Bình luận quốc tế

Đàm phán hạt nhân Iran - con đường chông gai

Iran đã ngắt kết nối một số camera do IAEA lắp đặt để giám sát các hoạt động hạt nhân của Tehran. Loạt động thái chỉ trích lẫn nhau giữa các bên đang khiến con đường nối lại thỏa thuận hạt nhân Iran ngày càng chông gai.

Cờ của Iran trước trụ sở IAEA tại Vienna, Aó, năm 2021. (Ảnh: Reuters)
Cờ của Iran trước trụ sở IAEA tại Vienna, Aó, năm 2021. (Ảnh: Reuters)

I RAN vừa gỡ bỏ 27 camera giám sát tại các cơ sở hạt nhân, bất chấp lời cảnh báo của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) rằng, động thái của Tehran có thể phá hỏng các cuộc đàm phán đang được thúc đẩy nhằm khôi phục thỏa thuận hạt nhân ký năm 2015 giữa Iran và các cường quốc với tên gọi Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA), vốn đang rơi vào bế tắc. Iran viện lý lẽ rằng, các camera bị ngắt kết nối không nằm trong thỏa thuận đã ký với IAEA và Tehran chỉ dừng một số biện pháp mang tính tự nguyện, trong khi vẫn tuân thủ đầy đủ mọi cam kết với IAEA.

Theo JCPOA ký năm 2015, nếu Iran thực hiện cam kết hạn chế các hoạt động hạt nhân thì sẽ được nới lỏng các biện pháp trừng phạt. Tuy nhiên, từ năm 2019, Tehran bắt đầu giảm bớt các cam kết, nhằm đáp trả việc năm 2018, Tổng thống Mỹ khi đó là ông Donald Trump (Đ.Trăm) đã rút Washington khỏi thỏa thuận và tái áp đặt trừng phạt nhằm vào Tehran. Tháng 4/2021, các bên nối lại các cuộc đàm phán tại Vienna của Áo nhằm hồi sinh JCPOA, hướng tới việc Mỹ dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt và Iran quay trở lại tuân thủ hoàn toàn thỏa thuận. Song, các cuộc đàm phán gần đây đình trệ bởi không ghi nhận bước tiến nào, mà chỉ thấy lời qua tiếng lại giữa các bên.

Giới phân tích cho rằng, trên thực tế, nguồn cơn của động thái ngắt kết nối camera của Iran chính là việc hôm 8/6, Hội đồng Thống đốc IAEA gồm 35 thành viên đã thông qua nghị quyết chỉ trích Iran thiếu hợp tác với cơ quan giám sát hạt nhân của Liên hợp quốc. Trong một báo cáo, cơ quan giám sát hạt nhân này cho rằng, Iran đã không giải đáp được những nghi vấn về vật liệu hạt nhân được tìm thấy tại một số cơ sở không nằm trong danh sách mà Iran công bố trước đó. Đây cũng là lần đầu kể từ tháng 6/2020, IAEA ra nghị quyết chỉ trích Iran. Nghị quyết lần này do Mỹ, Anh, Pháp và Đức đề xuất, trong khi Nga và Trung Quốc bỏ phiếu phản đối.

Đáp trả nghị quyết của IAEA, Tổ chức Năng lượng nguyên tử của Iran khẳng định, Tehran vẫn tiếp tục tuân thủ thỏa thuận an toàn với IAEA, song cảnh báo về những phản ứng “kiên quyết và tương xứng”. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh (X.Kha-típ-da-đê) nhấn mạnh, những bên khởi xướng nghị quyết nêu trên phải chịu trách nhiệm về hành động không mang tính xây dựng. Ngay sau tuyên bố của người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, cảnh báo đáp trả đã được Tehran thực hiện, đó chính là việc hàng chục camera giám sát các hoạt động hạt nhân bị ngắt kết nối.

Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi (R.Grô-xi) gọi động thái gỡ bỏ các camera giám sát của Iran là “đòn giáng mạnh” vào nỗ lực khôi phục thỏa thuận hạt nhân. Ông Grossi cho rằng, nếu không có các camera giám sát thì IAEA không thể kết luận chương trình hạt nhân của Iran có “hòa bình” như Tehran tuyên bố hay không. Thời gian các camera này bị ngắt kết nối càng lâu, càng không có lợi cho các cuộc đàm phán.

Trong một tuyên bố chung, chính phủ Đức, Anh và Pháp, vốn là ba nước tham gia ký JCPOA năm 2015 hối thúc Iran khẩn trương hoàn tất thỏa thuận đang đàm phán. Ba nước cho rằng, một thỏa thuận có tính khả thi được đưa ra bàn thảo từ tháng 3 vừa qua, song Iran không nắm bắt cơ hội ngoại giao để ký kết thỏa thuận.

Iran vẫn khẳng định mọi biện pháp mà nước này áp dụng về mặt kỹ thuật đều có thể đảo ngược. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Khatibzadeh nhấn mạnh rằng, Iran đang hướng tới một thỏa thuận thực chất, có khả năng vận hành và được các bên ký kết. Song, điều này chỉ có thể xảy ra khi Mỹ thay đổi cách tiếp cận và thái độ đàm phán.

IAEA cho biết, chỉ còn khoảng 3-4 tuần nữa là đến thời hạn chót mà các bên đặt ra để khôi phục thỏa thuận về vấn đề hạt nhân của Iran. Rõ ràng, trong lúc này, những hành động “cơm sôi bớt lửa” mới có thể thúc đẩy các bên tiến tới thỏa thuận. Lời qua tiếng lại, chỉ trích lẫn nhau sẽ chẳng dẫn tới đâu, bởi các vòng đàm phán không thể cứ kéo dài bất tận ■

ĐINH TRƯỜNG
 

Có thể bạn quan tâm

Tiêm vaccine phòng ngừa Covid-19. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

“Mảnh ghép cuối” của hiệp ước toàn cầu về đại dịch

Vòng đàm phán cuối cùng về hiệp ước toàn cầu ứng phó đại dịch đã khai mạc tại Thụy Sĩ. Đại diện hơn 190 quốc gia thành viên Tổ chức Y tế Thế giới bước vào giai đoạn nước rút, hướng tới trình Đại hội đồng Y tế Thế giới thông qua vào tháng 5. Tuy vậy, bất đồng về chia sẻ nguồn lực vẫn là nút thắt khó gỡ.

Một trạm xăng ở Dar es Salaam, Tanzania. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Vòng xoáy của bão giá năng lượng

Xung đột tại Trung Đông và tắc nghẽn Eo biển Hormuz khiến ngành hàng không thế giới chao đảo trong vòng xoáy của cơn bão giá nhiên liệu leo thang và nhu cầu đi lại suy giảm, thậm chí được dự báo sẽ còn kéo dài kể cả sau khi xung đột chấm dứt.

Quang cảnh một phiên họp Đại hội đồng Liên hợp quốc ở New York (Mỹ), ngày 23/9/2025. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Bước khởi đầu cho một hành trình dài

Trong lịch sử hơn 80 năm phát triển, Liên hợp quốc đã không ngừng khẳng định sức sống bền bỉ của chủ nghĩa đa phương, cùng vai trò là “ngọn hải đăng” soi lối cho nhân loại hướng tới hòa bình và hợp tác qua những giai đoạn sóng gió.

Tòa nhà Quốc hội Mỹ ở Washington, D.C. (Ảnh: THX/TTXVN)

Ngân sách dành cho ICE vượt qua trở ngại lớn tại Mỹ

Thượng viện Mỹ vừa thông qua dự luật ngân sách nhằm cấp kinh phí cho Cơ quan Thực thi di trú và Hải quan (ICE) cùng Lực lượng tuần tra biên giới trong 3 năm. Việc dự luật ngân sách dành cho ICE vượt qua cửa ải khó nhằn này khiến chính quyền Xứ Cờ hoa thở phào nhẹ nhõm trước sức ép lâu nay của đảng Dân chủ.

Những người di cư được giải cứu chờ lên bờ tại Marsaxlokk, Malta, tháng 4/2023. (Ảnh: Jonathan Borg/Xinhua)

Di cư toàn cầu: Cuộc khủng hoảng thầm lặng

Cuộc khủng hoảng nhân đạo âm thầm nhưng khốc liệt đang diễn ra trên các nẻo đường di cư. Theo báo cáo mới nhất từ Tổ chức Di cư quốc tế (IOM), khoảng 8.000 người đã thiệt mạng hoặc mất tích trên các tuyến đường di cư toàn cầu năm 2025.

Quang cảnh làng Kumzar ở miền bắc Oman, gần eo biển Hormuz. (Ảnh: THX/TTXVN)

Giải pháp toàn diện chấm dứt xung đột

Sau khi Iran tuyên bố Eo biển Hormuz hoàn toàn mở cửa trở lại, trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Liban được công bố, thị trường dầu mỏ đã có những diễn biến tích cực. Tuy nhiên, dòng chảy thương mại toàn cầu hoàn toàn có thể gián đoạn nếu lệnh ngừng bắn mất hiệu lực. Cần có một giải pháp bền vững cho vấn đề này.

Mới đây, Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đã tổ chức cuộc diễn tập an ninh mạng quy mô lớn mang tên "Locked Shields" năm 2026. (Ảnh: VNA Media)

Mặt trận không tiếng súng của kỷ nguyên số

Trước đây, các cuộc tập trận thường gắn liền với hình ảnh lực lượng quân đội hùng hậu được triển khai cùng hàng loạt vũ khí tối tân, song hiện nay, ngày càng nhiều cuộc tập trận được thực hiện trước màn hình máy tính.

Phó Tổng thống JD Vance (giữa, phía trước) dẫn đầu phái đoàn Mỹ tới Pakistan để tham gia cuộc đàm phán với phía Iran, ngày 11/4/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

“Mồi lửa” nguy hiểm

Trong lúc cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran rơi vào bế tắc, xung đột leo thang giữa Israel và lực lượng Hezbollah ở Liban có nguy cơ thổi bùng ngọn lửa chiến tranh lan rộng ở khu vực. Israel và Mỹ không thể thương lượng ngừng bắn với Iran khi mặt trận của Israel ở Liban tiếp tục đỏ lửa.

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk trong một cuộc họp báo ở Warsaw. (Ảnh: PAP/TTXVN)

Mở rộng không gian hợp tác

Chuyến công du Đông Bắc Á của Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk phản ánh một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy chiến lược của Warsaw, giữa bối cảnh thế giới liên tục “trở gió”. Từ điểm dừng tại Hàn Quốc đến chặng tiếp theo ở Nhật Bản, Ba Lan cho thấy sự chủ động mở rộng không gian hợp tác vượt ra ngoài châu Âu.

Quang cảnh thủ đô Tehran, Iran ngày 8/4/2026. Ảnh: (THX/TTXVN)

Đoàn kết, hợp tác vượt qua vòng xoáy

Xung đột tại Trung Đông đang khiến thế giới chao đảo, trong đó nền kinh tế toàn cầu sẽ quay đầu giảm tốc mạnh nếu cuộc chiến kéo dài. Những dự báo có phần ảm đạm này tô vẽ nên bức tranh kinh tế thế giới kém tươi sáng.

Người dân Palestine tại Dải Gaza. (Ảnh: THX/TTXVN)

Tình hình Gaza: Cánh cửa hòa bình còn xa vời

Giải giáp phong trào Hồi giáo Hamas, Israel chấm dứt hoạt động quân sự và rút quân là những điều kiện tiên quyết trong kế hoạch hòa bình cho Dải Gaza. Tuy vậy, việc các bên không tuân thủ lộ trình khiến bài toán hóc búa về khôi phục hòa bình cho dải đất hẹp ven Địa Trung Hải vẫn chưa có lời giải.

Lực lượng an ninh Iran tuần tra cạnh một tàu hàng ở Eo biển Hormuz. (Ảnh: GETTYIMAGES)

Thách thức duy trì dòng chảy năng lượng

Gián đoạn tại eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng chủ chốt của thế giới, đang khiến dòng chảy dầu mỏ toàn cầu suy giảm mạnh. Các “đại gia” dầu mỏ ở vùng Vịnh phải tính toán chuyển hướng xuất khẩu qua các tuyến vận tải khác ngoài eo biển Hormuz...

Ảnh minh họa: Xinhua/Reuters

Quan hệ Nga-Mỹ: Một bước tiến quan trọng

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược và xung đột quốc tế như “nước sôi lửa bỏng”, quan hệ Nga-Mỹ vừa lóe lên những tín hiệu đáng chú ý. Các diễn biến gần đây không chỉ hé lộ xu hướng vận động mới, mà còn mở ra những kịch bản đối thoại giữa hai quốc gia thời gian tới.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: THX/TTXVN)

Phép thử với NATO

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đang đứng trước nhiều thử thách do cách tiếp cận khác nhau giữa các thành viên trong xử lý một số “điểm nóng” quốc tế. Tuyên bố mới đây của Tổng thống Donald Trump về khả năng Mỹ rời đi càng bộc lộ rõ tình trạng rạn nứt nội bộ NATO.

Bức ảnh này được chụp vào ngày 3/3/2026, cho thấy các tòa nhà bị hư hại và đống đổ nát sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel tại Tehran, Iran. (Ảnh: XINHUA)

Những khoảng lặng cần thiết

Thế giới đang trong trạng thái dễ tổn thương, nơi bất kỳ một “lằn ranh đỏ” nào trong các cuộc đột nếu bị phá vỡ đều có thể làm lan đám lửa bất ổn trên toàn cầu. 

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Củng cố lòng tin chiến lược

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đang có chuyến thăm Nhật Bản và Hàn Quốc. Cùng với mục tiêu tăng cường khoáng sản thiết yếu, công nghệ hạt nhân, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyến công du còn phản ánh tính toán chiến lược dài hạn của Pháp, nhằm khẳng định vai trò tại khu vực địa chính trị quan trọng này.