Mặt bằng giá ổn định là nền tảng để ngành dừa xây chuỗi giá trị bền vững.

Cần cơ chế chia sẻ cả lợi ích lẫn rủi ro

Chỉ trong hơn một năm, thị trường dừa Việt Nam đã đi qua hai thái cực trái ngược. Năm 2025, giá dừa liên tục lập kỷ lục, trở thành một trong những ngành hàng nông sản tăng trưởng ấn tượng nhất. Thế nhưng hiện nay, giá dừa lao dốc, nhiều nhà vườn bán không đủ bù chi phí, thậm chí để dừa nảy mầm dưới gốc vì không có người mua.

Tỉnh Vĩnh Long đang tập trung xây dựng vùng nguyên liệu dừa hữu cơ.

Hoàn thiện chuỗi giá trị

Vượt mốc xuất khẩu 1 tỷ USD, ngành dừa Việt Nam đang đứng trước cơ hội bứt phá nhưng cũng đối mặt không ít thách thức về biến động giá, liên kết chuỗi và chất lượng vùng nguyên liệu. Làm gì để phát triển bền vững? Lời giải không chỉ nằm ở tăng trưởng xuất khẩu, mà ở việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đẩy mạnh chế biến sâu, phát triển thương hiệu và hoàn thiện chuỗi giá trị đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.