Cây dừa hiện là nguồn sinh kế của hơn 270 nghìn hộ dân trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long. Với hơn 122 nghìn ha dừa, chiếm khoảng 61% diện tích cả nước, Vĩnh Long đang tập trung xây dựng vùng nguyên liệu bền vững, thúc đẩy liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp để nâng cao giá trị.
Những mắt xích quan trọng
Tuy nhiên, sản xuất còn phân tán, quy mô nhỏ lẻ đang là rào cản đối với việc hình thành các vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn phục vụ chế biến và xuất khẩu. Để khắc phục hạn chế này, những năm gần đây, tỉnh đẩy mạnh phát triển các hợp tác xã, tổ hợp tác liên kết nông dân xây dựng vùng nguyên liệu dừa hữu cơ gắn với hợp đồng tiêu thụ của doanh nghiệp.
Gắn bó với Hợp tác xã nông nghiệp Định Thủy gần 10 năm, ông Nguyễn Văn Nam (xã Định Thủy) hiện có gần 1ha dừa đạt chứng nhận hữu cơ. Theo ông Nam, hợp tác xã không chỉ chuyển giao quy trình canh tác đạt chuẩn mà còn bao tiêu toàn bộ sản phẩm với giá cao hơn thị trường 10-15%. “Có đầu ra ổn định, người trồng dừa yên tâm đầu tư, gắn bó lâu dài với sản xuất hữu cơ”, ông nói.
Với 150 thành viên và 720ha dừa hữu cơ, Hợp tác xã Nông nghiệp Định Thủy đang trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị ngành dừa. Giám đốc Hợp tác xã Định Thủy Trần Văn Đạt cho biết, mỗi ngày hợp tác xã thu mua khoảng 12 nghìn quả dừa để sơ chế, gia công và cung ứng cho các doanh nghiệp xuất khẩu, đồng thời tạo việc làm ổn định cho khoảng 90 lao động tại địa phương.
Cùng với Định Thủy, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Sơn Phú đang cho thấy hiệu quả của mô hình liên kết chuỗi. Theo Giám đốc Nguyễn Văn Hây, thay đổi lớn nhất không nằm ở diện tích hay sản lượng mà ở tư duy sản xuất của người dân: từ canh tác nhỏ lẻ sang tuân thủ quy trình Organic, GlobalGAP theo yêu cầu của doanh nghiệp. Với 566 hộ liên kết trên 405ha dừa và khoảng 5 triệu quả được bao tiêu mỗi năm, hợp tác xã đang góp phần tạo đầu ra ổn định, giảm rủi ro trước biến động của thị trường.
Theo ông Nguyễn Đình Mười, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Xuất nhập khẩu VINA T&T, muốn mở rộng xuất khẩu trước hết phải xây dựng vùng nguyên liệu ổn định. Sau khi xuất khẩu 228 container dừa tươi sang Hoa Kỳ trong năm 2025 (khoảng 4 triệu quả), doanh nghiệp tiếp tục mở rộng liên kết vùng nguyên liệu, ký hợp đồng dài hạn với các hợp tác xã và đầu tư hệ thống sơ chế. Dự kiến năm 2026, sản lượng xuất khẩu sẽ đạt khoảng 5,5 triệu quả, với 130ha vùng nguyên liệu liên kết.
Hướng đến phát triển bền vững
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long, với 153 hợp tác xã và 32 tổ hợp tác, kinh tế tập thể đang trở thành hạt nhân phát triển vùng nguyên liệu dừa đạt chuẩn. Bên cạnh việc mở rộng các chuỗi liên kết sản xuất, ngành nông nghiệp tỉnh Vĩnh Long đang đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý vùng nguyên liệu nhằm đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững.
Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lâm Văn Tân cho biết, hiện toàn tỉnh có 222 mã số vùng trồng dừa tươi xuất khẩu và 29 cơ sở đóng gói được cấp mã số xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Trên địa bàn tỉnh có khoảng 151 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến dừa, trải rộng ở nhiều khâu như chế biến vỏ, gáo, cơm dừa, nước dừa... Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dừa của tỉnh đạt khoảng 500 triệu USD, tăng 2,9% so với năm trước. Nhiều sản phẩm chế biến sâu như cơm dừa nạo sấy, sữa dừa, nước dừa, than hoạt tính tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng khá. Các thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, Canada, Liên minh châu Âu (EU) và Trung Đông được giữ vững, trong khi thị trường Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng tích cực sau khi các nghị định thư xuất khẩu dừa tươi được ký kết.
“Địa phương đang tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý sản xuất. Tỉnh phấn đấu đến năm 2026 có khoảng 44.000ha dừa hữu cơ, chiếm gần 36% diện tích toàn tỉnh, tạo nền tảng để nâng cao giá trị và mở rộng xuất khẩu vào các thị trường khó tính. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để xây dựng ngành dừa phát triển theo hướng hiện đại, bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và từng bước khẳng định vị thế của dừa Việt Nam trên thị trường quốc tế”, ông Lâm Văn Tân nhấn mạnh.
Xây dựng bản đồ số vùng nguyên liệu dừa
Phó Chủ tịch Hiệp hội Dừa Việt Nam Cao Bá Đăng Khoa cho biết, Hiệp hội sẽ xây dựng bản đồ số vùng nguyên liệu dừa trên phạm vi cả nước, hình thành cơ sở dữ liệu thống nhất phục vụ quản lý vùng trồng, kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Chương trình hướng tới phát triển vùng nguyên liệu minh bạch, tránh chồng lấn đầu tư, đồng thời khuyến khích người dân tham gia liên kết sản xuất. Đặc biệt, các hộ có vườn dừa đạt chứng nhận hữu cơ quốc tế sẽ được doanh nghiệp thu mua với giá cao hơn thị trường, tạo động lực mở rộng sản xuất theo hướng bền vững.
Xây nền bền vững cho ngành dừa
Cần cơ chế chia sẻ cả lợi ích lẫn rủi ro
Đầu tư nghiên cứu, đổi mới công nghệ
